گروه سیاسی: اگرچه آمریکا نتوانست دور جدیدی از محدودیت‌ها را در قالب تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران اعمال کند اما این کشور به همراه انگلیس و کانادا اقدام به اعمال برخی تحریم‌های یکجانبه کرد و نیکولا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه نیز برای اعمال برخی فشارهای بیشتر بر ایران، پیشنهاداتی ارائه کرده است. تاکنون تمرکز حداکثری رسانه‌ها بر ناتوانی در اجرای این تحریم‌ها در قالب شورای امنیت بوده است. از سوی دیگر حجم وسیع عملیات رسانه‌ای بر این ماجرا موجب شد فهم درستی از واقعیت و ماهیت تحریم‌ها به وجود نیاید. با این وجود اگر حتی به صورت اجمالی به محتوای تحریم‌های جدید توجه شود، می‌توان درصد تاثیرگذاری واقعی آنها را به دست آورد. به عنوان مثال تحریم‌های اخیر آمریکا علیه ایران:
آمریکا روز دوشنبه 30 آبان 1390 (22 نوامبر 2011) در 2 حوزه تحریم‌هایی را علیه ایران اعمال کرد. نخستین حوزه، صنعت پتروشیمی ایران بود که آمریکایی‌ها ادعا کرده‌اند توسط سپاه پاسداران اداره می‌شود. هیلاری کلینتون روز دوشنبه 30 آبان در این باره گفته است: «باراک اوباما دستوری را امضا کرده که برای نخستین بار به‌طور خاص با عملی شدن آن صنعت پتروشیمی ایران هدف قرار خواهد گرفت. این صنعت بخش مهمی از درآمد ایران را تامین می‌کند و پوششی برای واردات و فعالیت‌هایی در ایران است که تحریم شده‌اند». طبق این قانون شرکت‌های ایرانی و خارجی که در بخش پتروشیمی ایران فعالیت دارند تحریم خواهند شد. حوزه دوم، فعالیت‌های بانکی ایران است. تیموتی گایتنر، روز دوشنبه هفته گذشته در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با هیلاری کلینتون اعلام کرد: «وزارت خزانه‌داری امروز تحریم‌های جدیدی را برای مقابله با فعالیت‌های غنی‌سازی ایران در نظر گرفته که بر اساس آن همه مراکز بانکی ایران از جمله بانک مرکزی این کشور به عنوان تهدیدی برای داد و ستد‌های مالی کشورهای جهان و موسسات مالی معرفی می‌شوند و همه موسسات مالی در جهان باید بدانند که هرگونه مراوده تجاری با بانک مرکزی ایران و سایر بانک‌های این کشور به منزله همکاری در فعالیت‌های غیرقانونی (پولشویی) است زیرا ایران به دنبال دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای است و از تروریسم حمایت می‌کند و در این راه به دنبال فریب موسسات مالی و دور زدن تحریم‌هاست. هرگونه ارتباط تجاری با ایران به منزله حمایت از فعالیت‌های غیرقانونی این کشور است و موسسات تجاری و مالی در جهان باید به عواقب و خطرات ناشی از آن آگاه باشند. ما این تصمیم را در راستای اقدامات شرکای خود در کشورهای انگلیس و کانادا به منظور انزوای هرچه بیشتر موسسات مالی در ایران گرفته‌ایم و انتظار داریم سایر رهبران جهان هم تصمیماتی مشابه در این زمینه داشته باشند تا از فعالیت‌های مالی ایران در کشورهایشان ممانعت کنند». در این حوزه، آمریکا فعالیت‌های بانکی ایران را ذیل قانون پولشویی در این کشور تعریف کرده است. مطابق این قانون دسترسی بانک‌های ایران به نظام مالی آمریکا ممنوع خواهد بود.
به گزارش ایران هسته‌ای، با تمرکز بر این 2 حوزه تحریمی جدید، آمریکایی‌ها ادعا می‌کنند تحریم‌های جدید همه شکاف‌هایی که به ایران امکان داده بود تحریم‌های کنونی بر بخش‌های انرژی و نظام مالی این کشور را دور بزند، پر خواهد کرد. اما آیا واقعا اینگونه است؟ می‌توان اینگونه پاسخ داد:
1- سوال مهم این است که این تحریم چه تاثیری بر فعالیت‌های بانکی ایران خواهد داشت؟ پاسخی که منابع غربی به این سوال می‌دهند به صراحت و روشنی این است: هیچ، چرا که ایران اساسا دسترسی به موسسات مالی و بانکی آمریکا ندارد! ارشاد محمد و گلین سامویل، در گزارشی برای خبرگزاری رویترز از واشنگتن که در روز اول آذر 1390 منتشر شده در این باره می‌گویند: «تصمیم آمریکا برای معرفی ایران به عنوان نگرانی اصلی در زمینه پولشویی هیچ اثر مستقیمی بر این کشور ندارد زیرا بانک‌های آمریکایی پیش‌تر از هرگونه مبادله با نهادهای مالی ایرانی منع شده بودند و این موضوع بیشتر هشداری درباره خطرات داد و ستد با ایران قلمداد می‌شود».
2- نکته مهم دیگر این است که همانطور که باراک اوباما هم روز دوشنبه گفته، آنچه رخ داده این است که آمریکا بخش بانکی ایران را تحریم نکرده بلکه فقط آن را یک تهدید در زمینه پولشویی اعلام کرده است (نگاه کنید به وانگ یونگ کانگ، گزارش خبرگزاری شینهوا از نیویورک، اول آذر 1390).
3- نکته بعدی که اشاره به آن ضرورت دارد توجه به این امر است که حتی بخش نفت و گاز ایران هم در این دور از تحریم‌ها هدف قرار نگرفته است. ناتاشا موزگووایا در مقاله‌ای که هاآرتص روز 30 آبان منتشر کرده در این باره نوشته است: «یک مسؤول آمریکایی گفت بانک مرکزی ایران و نیز بخش نفت و گاز این کشور در این دور از تحریم‌ها هدف قرار نگرفته‌اند زیرا نگرانی‌هایی درباره افزایش شدید بهای نفت و نیز ضربه به اقتصاد آمریکا ناشی از این تحریم‌ها وجود داشت». همچنین ارشاد محمد و گلین سامویل، در گزارشی برای خبرگزاری رویترز از واشنگتن که در روز اول آذر 1390 منتشر شده، در این باره نوشته‌اند: «آمریکا از هدف قرار دادن بانک مرکزی ایران خودداری کرد، اقدامی که می‌توانست ارتباط این نهاد مالی را با نظام مالی جهانی قطع کند، بهای نفت را به سرعت بالا ببرد و روند بهبود اوضاع اقتصادی آمریکا و اروپا را به مخاطره اندازد».
تحریم‌های انگلیس
انگلستان شدیدترین موضعگیری را علیه ایران داشت و تمام ارتباطات مالی خود با ایران از جمله با بانک مرکزی را کاملا قطع خواهد کرد. وزارت دارایی انگلیس اعلام کرد از روز دوشنبه همه ارتباطات با بانک‌های ایران را به عنوان بخشی از تحریم‌های مالی جدید این کشور علیه تهران قطع خواهد شد. همچنین از ساعت 15 روز دوشنبه به وقت گرینویچ، همه موسسات مالی و اعتباری انگلیس باید روابط تجاری و معاملات مالی خود را با همه بانک‌های ایرانی از جمله بانک مرکزی ایران و شعب آنها و زیرمجموعه‌هایشان متوقف کنند. این نخستین‌بار است که دولت انگلیس رابطه کل بخش بانکی یک کشور را با بخش مالی انگلیس قطع می‌کند. بر اساس ادعای بیانیه وزارت دارایی انگلیس، بانک‌های ایرانی نقشی مهم در ارائه خدمات مالی به افراد و شرکت‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای و موشک‌های بالستیک ایران ایفا کرده‌اند. اما سوالی که درباره این تحریم‌ها وجود دارد این است که آیا این تحریم‌ها اصلی‌ترین حوزه داد و ستد ایران با بانک‌های انگلیسی یعنی حوزه نفت را در بر می‌گیرند. جواب باز هم منفی است.
ارشاد محمد و گلین سامویل می‌نویسند: «انگلیس در اقدامی هماهنگ به همه نهادهای مالی این کشور دستور داد هرگونه داد و ستد و معامله با همتاهای ایرانی خود از جمله بانک مرکزی ایران را قطع کنند. یک منبع آگاه در این‌باره گفت این اقدامات به طور مستقیم داد و ستد در بخش نفت ایران را هدف قرار نخواهد داد».
تحریم کانادا
بنابر اعلام جان برد، وزیر خارجه کانادا، معاملات مالی این کشور با ایران با عنوان برخی استثناها ممنوع می‌شود. این تحریم‌ها فهرست کالاهای ممنوعه را به همه کالاهای مورد استفاده در صنعت پتروشیمی، نفت و گاز در ایران تعمیم می‌دهد و فهرست کالاهای ممنوعه را برای افزودن اقلام بیشتر که ممکن است در برنامه هسته‌ای ایران مورد استفاده قرار گیرند، اصلاح می‌کند. ارشاد محمد و گلین سامویل درباره محتوای تحریم کانادا نوشته‌اند: «کانادا نیز از سوی دیگر اعلام کرد صادرات همه کالاهای مورد استفاده در صنعت نفت و گاز و پتروشیمی ایران و نیز همه معاملات با این کشور از جمله بانک مرکزی ایران را ممنوع می‌کند اما ارسال پول برای اتباع ایرانی- کانادایی در این میان مستثنا خواهد بود.» بنابراین در تحریم‌های کانادا هم استثنای مهمی در نظرگرفته شده است که در گزارش‌های خبری در این‌باره اغلب نادیده می‌ماند. امکان جابه‌جایی و انتقال پول میان اتباع ایرانی– کانادایی موضوعی نیست که بتوان به سادگی اقدام به توقف آن کرد. این موضوع در عین حال می‌تواند خط قرمزی برای محدودیت جدید تلقی شود.
تحریم فرانسه
فرانسه در اقدامی عجیب به جای آنکه تحریمی علیه ایران اعلام کند، فقط یک سلسله تحریم‌ها را «پیشنهاد» داده است. در حالی که بسیاری از رسانه‌ها تصور کرده‌اند فرانسه خرید نفت از ایران و همچنین معامله با بانک مرکزی ایران را تحریم کرده، مراجعه به متن بیانیه کاخ الیزه نشان می‌دهد چیزی بیش از پیشنهاد یک سلسله تحریم‌ها به برخی کشورهای خاص از جانب پاریس انجام نشده است. خبرگزاری شینهوا از پاریس در این‌باره گزارش داده است: «فرانسه روز دوشنبه از شرکای غربی خود و اتحادیه اروپا خواست به طور مشترک تحریم‌های جدیدی را علیه ایران به منظور وادار کردن این کشور به مذاکره درباره مساله هسته‌ای خود، اتخاذ کنند. کاخ الیزه در بیانیه‌ای اعلام کرد فرانسه برنامه هسته‌ای ایران را تهدیدی غیرقابل قبول برای منطقه و کل جهان قلمداد می‌کند». در این بیانیه آمده است: «فرانسه نامه‌ای به سران کشورها و دولت‌های آلمان، کانادا، آمریکا، ژاپن و انگلیس و روسای شورای اروپا و کمیسیون اروپا درباره این مساله نوشته است. فرانسه تحریم‌هایی جدید را در مقیاسی بی‌سابقه به منظور متقاعد کردن ایران به اینکه این کشور باید مذاکره کند، خواستار شد و از این رو به اتحادیه اروپا و دیگر شرکای خود پیشنهاد کرد تصمیماتی از جمله مسدود کردن دارایی‌های بانک مرکزی ایران و توقف خرید نفت این کشور را اتخاذ کنند». بنابراین تا آنجا که به فرانسه مربوط می‌شود این کشور هنوز جز حرف زدن و نامه نوشتن کار دیگری نکرده و باید دید اتحادیه اروپا به پیشنهادهای پاریس چه واکنشی نشان خواهد داد. نتیجه این است که این تحریم‌ها در واقع بسیار بیشتر از آنکه واقعا قوی باشد، قوی جلوه داده می‌شود و همین نشان‌دهنده آن است که غرب عمیقا مایل است ضعف‌های راهبردی و دیپلماتیک خود را با مانورهای رسانه‌ای پر کند.