خانم صباغ‌زاده! نویسندگانی چون شما همواره در حیطه ادبیات آیینی به ارائه آثار متعددی پرداخته‌اند اما واقعیت این است که برخی مباحث برای ادبیات کودک و نوجوان به اندازه‌ای که باید آسان نیست و طبعا این قشر قادر به درک برخی از این مفاهیم نیستند؛ مثل مباهله که شما هم در این زمینه کارهای زیادی در قالب مقاله انجام داده‌اید.
من از سال‌ها پیش تا امروز مقاله‌هایی در این باره نوشته‌ام که بیش از 500 متن را در این ارتباط در نشریه کیهان منتشر کرده‌ام. در واقع من سعی کردم در هر یک از این مقاله‌ها به موضوع مباهله از زاویه دیدهای مختلفی نگاه کنم. به عنوان مثال، غالب متن‌هایی که من در این زمینه نوشته‌ام درباره زندگی ائمه بوده و من یک بار به مساله مباهله از زاویه پرداختن به زندگی امام حسین(ع) نگاه کردم. یا در یک مقاله به این مساله اشاره کردم که پیامبر اکرم(ص)، امام حسین(ع) را روی دست خود بلند کردند و... به هرحال همانطور که اشاره کردم از زاویه دیدهای گوناگونی به مساله مباهله نگاه کرده‌ام.
تصور می‌کنم بسیاری اصولا با وجه تسمیه مباهله و ماجرایی که در این روز اتفاق افتاده ناآشنا هستند. اگر ممکن است در این باره توضیح دهید؟
24 ذی‌الحجه در تاریخ روز مباهله نام‌گذاری شده است. واژه مباهله در لغت نیز به معنی انجام کاری به صورت دوطرفه است. حالا اینکه چرا مباهله همواره در تاریخ اسلام مبحث مهمی قلمداد می‌شود به این خاطر است که در سال دهم هجری یعنی وقتی که 10 سال از هجرت پیامبر از مکه به مدینه گذشته بود، پیامبر اکرم(ص) نامه‌ای به مسیحیان نجران نوشتند و از اسقف مسیحیان نجران که ابوحارث نام داشت خواستند به دین اسلام رو بیاورند. اسقف مسیحیان با خواندن این نامه برآشفته شد و تعجب کرد و به همراهان خود گفت پیامبر در حالی ما را به دین اسلام می‌خواند که ما مسیحی و دارای دین هستیم. به همین خاطر ابوحارث همراه 60 تن از همراهانش به مدینه وارد می‌شوند و برای دیدن پیامبر به مسجد مدینه می‌روند اما حضرت محمد(ص) به محض دیدن آنها بی‌اعتنا از کنارشان عبور می‌کند و از مسجد بیرون می‌رود. مسیحیان از این واکنش پیامبر تعجب می‌کنند و علت را از حضرت علی(ع) جویا می‌شوند. ایشان می‌گویند پیامبر همواره به ساده‌زیستی تاکید دارد و خود نیز انسان ساده‌زیستی است و به دلیل ظاهر پرتجمل شما، مسجد را ترک کرده‌اند. مسیحیان نیز می‌روند و فردای آن روز در کمال سادگی به مسجد نزد پیامبر می‌روند و با تواضع او مواجه می‌شوند. اسقف مسیحیان مساله را با پیامبر در میان می‌گذارد و به او می‌گوید این نامه را در حالی می‌نویسید که ما موحد هستیم و دین داریم. پیامبر می‌گوید: شما معتقدید مسیح فرزند خداوند است اما نباید برای خداوند شریک قائل شوید و اگر مسیح بدون پدر زاده شده، حضرت آدم که از خاک آفریده شده است. مسیحیان نیز با شنیدن این جملات تقاضای مباهله کردند. پیامبر نیز پذیرفت. در روز مقرر شده مسیحیان در صحرایی جمع شده و برخلاف اینکه تصور می‌کردند پیامبر در روز مباهله با لشکر عظیمی می‌آید، مشاهده کردند که ایشان در در حالی که امام حسین(ع) را بغل کرده‌اند دست امام حسن(ع) را گرفته و می‌آیند. پشت سر ایشان نیز حضرت علی و فاطمه(س) می‌آیند. به محض اینکه مسیحیان آنها را می‌بینند، ابوحارث می‌گوید: ای وای محمد(ص) بر حق است. ما فکر می‌کردیم با خدم و حشم می‌آید ولی او با خانواده آمده است، بنابراین آنها همانجا اعلام کردند که پیامبر برحق است و از انجام مباهله دست كشيدند.
فکر می‌کنید انتقال چنین داستانی به کودکان و نوجوانان چطور می‌تواند صورت بگیرد؟
ببینید، من تصور می‌کنم لزومی ندارد همه مباحث برای این طیف بویژه کودکان بیان شود، ضمن اینکه معتقدم بازگو کردن معنی مباهله برای کودکان و نوجوانان اندکی زود است اما می‌توان به جای اینکه عینا به تبیین این مباحث پرداخت، در قالب داستان‌های ساده و روان و با تکیه بر نثری خوشخوان این مساله را به کودکان آموخت که امام حسین(ع) در چنین روزی در آغوش پدربزرگ خود بود و پیامبر(ص) به این شکل حقانیت خود را اثبات کرده‌اند. فکر می‌کنم می‌توان به هر موقعیتی از زاویه‌های مختلف نگاه کرد اما به طور کلی ما در حوزه ادبیات کودک و نوجوان همیشه از منظر دینی عملکردهای کمرنگی داشته‌ایم در حالی که این حوزه جای کار بیشتری دارد، دلیلش هم این است که نباید زندگی را از دین جدا ببینیم. اگر بتوانیم مواردی چون خلف‌وعده نکردن، دروغ نگفتن، ریا نکردن و... را به کودکان و نوجوانان در قالب‌های مختلف ادبی بیاموزیم این ضعف را تا حدود زیادی مرتفع کرده‌ایم.
کمااینکه خود شما نیز همراه افشین علاء به نگارش مجموعه‌ای 5 جلدی با مضامین آیینی پرداخته‌اید.
بله، ما از مدت‌ها پیش با مشارکت یکدیگر به انجام این کار پرداختیم و مجموعه «کودکان عاشورا» را برای طیف کودک و نوجوان کار کردیم. البته همانطور که شما در سوال اشاره کردید قرار بود این مجموعه 5 جلد باشد که من و افشین علاء به نگارش 2 جلد آن پرداختیم. این کتاب‌ها از سوی نشر مدرسه منتشر شده که «بابا مرا نبوس» و «اسیر کوچک» از این جمله است که من روایت و نگارش این دو داستان را برعهده داشتم و افشین علاء سرودن اشعار بی‌نظیر این دو کتاب را برعهده داشت.
در این 2 کتاب سعی کردید به روایت چه مباحثی بپردازید؟
در «بابا مرا نبوس» ما به تصویر زندگی حضرت سکینه(س) پرداختیم که وقتی برای آخرین‌بار
امام حسین(ع) می‌خواستند به جنگ بروند و قصد کردند فرزندشان را در آغوش بگیرند و با او خداحافظی کنند، حضرت سکینه(س) مانع از این امر شد و به پدر گفت: مرا نبوس. چون دختر مسلم که پدرش در جنگ کشته شده است، دارد ما را نگاه می‌کند. در «اسیر کوچک» نیز به اسارت حضرت رقیه(س) پرداختیم که هنگام اسیر شدن از روی شتر می‌افتد و پایش مجروح شده و مورد ستم زندانبان خود واقع مي‌شود.
از بازخورد این کتاب‌ها نیز مطلع هستید؟
استقبال از این کتاب‌ها مطلوب بوده است. ما توانستیم در این 2 جلد در نهایت سادگی و روانی نثر و در قالب شعر به روایت فرازهایی از زندگی ائمه برای کودکان و نوجوانان بپردازیم و به نوعی در منتقل کردن این مفاهیم به این طیف سهم ویژه‌ای داشته باشیم، ضمن اینکه سعی کردیم در هر 2 جلد صرفنظر از روایت‌های آیینی- مذهبی به تبیین ارزش‌ها نیز بپردازیم. كتاب اول تا به حال به چاپ چهارم رسيده و «اسير كوچك» تا كنون 3 بار تجديد چاپ شده است.
چرا نگارش باقی جلدها ادامه پیدا نکرد؟
یک بخش آن به تنبلی ما برمی‌گشت وگرنه می‌توانستیم مجموعه را با مشارکت یکدیگر تکمیل کنیم که البته تصور می‌کنم در سال‌های آتی بتوانیم این مجموعه را کامل کنیم و این همکاری را ادامه دهیم.