ايتاليا در دوران زمامداري نخست‌وزير راستگراي اين كشور، سياست «ايران‌ستيزي» را در دستور كار قرار داده بود. طي 4-3 سالي كه «سيلويو برلوسكوني» براي سومين بار، رئيس دولت ايتاليا شده بود، روابط «تهران - رم» شاهد چند موج خصمانه بود كه اغلب از موضعگيري ها و رفتارهاي تند ميلياردر ميلان نشات مي‌گرفت. نخستين نشانه هاي نگاه خصمانه دولتمردان جديد رم در ماجراي اجلاس جهاني فائو در سال 2008 آشكار شد؛ وقتي كه برلوسكوني، اظهارات مقامات كشورمان در انتقاد صريح از مشي سلطه جويانه آمريكا و رژيم مجعول صهيونيستي را برنتافت. آن روز محمود احمدي نژاد، در جريان اجلاس ويژه بحران اقتصادي، آمريكا و متحدانش را مسؤول افزايش جهاني بهاي موادغذايي در جهان دانست و پس از نشست در
گفت و گويي صريح با رسانه هاي ايتاليايي در اظهاراتي پيرامون ريشه‌هاي بحران خاورميانه، اروپا را به بازنگري دوباره هزينه‌هاي ايجاد و تقويت رژيم صهيونيستي فراخواند. برلوسكوني بعد از اين سخنان، براي جلب نظر كاخ سفيد و لابي يهوديان به ايراد ضدايراني ترين نطق ها مبادرت كرد. دشنام گويي او عليه مقامات ايران تا آنجا ادامه يافت كه حتي برخي ديپلمات ها از اظهارات او به عنوان واژگاني «سخيف و دور از جايگاه و منزلت مردم و فرهنگ ايتاليا» ياد كردند.
بعد از اين نيز راستگرايان تحت امر نخست وزير ايتاليا سعي كردند از موقعيت نهادهايي مثل فائو يا واتيكان براي مخدوش ساختن چهره بين المللي ايران بهره جويند. اما نكته جالب اين جا ست كه پس از چندي نيز، دولت برلوسكوني ، از شيوه‌اي براي نشان دادن روحيه ضد ايراني خويش بهره گرفت كه فقط از محافل اپوزيسيون جمهوري اسلامي انتظار مي رود. در اين راستا او دستور نامگذاري يكي از خيابان هاي رم به نام غائله « ۱۸ تير ۷۸» را صادر كرد كه شوراي شهر تهران نيز ناگزير شد در واكنش به اين تصميم مشكوك، تغيير نام خيابان ايتاليا به خيابان «شهيد ادواردو آني يلي» (عضو خاندان معروف آني يلي كه صاحب كارخانه فيات و باشگاه معروف و ثروتمند يوونتوس تورين هستند) كه مسلمان شده بود و 11 سال پيش، از سوي صهيونيست‌ها به شهادت رسيد و دادگاه اين كشور تحت فشار يهوديان، مرگ او را خودكشي اعلام كرد را در دستور كار قراردهد.
سرچشمه سياست ايران ستيزي بورس‌باز فاسد
از آن هنگام كه دولت راستگراي ايتاليا در بهار 2008 ميلادي (1387 هجري خورشيدي) زمام امور را از دولت خوشنام دكتر«رومانو پرودي» تحويل گرفت، پيش بيني مي‌شد نخستين نتايج اين نقل و انتقال قدرت در سياست خارجي رم نمايان شود. اين چرخش در نگاه ايتالياي دوره سيلويو برلوسكوني بيش از همه به تفاوت نگرش دو چهره اصلي جريان چپ و راست ايتاليا بازمي گشت. دكتر رومانو پرودي با آنكه يك اقتصاددان بوده و در صحنه اروپا و ايتاليا لقب «معمار اقتصادي» را دارد اما در دنياي ديپلماسي به واسطه داشتن سياست خارجي مستقل،همواره مورد توجه بوده است. يكي از اقدامات مهم رهبر چپگرايان ايتاليا اين بود كه وي طرح خروج اين كشور از زير چتر نفوذ آمريكا را در دستور كار قرار داد. نمود بارز اين سياست، در دستور پرودي براي خروج سربازان ايتاليايي از عراق آشكار شد.اما دقيقاً در نقطه مقابل او، رئيس راستگرايان ايتاليا (برلوسكوني) مسير ديگري پيش گرفت. او ايتاليا را از جايگاه يك قدرت نسبتاً مستقل به يك شريك ديپلماسي آمريكا تبديل كرد.
انديشه سياسي برلوسكوني در ميان رهبران كنوني ايتاليا بيشتر با رفتار ساركوزي رئيس جمهور فرانسه قابل قياس است. ميلياردر ميلان نيز همانند رئيس اليزه به داشتن روحيات ماجراجويانه و بلندپروازانه شهره است. او از سياست خارجي دوره پرودي همان تفسيري را داشت كه ساركوزي از دوره شيراك. برلوسكوني بر اين پندار است كه دوري رم از واشنگتن در دوران پرودي باعث شد اين عضو كهنسال اروپا در معادلات بين المللي به حاشيه رانده شود. اين نكته دقيقاً به روانشناسي شخصيت مالك باشگاه ميلان بازمي گردد كه براي ايتاليا در دنياي ديپلماسي جايگاهي در اندازه روسيه يا آلمان جست وجو مي كرد؛ اين در حالي است كه رم نه از حيث اقتصادي و نه سياسي وزن قدرت هاي درجه يك اروپا را نداشت و در دوره نخست وزيري برلوسكوني اوضاع بدتر هم شد. اما نتيجه چنين ذهنيت رؤيا گونه اي در عمل، به صورت يك راستگرايي غليظ و افراطي رخ نمود كه در آن جانشين پرودي از هر فرصتي براي همسويي و همراه شدن با كاخ سفيد در منازعات جهاني بهره گرفت. در همين راستا برلوسكوني نيز مانند ساركوزي به برقراري نوعي از دوستي شخصي با «باراك اوباما» روي آورد و براي اعزام نيروهاي ايتاليايي زير پرچم فرماندهي آمريكا اعلام آمادگي كرد. يكي از عجيب ترين كارهاي برلوسكوني اين بود كه او در شرايطي كه اغلب كشورهاي اروپايي خواهان تجديد نظر در حضور نظامي آمريكا در خاك كشورشان شده بودند، مانع از برچيدن پايگاه هاي نظامي آمريكا در ايتاليا شد(!)
اما نكته مهم اين است كه تضاد با سياست هاي يكجانبه گرايانه آمريكا در اين كشور ابعادي عميق تر از ساير كشورهاي اروپايي داشته است؛ به گونه اي كه در دوره اي كه كشورهاي اروپايي فضاي خويش را براي عمليات هاي سري نقل و انتقال مظنونان القاعده در اختيار هواپيماهاي سازمان «سيا» قرار دادند، افكارعمومي ايتاليا اعتراضي همه جانبه عليه اين نوع بهره برداري آمريكا انجام داد. همين جو ضديت با سياست هاي ميليتاريستي كاخ سفيد به يكي از چالش‌هاي برلوسكوني تبديل شده بود، به نحوي كه او در زورآزمايي جدي با طيف منتقدان گرايش به آن سوي آتلانتيك قرار داشت و اين زورآزمايي زماني عميق تر شد كه برلوسكوني با ارسال نامه اي به« آكيله وارياتي» شهردار شهر «ويچنزا» كه پايگاه هاي نظامي آمريكا در آنجا واقع است، خواستار چشم پوشي از برگزاري همه پرسي درباره پايگاه آمريكا شد! آن روز مقام هاي محلي ايتاليا زير بار خواسته وي نرفتند؛ چنان كه وارياتي در پاسخ به نامه ارسالي نخست وزير ايتاليا گفت: «از نظر ما برگزاري همه پرسي، كار درستي است». اساساً يكي از دشواري هاي اداره سياست خارجي ايتاليا اين است كه صحنه سياسي اين كشور يكدست نيست و انديشه هاي گوناگون درآن حضور دارد. در 4-3سال اخير، با آنكه چپ ها به ظاهر نخست وزيري و دولت را از دست داده بودند اما در پارلمان، مطبوعات و نهادهاي مدني حضوري قوي داشتند و هميشه خط مشي برلوسكوني را به چالش مي‌كشيدند. جالب اينجاست كه حتي طرفداران فاشيسم نيز به رغم گذشت نيم قرن هنوز دردسرهاي جدي براي سياست خارجي ايتاليا ايجاد مي كنند؛ به نحوي كه چندي پيش كه «آله مانو» شهردار رم درجريان ديدار خود از بيت‌المقدس، مشي نژادپرستانه صهيونيست‌ها را به چالش كشيد و آنها را بدتر از فاشيست ها خواند و گفت: «دوره ديكتاتوري 20 ساله فاشيست ها در ايتاليا بد مطلق نبود و بد مطلق واقعي، قوانين نژاد پرستانه بودند»؛ جامعه يهودي رم خواستار بازخواست از آله مانو شد. بنابراين تكثر انديشه‌ها در جامعه ايتاليا خود مانع بزرگي در برابر برلوسكوني بود كه خوشبختانه افكار خويش را نتوانست به راحتي بر اين كشور تحميل كند.
روابط تهران-رم پس از عصر برلوسكوني
اغلب ناظران بر اين باورند كه سياست ايران ستيزي رم، با كنار رفتن برلوسكوني جاي خود را به رفتاري منطقي مي دهد؛ به اين دليل روشن كه دوستي «تهران - رم» از بنيان محكمي برخوردار است. نگاهي به 3 دهه روابط دو كشور گوياي اين واقعيت است كه نگاه حاكم بر جامعه و حكومت ايتاليا درباره ايران متفاوت از همه دولت هاي اروپايي بوده است تا جايي كه رم سواي دوره برلوسكوني، كمتر حاضر شده مشي افراطي دولت هاي انگليس يا فرانسه را تعقيب كند. همين نگاه احترام‌آميز دو تمدن كهن موجب شده همواره ايتاليايي ها در صدر شركاي اقتصادي ايران قرار گيرند و طرف هاي ايراني حسابي جداگانه حول سرمايه گذاري شركت هاي اين كشور باز كنند. حتي در محافل اروپايي همكاري تهران و رم به عنوان نمادي از« دوستي پايدار» معرفي شده است؛ روابطي كه در آن سياستگذاران دو كشور اجازه نداده اند جو مناسبات فيمابين از تنش هاي فصلي ايران و غرب تاثير پذيرد و طرف ثالثي مانند آمريكا بر اين روابط گرم اثر سوء بگذارد.