طرح حمایت از اکران فیلم‌هایی که «خاص» لقب گرفته‌اند سرانجام از صبح چهارشنبه دوم آذرماه صورت اجرایی به خود گرفت تا طرح دیگری با هدف «نجات دادن برخی تولیدات مهجور از گرداب معادلات تجاری اکران» وارد گردونه آزمون و خطا شود. این طرح تلاشی دیگر برای حمایت از سینمای فرهنگی پس از طرح‌های «آسمان باز» (1383)، «اکران ویژه حمایتی» (1387)، «نگاهی دیگر» (1388) و ایده‌هایی چون «اکران عرضی و طولی» محسوب می‌شود که در ابتدا و در دفترچه سیاست‌های معاونت سینمای عنوان گروه «هنر و تجربه» برای آن در نظر گرفته شده بود اما با عنوان «اکران فیلم‌های خاص» به سرانجام رسید و اجرایی شد. در همین آغاز راه اما انتخاب 2 فیلم «نه‌چندان خاص» که به احتمال زیاد صرفا به دلیل فرار از معادلات سرمایه‌محور اکران، ناگزیر از پناه به این طرح شده‌اند، اندکی دورنمای اجرایی آن را به نمونه‌های پیشین نزدیک کرده است؛ اتفاقی که می‌توان و اساسا باید امیدوار به عدم رخداد آن بود. اصل داستان امروز امکان اکران 2 فیلم ارزشمند روی پرده سینماهاست.
رگ غیرتی که به جوش آمد
«بدرود بغداد» بی‌تردید برگ برنده دور تازه حمایت از اکران فیلم‌های خاص (یا همان فرهنگی) است؛ فیلمی که سال گذشته نماینده سینمای ایران برای حضور در مراسم اسکار بود و به‌عنوان فیلم اول کارگردانش برخی منتقدان عنوان «پدیده جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر» را به آن داده بودند. با تمام اینها و با توجه به حضور بازیگرانی چون پانته‌آ بهرام و مصطفی زمانی فیلم فرصت اکران عمومی در طول 2 سال گذشته را نیافت تا در قالب این طرح و به‌صورت «محدود» روانه پرده سینماها شود. مهدي نادري جوان این فیلم همزمان با اكران «بدرود بغداد» درباره ايده شكل‌گيري آن گفت: يك سال پس از حمله آمريكا به عراق به شهر «دهوك» در كردستان عراق رفتم و تصاويري را ديدم كه اي كاش نمي‌ديدم و اين فيلم كه با آن بدين شكل رفتار شد، ساخته نمي‌شد! وي در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا يادآور شد: شهر «دهوك» در منطقه كردستان عراق مركز مسيحيان اين كشور است. من آنجا با تصاويري مواجه شدم كه آمريكايي‌ها بدون لباس‌هاي فرم نظامي خود، براي خريد روزهاي تعطيل‌شان به آنجا آمده بودند. البته مردم آن منطقه گويا خيلي هم از حضور نظاميان و اشغال شهرشان ناراحت نبودند. آنجا واقعا رگ غيرتم به جوش آمد و با خودم گفتم كه اگر اين تصاوير را در ايران مي‌ديدم، حداقل وقتي از كنارشان رد مي‌شدم، يك فحش به آنها مي‌دادم! مهدي نادري تصريح كرد: اين تصاوير اولين جرقه‌هاي ذهني ساخت فيلم سينمايي «بدرود بغداد» را در من ايجاد كرد. پس از آن من فيلمنامه‌اي نوشتم كه پس از 21 بار بازنويسي به فيلمي كه اكنون روي پرده مي‌بينيد تبديل شده‌است.
عادت کرده‌ایم 7-6 سال عقب باشیم!
نادري در پاسخ به پرسشي درباره اينكه آيا پس از
2 سال از ساخته شدن «بدرود بغداد»، هنوز هم اشتياق اوليه را دارد، گفت: طبيعي است كه براي ديده شدن فيلمم اشتياق دارم؛ چون چند سال براي آن زحمت كشيدم اما مطمئنا آن ذوقي كه 2 سال قبل براي اكران «بدرود بغداد» داشتم را ديگر ندارم. كارگردان «بدرود بغداد» يادآور شد: من اصرار داشتم كه اين فيلم در دوران رياست‌جمهوري جورج بوش ساخته و اكران شود، چرا كه در حال حاضر آمريكايي‌ها مشكلات اقتصادي و البته جنبش وال‌استريت را متاثر از دوران رياست‌جمهوري او در آمريكا مي‌دانند. بوش هزينه زيادي براي اشغال نظامي عراق از طرف مردم آمريكا صرف کرد و من دوست داشتم اين فيلم در زمان رياست‌جمهوري وي ساخته و نمايش داده مي‌شد. نادري تاكيد كرد: زمان رياست‌جمهوري جورج بوش، هاليوود هم فيلمي مانند«Hurt Locker» را به کارگردانی کاترین بيگلو ساخت كه فيلم شباهت‌هايي با فيلم ما داشت و اين فيلم در دنيا نمايش داده شد. معتقدم اگر «بدرود بغداد» آن زمان اكران مي‌شد، خيلي‌ها بايد دليل تشابهات «هرت لاکر» را با «بدرود بغداد» از خانم بيگلو مي‌پرسيدند. وي با بيان اينكه ما عادت كرده‌ايم هميشه 7ـ6 سال عقب‌تر باشيم، تصريح كرد: هميشه بايد 7-6 سال به در بسته مغز بعضي از افراد بكوبيم تا متوجه شوند هدف ما خير است، البته بعد از توضيحات بسيار زياد در آخر آنها نيز مي‌فهمند كه در اين مدت اشتباه كرده‌اند. واقعا فكر مي‌كنم اگر اين فيلم چند سال قبل اكران مي‌شد از نظر ديپلماسي هم واقعا براي ما مهم بود.
فیلم‌های خاص، سینمای خواص!
نادري در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره اكران فيلمش در گروه مخاطب خاص گفت: شايد نظر مسؤولان از واژه مخاطب خاص، «فيلم‌هايي كه كمتر گيشه‌اي هستند» باشد، به نظرم با اين تعريف، فيلم‌هاي خاص فيلم‌هايي هستند كه اتفاقا شاخصه‌هاي ارزشمند بسيار زيادي در خود دارند و شايد بتوانم حتي به مردم بگويم كه اگر ديديد يك فيلم تعداد سينماي كمتري دارد، بدانيد كه آن فيلم مفاهيمي ارزشمندتر را ارائه كرده و عميق‌تر است. كارگردان «بدرود بغداد» از سينماي «خواص» در مقابل سينماي «خاص» نام برد و با گلايه از فيلم‌هاي اين سينما گفت: ما در كشورمان سينمایي به نام سينماي خواص داريم. فيلم‌هاي اين سينما در طول توليد، سود تهيه‌كننده و كارگردان را به جيب آنها سرازير مي‌كند و آنها قبل از آنكه فيلمشان به مرحله اكران برسد، ويلاي خود را خريده‌اند. اين كارگردان سينما در پاسخ به اين سوال كه آيا امكان دارد روزي به شرايط آرماني در اكران فيلم‌ها برسيم و فيلم‌هاي خاص در كنار فيلم‌هاي تجاري با اهميت شمرده شوند، عنوان كرد: به نظرم در پاسخ به اين سوال بايد بگويم كه بهترين الگو براي ساختار سينمايي الگوي كشورهاي آلمان، فرانسه و آمريكاست. نكته مهم ساختار سينمايي آنها، اين است كه سطحي‌ترين آثارشان نيز ساختي بسيار قوي دارد. وي ادامه داد: من نيز مانند هر فرد ديگري قبول دارم كه مردم، سينما را براي سرگرمي انتخاب مي‌كنند اما سرگرمي‌ها با هم متفاوت هستند. فيلم‌هاي كوبريك يا تارانتينو نيز مي‌توانند جزو سينماي سرگرمي باشد اما اين درست نيست كه ما براي مردم‌مان با فيلم‌هاي سخيف سرگرمي‌سازي كنيم.
از فیلم اسپیلبرگ ایده گرفتم
همزمان با اظهارات کارگردان «بدرود بغداد»، كارگردان «گلوگاه شيطان» دیگر فیلم قرار گرفته در جدول اکران فیلم‌های خاص هم در اظهاراتی گفت: گاهي لابه‌لاي فيلم‌هاي گيشه‌اي، اكران چنين آثاري لازم است تا مردم بفهمند به آنها احترام گذاشته مي‌شود. حميد بهمني كه اكران سومين ساخته سينمايي‌اش از چهارشنبه (2 آذرماه) با 8 سينما آغاز شده است، با اشاره به ايده ساخت اين فيلم يادآور شد: در سال 74 فيلمي به نام «اشك كوسه» ساخته حميد آشتياني‌پور را ديدم، البته پيش از آن هم فيلم «آرواره‌ها»ي اسپيلبرگ را ديده بودم. پس از تماشاي اين 2 فيلم، قضيه «كوسه» برايم جالب شد و سرانجام ايده «گلوگاه شيطان» بر مبناي اينكه گروه اطلاعات و عمليات در جنگ درگير «كوسه» مي‌شوند در ذهنم شكل گرفت. وي خاطرنشان كرد: چنين داستاني در بهمنشير وجود داشته و كوسه به غواصان حمله مي‌كرده است بنابراين تمام داستان بر اساس اطلاعات واقعي شكل گرفت كه 6 ماه صرف تحقيق و 2 سال صرف نگارش فيلمنامه شد.
گفتند دیگر فیلم جنگی نمی‌سازیم!
اين كارگردان با بيان اينكه 15- 14 سال زمان صرف ساخت اين فيلم شد، ادامه داد: در حالي كه 2 بار پروانه ساخت براي «گلوگاه شيطان» صادر شد، هر بار به دليلي امكان ساختش ميسر نمي‌شد. حتي زمان وزارت آقاي مهاجراني اعلام كردند ديگر فيلم جنگي نمي‌سازيم و كار به تعويق افتاد. بهمني در بخش ديگري از سخنانش مطرح كرد: براي ساخت «گلوگاه شيطان» مشاوره‌هاي زيادي با فرماند‌هان جنگ داشتيم و پس از ساخت، 3 فرمانده عمليات اين فيلم را تایيد كردند و در واقع ما روي بخش شناسايي قبل از عمليات «والفجر 8» متمركز شديم و با كمكي كه شهريار بحراني به ما كرد، شكل اجرايي كار به‌روزتر شد. كارگردان «گلوگاه شيطان» از شهرك دفاع مقدس آبادان و بوشهر به عنوان لوكيشن‌هاي اين فيلم نام برد و گفت: بخش‌هاي زير آب را به صورت انيميشن كار كرديم و خود كوسه هم ماكتي بود كه در اندازه واقعي ساخته شد كه با موقعيت قصه ما جواب داد. وي افزود: پيش از اين فيلم «آرواره‌ها»ی اسپيلبرگ را كه ديده بودم آنها هم توامان با ماكت و كوسه واقعي كار كرده بودند. «گلوگاه شيطان» نشان مي‌دهد اگر به ما بها بدهند، مي‌توانيم با آثار خارجي رقابت سالم داشته باشيم.
بايد به آرامي جلو برويم
بهمني با ابراز رضايت از فراهم شدن شرايط اكران فيلمش گفت: زماني كه بسياري از فيلم‌هاي ارزشمند پشت اكران مي‌مانند و در نهايت مانند فيلم قبلي‌ام «آن مرد آمد» سر از شبكه نمايش خانگي درمي‌آورد، خوشحالم كه «گلوگاه شيطان» اكران مي‌شود. آقاي درمنش هم شرايط خوبي فراهم كرده و براي تبليغات هم تدارك خاصي ديده شده و قرار است در 4 ميدان مهم شهر آنونس فيلم پخش شود و شبكه آي‌فيلم هم روزي 7 بار تيزر پخش كند. اين كارگردان خاطرنشان كرد: طرح اكران مخاطب خاص تجربه جديدي است كه بايد به آرامي جلو برويم و با اكران فيلم‌هايي كه نگاه نو دارند، اين نگاه باندي رايج در اكران را از بين ببريم و نبايد بگذاريم تنها راه موجود كه باز شده از بين برود. ممكن است دچار ضعف‌هايي هم باشد اما مفهوم آن مثبت است كه بايد پاس داشت. بهمني با اشاره به فيلم قبلي‌اش «آن مرد آمد» گفت: متاسفانه مافياي اكران موجب شد آن فيلم موفق به اكران نشود و به من اعلام كردند فيلمت بازيگر گيشه‌اي ندارد، بنابراين براي «گلوگاه شيطان» علاوه بر استفاده از جمشيد هاشم‌پور به سراغ بازيگراني مانند پوريا پورسرخ و امين زندگاني رفتم تا ديگر چنين بهانه‌اي نداشته باشند اما در نهايت به اكران در طرح «مخاطب خاص» رسيديم و ديدم جرياني كه اكران را هدايت مي‌كند ضد آثار دفاع مقدس است.