نخستین و اصلی‌ترین مشکل سر راه انسانیت «هواي نفس» است که لحظه‌ای ما را رها نمی‌کند و ویژگی‌اش اين است که ما را از راه خدا بازمی‌دارند و گمراه ميکند. آرزوهای دراز شخصی؛ آرزوهایی که یکی پس از دیگری و تمام‌نشدنی‌اند- به دنبال منافع زودگذر دنیایی بودن؛ خانه کذا، تلاش برای فلان مقام و فلان سرمایه و موقعیت اقتصادی- جلوی چشم انسان صف می‌کشند و هدف انسان می‌شوند و نتیجه آن است که آخرت را از یاد می‌برد و دل را می‌میراند. بنابراین باید از هواهای نفسانی اجتناب کرد وگرنه انحراف از صراط مستقیم و راه و تکلیف الهی به وجود می‌آید زیرا شيطان به اتكاى نفس اماره، هواهاى نفسانى، خودخواهىها، منيت‌ها و هوس‌ها ما را از صراط المستقيم الهى منحرف مىكند. توجه به این موضوع ضروری است که ما يك جنبه ملكى و فرشتهاى و يك جنبه مادى و حيوانى داريم و کار هواهاى نفسانى آن است که جنبه مادى را بر جنبه ملكى و فرشتهاى غلبه دهد. در مقابل ما باید تلاش و تمرین کنیم تا جنبه نورانی را بر جنبه مادی غلبه دهیم و اگر بتوانیم چنین کنیم و هواهای نفسانی و شیطان درونی بر اعمال ما حاکم نباشد، امور زندگی با روشى خداپسندانه تحقق و جريان پیدا می‌کند. اما اگر هواهای نفسانی در ما حاکم باشد، حتی در مقابل امیرالمومنین سلام‌الله علیه هم می‌ایستیم و این واقعیت تلخی است که هرچه تلخی، زشتی، رنج، درد و پریشانی بر متن زندگی بشر حاکم است، به دلیل هواهای نفسانی ما است. تلخی واقعیت تا این حد است که مسلمانی است که روی امام معصوم اسلحه می‌کشد و این مشکل حرکت صحیح جامعه اسلامی است که مثل موریانه آن را می‌جود. چرا خواص در حقایق روشن تردید می‌کنند؟ زیرا هواهای نفسانی راه را غلط نشان می‌دهد و انسان را به انحراف می‌کشاند. راه مستقیم الهی همانند پیچ و خم‌های راهی کوهستانی خطرناک است که هر لحظه باید مراقب بود و هر قدمی که برمی‌داریم باید مواظب باشیم و خدا را در همه کارهای خود شاهد و ناظر بدانیم و از خطاها و اشتباهاتی که از ما سرمی‌زند، توبه کنیم و در هر کار به خدا اتکا کنیم و از او کمک بخواهیم و به او التجاء ببریم و این همان تقوا و اصلاح دائمی درون است و ما نباید بگذاریم هواهای نفسانی و خواهش‌های حقیر نفسانی و دنیوی مسیر زندگی ما را تعیین و اهداف ما را معین کنند و راه زندگى را جلو پاى ما بگذارند؛ اگر این شد، حتما ما را گمراه می‌کنند زیرا انسان کامل انسانی است که همواره در راه خدا باشد و خدا را از خود راضی کند و شهوات، او را اسير خود نسازد و این همان است که اسلام از ما خواسته است. اما انسان حقیر اسير شهوت و غضب و هواهاى نفسانى و خواستهها و احساسات خود است، هرچند هم به ظاهر بزرگ باشد و مقام داشته باشد. راه درست روشن است؛ راه كمال انسان و راه خداست که انسان باید بپيمايد و این با هواهای نفسانی امکانپذیر نیست.