1- پیامبر اعظم(ص) فرمودند: «روز غدیرخم برترین اعیاد امت من است. در آن روز خدای تعالی امر کرد که برادرم علی بن ابیطالب را رهبر امت قرار دهم تا همگان به او اقتدا کنند و آن روزی است که خداوند دین خویش را تکامل بخشید». غدیر به تمام معنی یعنی اسلام و اجرای عملی آن در همه ابعاد نظری و عملی، اسلامی که پس از سال‌ها تلاش و مجاهدت و تحمل سختی‌های فراوان اکنون پس از پیامبر باید با تمام قوا به حرکت خود ادامه می‌داد. این همه، تنها در وجود انسانی کامل چون علی عليه آلاف التحيهًْ و الثناء امکانپذیر بود و تنها او جامع ایمان، علم، تقوا، بینش، آگاهی و عصمت بود. این مطلب بر همگان روشن بود. از این‌رو حتی 2 خلیفه اول نیز بارها و بارها به برتری علی اعتراف داشته‌اند. پیامبر اکرم عید غدیر را برترین عید مسلمانان نامید. این پدیده بزرگ دینی و اجتماعی باید پاس داشته شود و همیشه خاطره‌اش تجدید شود که غدیر یعنی اسلام به تمام معنی.
2- سخن تنها از حق فردي امیرمومنان نيست (اگرچه چنين نيز هست)؛ سخن از حقی عمومی است، آن هم چنین وسیع و دامنگیر، سخن از سرنوشت انسان و تاریخ در میان است.
حق در عینیت خویش متعلق به انسان، طبیعت و لحظه‌هاست و قوام راستین این هر سه به حق است و اینجاست که اگر حق پایمال شود، طبیعت کدر می‌شود و زمان پلید و هامون‌ها تاریک و چشمه‌سارها اندک جوش و آفتاب‌ها ملال‌آور و سپیده‌ها کاذب (حکیمی، حماسه غدیر). سرنوشت اینچنین باید رقم می‌خورد و امین وحی با تاکید فراوان بر رسول امین، پیام خدا را فروآورد:
یا ایها الرسول بلغ ما انزل علیک من ربک... .
و اگر پیامبر اعظم برای روایت آخرین پیام پروردگار، مطابق با اقوال گوناگون حداقل 70هزار نفر شاهد گرفت، برای حفظ و صیانت از این حق بود؛ حقی که خود می‌دانست توسط منافقان نادیده گرفته خواهد شد. سخن از سرنوشت بشریت است چون تنها علی است که همیشه با حق است و بس و هرجا حق بگردد، علی نیز همانجا خواهد بود (برگرفته از حدیث غدیر). پس اگر حق خلافت از علی گرفته شود، لاجرم بشریت، طبیعت و لحظه‌ها همه در تنگنای ظلم و بی‌عدالتی گرفتار می‌آیند که اینگونه شد.
3- خداوند متعال به نص قرآن، امت هیچ پیامبری را پس از مرگ بدون سرپرست باقی نگذاشت، پس چگونه می‌شود این مجموعه کامل از احکام، اندیشه، تعلیم و تربیت و به گستردگی تمام ملت‌ها و قوم‌ها-که فرمود: ما تو را به پیامبری نفرستادیم مگر برای همه مردم (سبا، 28)- را بدون سرپرست رها کند و هیچ ایده‌ای برای حفظ و آینده‌اش نداشته باشد. امامت و حکومت علی و جانشینانش- که طبق حدیث متواتر صحابی بزرگوار، جابر بن عبدالله انصاری امری قطعی و ضروری بود- در واقع نقطه عطف فلسفه سیاسی اسلام است. چنانکه خود امیرمومنان(ع) اصول اسلام را در 3 اصل می‌داند: نماز، زکات و اعتقاد بر ولایت حکومت حق. مسلم است کسی در جامعه صلاحیت برپاداری نماز و جمع زکات را دارد که خود اهل حق باشد. در این صورت تکلیف بر دیگران نیز روشن می‌شود. همگان جز به ولایت و خلافت امام عادل نباید گردن نهند. در این صورت حدود الهی در جامعه اجرا شده و عدالت و آزادی معقول در جامعه جاری می‌شود. از اینجاست که علی عدل را عین زندگی و مایه حیات احکام می‌داند و بدون وجود عدالت در جامعه، نه زندگی جاری است و نه احکام، فضایی برای اجرا شدن خواهند داشت.
4- حقیقت غدیر اعلام ولایت و جانشینی امیرالمومنین به‌عنوان تنها راه وصول به سعادت بشری بود که این فرمان الهی توسط پیامبر اعظم ابلاغ شد و اتفاق افتاد. در واقع هدیه غدیر به بشریت معیاری بود که بر اساس آن، همچون خط میزان ترازو، مرز بین حق و باطل را مشخص کند. چه ظلم‌هایی که در اطراف و اکناف عالم به اسم آزادی و عدالت بر انسان‌ها وارد می‌شود. در این بین آن میزانی که مرز بین حق و باطل را از هم جدا می‌کند و راه را بر انسان‌ها می‌نماید؛ خط امامت و ولایت است و این بزرگ‌ترین هدیه الهی بر مردم و نشان برپایی سنت پروردگار بر مبنای نظام احسن است. حال این مردم هستند که خود باید راه درست را برگزینند و این اصل همواره در طول تاریخ ساری و جاری خواهد بود. پس از غدیر، در هر زمان و زمینی، انسان‌ها در برابر پیشامدها مسؤولند و هرگز نمی‌توانند از زیر بار مسؤولیت شانه خالی کنند زیرا خداوند حجت خویش را به مردم نشان داده و تمام کرده و میزانی دقیق برای سنجش افعال و افکار برایشان مشخص فرموده است.
5- امیرمومنان(ع) در روز غدیر فردی تازه‌وارد در پیکره اسلام نبود بلکه تنها او و تنها او ادامه وجود پیامبراکرم(ص) بود.
امیرمومنان(ع) در نهج‌البلاغه خود را اینگونه معرفی می‌فرمايند: شما موقعيت خويشاوندى نزديك و منزلت ويژه مرا نزد پيامبر- درود خدا بر او و خاندانش- مىدانيد. از همان اوان شيرخوارگى مرا به دامن مىگرفت و به سينه مىچسباند، در بستر خويش در پناه مىگرفت، بدنش را به بدنم مىساييد، بوى دلاويزش را در مشام جانم مىريخت و لقمه را مىجويد آنگاه به دهانم مىنهاد. آن پيامبر عزيز از من نه دروغى شنيد و نه خطايى ديد... من نيز از او پيروى مىكردم، درست مانند نوباوهاى كه پا به پاى مادر ره مىسپارد و او در جبهه تربيت، فرماندهم بود و من نيز براى او چون لشكرى، لذا هر روز پرچمى برمىافراخت و به من فرمان مىداد كه از آن پيروى كنم. پيامبر هر سال در «غار حرا» مدتى به خلوت مىنشست و تنها من او را مىديدم و جز من ديگرى به ديدار او توفيق نمىيافت. هنوز اسلام در هيچ خانوادهاى شكل نيافته بود، مگر آنجا كه رسول خدا- درود خدا بر او و خاندانش- بود و خديجه و من سومينِ آنها بودم. من نور وحى و رسالت را مىديدم و شميم پيامبرى را مىشنودم. آواز اندوهناك شيطان را هنگام در رسيدن وحى بر پيامبر- درود خدا بر او و خاندانش- شنيدم و پرسيدم: يا رسول‌الله! اين چه آوايى است، فرمودند: اين شيطان است كه از پيروى شدن به نوميدى رسيده است. (ای علی!) تو محرم آستان ملكوتى و آنچه را من مىشنوم، مىشنوى و چشم‌هاى حق‌بين تو نيز ملكوت را شاهد است و آنچه را من مىبينم، تو نيز مىبينى؛ جز آنكه تو پيامبر نيستى اما تو وزيرى و خير با تو باد (خطبه قاصعه، نهج‌البلاغه پارسی، مولف، دین‌پرور). لذا بنابر روایت خود اهل سنت توصیه پیامبر اعظم این بود: اگر خلافت را به علی بسپارید، رهبری راه شناخته خواهید داشت که همی رهسپار راه مستقیم‌تان بنماید (تاريخ بغداد، نقل از استاد حکیمی، حماسه غدیر). پس باز تاکید داریم که دفاع از غدیر، دفاع از حریم ولایت و دفاع از حریم انسانیت و سرنوشت تاریخ است. چنانکه دخت عظیم‌الشأن پیامبر اعظم حضرت صدیقه طاهره(س) که برفراز این سنگر می‌درخشد، و جان سترگ خویش را در دفاع از این حریم تقدیم داشت، مسلمانان را به دفاع از حریم ولایت دعوت می‌کند: ای مردم! بار سنگین دین خدا بر گردن شما و آیات وحی بر دوش شمایان است تا هم خود از سر صدق و امانت به آن عمل کنید و هم آن را به سراسر گیتی و اقوام جهان برسانید (من لایحضره الفقیه3/372، نقل از استاد حکیمی). و پیامبر اعظم می‌فرمایند: كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مسؤول؛ همه در برابر حق مسؤولیم و کدام حق برتر از دفاع از حریم امامت و ولایت؟
6- روایت غدیر و اعلام جانشینی امیرمومنان(ع)، از اصول مسلم اسلام است. یکی از علمای اهل سنت می‌گوید: اگر حدیث غدیر مسلم نباشد، هیچ امر مسلمی در اسلام وجود ندارد. حدیث غدیر چندین مرتبه بالاتر از حد تواتر است. علامه امینی(ره) در جلد اول از کتاب گرانسنگ الغدیر به این موضوع پرداخته و راویان حدیث غدیر را از همان آغاز اشارت دارد. در بین راویان از صحابه که تعدادشان در روایت علامه امینی به 110 تن می‌رسد نام افرادی همچون فاطمه دخت گرامی پیامبر، ابوالهیثم بن تیهان، جابر بن عبدالله انصاری، ام‌سلمه همسر پیامبر، ابوذر غفاری، زبیر بن عوام، زید بن ارقم، سعد بن ابی‌وقاص، سلمان فارسی، طلحه بن عبدالله، عایشه همسر پیامبر، عباس بن عبدالمطلب، عمار یاسر و... به چشم می‌آید. در میان تابعین نیز ار 84 تن نام برده است که در میان آنها نام‌های ابو‌ثلمه، اصبغ بن نباته و سلیم بن قیس هلالی به چشم می‌آید. محمد جریر طبری، صاحب تاریخ مشهور طبری و از متقدمان علمای اهل سنت نیز در کتاب الولایه به 75 طریق حدیث غدیر را روایت کرده است و ذهبی مورخ نامی از کثرت طرق کتاب الولایه طبری احساس شگفتی می‌کند (نقل از مرحوم استاد علی دوانی). علامه امینی در ادامه از 360 تن از دانشمندان راوی حدیث غدیر نام می‌برد که بسیاری از آنان افرادی ثقه و از راویان معتبر هستند. همچنین استدلال بر حقانیت امیرمومنان(ع) با بیان روایت غدیر از همان قرن اول آغاز شد. نخستین گفتمان توسط شخص امیرالمومنین در روز شورا به سال 23 یا آغاز 24 هجری صورت گرفته است. علامه امینی در الغدیر 22 مورد از گفتمان‌ها پیرامون غدیر را یاد می‌کند. مجموعه این اسناد و اسناد دیگر، حدیث غدیر را بیش از حد تواتر قرار داده و اصلی مسلم از اصول اسلامی برمی‌شمرد.
7- خداوند سبحان به‌طور قطع حداقل 2آیه در شأن غدیر نازل فرموده است. قطعیت این موضوع نزد امامیه امری پذیرفته است اما بسیاری از مفسران اهل سنت نیز به این قضیه پرداخته‌اند. نخستین آیه که فرمان پروردگار بر پیامبر است، می‌فرماید:
يَأَ ايهَُّا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن ربِكَ وَ إِن لمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلغْتَ رِسَالَتَهُ وَ اللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللهَ لَا يهَْدِى الْقَوْمَ الْكَافِرِين (مائده، آیه67) اى پيامبر! آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن و اگر نكنى پيامش را نرساندهاى و خدا تو را از [گزندِ] مردم نگه مىدارد. آرى، خدا گروه كافران را هدايت نمىكند. علامه امینی در الغدیر 30 تن از علمای اهل سنت را نام می‌برد که متفق‌القول شأن نزول این آیه را در جانشینی امیرمومنان(ع) عنوان کرده‌اند. محمد جریر طبری، صاحب تفسیر مشهور طبری، (درگذشته به‌سال 310 هجری) در کتاب «الولایه فی طرق حدیث الغدیر» نخستین کسی است که به این مساله اشاره دارد و آخرین آنان شیخ محمد عبده، (درگذشته به‌سال 1323) دانشمند بزرگ مصری است که در تفسیر المنار شأن نزول این آیه را مربوط به روز غدیر می‌داند.
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتمَْمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتىِ وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْاسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فىِ مخَْمَصَهًْ غَيرَْ مُتَجَانِفٍ لّاِثْمٍ فَإِن اللهَ غَفُورٌ رحِيم
(مائده، آیه3). امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را براى شما [به عنوان] آيينى برگزيدم و هركسی دچار گرسنگى شود، بىآنكه به گناه متمايل باشد [اگر از آنچه منع شده است، بخورد]، بى‌ترديد خدا آمرزنده مهربان است. علامه امینی نام 16تن از مفسران اهل سنت را یاد می‌کند که شأن نزول این آیه را در وصایت امیرمومنان(ع) می‌دانند. خوانندگان ارجمند را به جلد اول کتاب الغدیر ارجاع می‌دهیم.
چرا حقیقت غدیر به فعلیت نرسید؟
8ـ اما سوال اینجاست! با این‌همه چرا مسلمانان بزرگ‌ترین
وصیت پیامبر را نادیده انگاشته و علی را تنها گذاشتند؟ امیرمومنان(ع) غیر از عده‌ای قلیل از رهروان راستین راه حق، با 3 گروه روبه‌رو بود؛ اول، دشمنانی زیرک که کینه‌ای عمیق از اسلام داشتند زيرا انقلاب اجتماعی اسلام سیطره استکباریشان را منهدم کرده بود. آنان به‌دنبال فرصتی بودند تا جایگاه پیشین خود را بازیابند. اگر جامعه مسلمین به گمراهی نمی‌افتاد، آنان توان شکست سیاسی علی را نداشتند. گروه دوم خواص و افراد باسابقه که عدم فقاهت و تمایل به دنیا و رفاه‌طلبی آنان را برانگیخت. آنان از علی رو گرداندند و طریق باطل پیشه کردند. گروه سوم، مردم ساده‌لوح که اگر هشیار بودند، این حق همگانی ضایع نمی‌شد. زبان گویای امیرمومنان(ع) بهترین روایتگر این ماجراست. امیرمومنان(ع) در خطبه شقشقیه ریاست‌طلبی و حب دنیا را دلیل حرص گروهی بر خلافت و سخاوت گروهی دیگر در بذل آن به دیگری عنوان می‌کند: «خودسرانه خلافت را عهده‌دار شدند... گروهی بخیلانه به کرسی خلافت چسبیدند و گروهی سخاوتمندانه از آن چشم پوشیدند». حضرت امير(ع)در فرازی دیگر از همان خطبه، خودخواهی را عامل غصب خلافت برمی‌شمرند: «... مرا که برتر‌ی‌های زیادی بر ایشان داشتم با خودخواهی به حساب نیاوردند».
ادامه در صفحه 6