انسان‌ها از سویی مورد هجوم بلايا و مشكلات زندگى هستند که دشمنان توطئهگر، بدخواه و سلطه‌گر بر آنها تحمیل می‌کنند و از طرف ديگر، مورد تهاجم هواهاى نفسانى خودشان. خواهش‌های نفسانی و دل‌های بىطاقت انسان را مجذوب
زر و زيور دنيا كرده و از صراط مستقيم منحرف و به چپ يا راست مي‌كشاند. محبت‌های دنیوی چون محبت طلا و نقره، پول و شهوات جنسى، مقام و موقعیت‌ها؛ کمندهایى هستند که بر گردن دل انسان انداخته شده و او را به سمت خود مىكشانند و تنها چاره کار آن است که در مقابل آنها مقاومت و ايستادگى کنیم تا پایمان نلغزد. همه بدبختي‌ها، ظلم‌ها، تزويرها، نامردمي‌ها، بی‌عدالتي‌ها، جنگ‌هاى ظالمانه، حكومت‌هاى فاسد، تسليم‌شدن و ظلمپذيرى در ميان ملت‌ها، ناشى از پيروى از هواهاى نفسانى و تسليم‌شدن در مقابل خواهش نفس است و اگر انسان اين قدرت را بيابد كه بر خواهش نفس غلبه پيدا بكند، رستگار می‌شود و از همه این گرفتاری‌ها نجات پیدا می‌کند و هیچ‌کس و گروه و قدرتی نمی‌تواند بر او سلطه پیدا کند. اما یکی از فریب‌های خطرناک نفس آن است که ما را به این گمان می‌اندازد که از انحراف مصونیت داریم. این گمان غفلتی است که نفس ما را برآن وادار می‌کند اما اگر بخواهیم از راه راست منحرف نشویم باید از خود مراقبت کنیم. هواها و شهوات نفسانی حتی بر کسانی که پایه‌ها و مبانی اعتقادی محکم دارند و نگاه و بینش درست و عمیقی نسبت به خط و راه و هدف دارند، غلبه کرده و آنها را منحرف می‌کند. در این باره به آیه ذیل دقت کنیم: «إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْکُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا کَسَبُوا» روزى كه دو گروه [در اُحد] با هم رويارو شدند، كسانى كه از ميان شما [به دشمن] پشت كردند، در حقيقت جز اين نبود كه به سبب پارهاى از آنچه [از گناه] حاصل كرده بودند، شيطان آنان را بلغزانيد. [آل‌عمران/ 155] این آیه در جریان جنگ احد نازل شده و خيلى تكان‌دهنده است. كسانى در ماجراى احد دچار لغزشی خسارتبار شدند و از ميدان جنگ رو برگرداندند و اين همه خسارت بر نيروى نورسته اسلام و حكومت اسلامى وارد کردند. دلیل این خطا چه بود؟ علت آن خطا و گناهانی بود که قبلا از آنها سر زده بود. این خطا چه بود؟ خطا عبارت بود از دل‌دادن به شهوات و هواهاى نفسانى که اثر آن در مواقع حساس ظاهر مىشود. توجه داشته باشیم که هواهاى نفسانى، یعنی هوس‌ها، مشتهيات و خواست‌هاى نفس مسيرى هستند كه انسان را به گناه مىرساند. بعضى از مشتهيات نفسانى حلال است اما اگر نفس مهار نشود و بىدهنه باشد، انسان اسير مشتهيات می‌شود و به تعبیر اميرالمومنين(ع) «حُمِلُ عَليها اَهلُها» [نهج البلاغه؛ خطبه 15؛ ص: 57] همانند کسی است که روى اسب سركشى سوار می‌شود كه دهنه آن دست او نيست و آن اسب او را به دره پرتاب مىكند. نقش هواى نفسانى چنین است و انسان را در پرتگاه گناهان و سقوط از مقام انسانیت پرتاب می‌کند.