اسدالله خسروی‌‌ترازک: الزام بانک مرکزی به تعدیل قیمت ارز و تک‌نرخی کردن آن مطابق مصوبه اخیر شورای پول و اعتبار، گویی کارساز نشد چرا که قیمت دلار آزاد در مسیری مخالف اکنون مرز 1370 تومان را درمی‌نوردد. از سویی فعالان خبره و سودجویان حاکم بر بازار ارز نیز بارها دستورالعمل‌های ناکارآمد بانک مرکزی را در مدیریت بی‌نتیجه دلار تجربه کرده و به موجب کارایی نامناسب همچنین شکست آیین‌نامه‌های اجرایی این بانک دیگر اعتنایی به مصوبات و بخشنامه‌های اجرایی جدید آن نمی‌‌کنند. البته بانک مرکزی چندی پیش با مشاهده نوسان نرخ ارز قیمت دلار را در بازار 3 نرخی اعلام کرد تا با اجرای چنین سیاستی دست رانت‌خواران سودجو و دلالان از بازار ارز کوتاه شود، این شیوه (مدیریت شناور نرخ ارز) نه تنها نتوانست نابسامانی بازار را سامان دهد بلکه مشکلاتی را نیز در بازار ارز به‌بار آورد. در چنین شرایطی به نظر می‌رسد سال‌ها تلاش بانک مرکزی برای تعدیل نرخ ارز با سیاست مدیریت شناور بی‌فایده بوده و این بانک باید با تغییر رویه و اقدامات کارسازتر به این مهم توجه کند. در این باره آیت‌الله تجلی، کارشناس ارشد بانکی بر ضرورت ایجاد راهکاری مناسب علمی در بازار کنونی ارز تاکید كرد و به «وطن امروز» گفت: اگرچه سال‌هاست بانک مرکزی به دنبال تعدیل نرخ ارز با مدیریت شناور بوده و در این راه از هیچ تلاشی دریغ نکرده است اما مصوبه اخیر شورای پول و اعتبار که تک‌نرخی شدن نرخ ارز را مد‌نظر دارد تمام این تلاش‌ها را زیرسوال می‌برد. وی تک‌نرخی شدن ارز را در شرایط کنونی کشور بسیار نامناسب عنوان کرد و گفت: حرکت در چنین مسیري می‌تواند مشکلاتی را بر اقتصاد کشور تحمیل کند زیرا تراز تجاری کشور اکنون بدون نفت منفی است. تجلی بالا نگه‌داشتن نرخ ارز را به نفع کشور دانست و گفت: چنانچه ارز نسبت به قیمت مرجع آن بالا نگه داشته شود، صادرات رونق مي‌گيرد که در قانون برنامه پنجم بر این موضوع یعنی اعمال مدیریت شناور نرخ ارز تاکید شده است. وی اظهار داشت: اگر بانک مرکزی به‌دنبال اجرای سیاست تک‌نرخی کردن ارز وضعیت تعیین منطقی آن را به بازار بسپارد، بی‌شک نرخ دیگری علاوه بر 3 نرخ کنونی در بازار به وجود می‌آید. تجلی به تحت‌الشعاع قرار گرفتن دیگر بازارهای سرمایه‌ای با نابسامانی نرخ ارز اشاره کرد و گفت: بی‌شک فعالان بازار سرمایه با احساس عدم کارایی بانک مرکزی در کنترل نرخ منطقی ارز منابع خود را به سمت بازار ارز سرازیر کرده‌اند و این موضوع به افت شاخص‌ها و اختلال در بازار منجر می‌شود چراکه فعالان اقتصادی همیشه به دنبال بازاری جذاب و سود‌آورند. این کارشناس ارشد بانکی معتقد است بانک مرکزی چنانچه نمی‌تواند طبق قانون با مدیریت شناور بازار ارز را کنترل کند، لااقل قیمت ارز مرجع را افزایش دهد و به‌راحتی دلار را به بازار تزریق کند چراکه بهترین راهکار البته با حفظ چارچوب حمایت از صنایع تولیدی و... اعمال همین سياست است.
16 میلیارد دلار منابع ارزی قربانی سیاست‌های غلط
یک کارشناس مسائل اقتصادی با اشاره به اجرای سیاست غلط تثبیت نرخ ارز در سال‌های گذشته گفت: حدود 16 میلیارد دلار ذخیره بانک مرکزی با اجرای این سیاست از بین رفت. هوشنگ شجری درباره نرخ ارز تصویب شده 1050 تومان در بودجه90 و افزایش آن به بیش از 1350 تومان اظهار داشت: نرخ‌های ارز تصویب شده یا دولتی لزوما نرخ‌های مبنا در بازار آزاد نیستند و حتی بانک مرکزی نیز نمی‌تواند به آن وفادار بماند. وی با اشاره به اینکه در بازار آزاد عرضه و تقاضا قیمت‌ها را تعیین می‌کنند، بیان داشت: دلایل مختلفی از قبیل محدودیت در عرضه یا افزایش تقاضا ارز دونرخی را به وجود می‌آورد؛ یک قیمت که توسط دولت عرضه و نرخ دیگر در بازار آزاد تعیین می‌شود. این کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه تقاضا به دلیل واردات، مسافرت و سرمایه‌گذاری در خارج است، گفت: عده‌ای نیز برای احتکار ارز، هنگامی که بازار دچار نوسان شده یا بر اساس پیش‌بینی مردم افزایش خواهد یافت، متقاضی ارز شده و آن را می‌خرند تا در آینده گران‌تر بفروشند البته عده‌ای نیز می‌خرند تا مجبور نباشند آن را گران‌تر بخرند در واقع تقاضا به جلو می‌افتد. تقاضای این عده واقعی است اما می‌خواهند زودتر از موعد برآورده شود. وی راجع به نقش دلالان و واسطه‌ها در افزایش نرخ ارز بیان داشت: تا هنگامی که تقاضای واقعی وجود نداشته باشد واسطه‌ها نمی‌توانند کاری انجام دهند و هنگامی که در بازار آزاد روی پیش‌بینی‌ها، بحران‌ها و محدود شدن امکانات ارزی نرخ جدیدی به وجود می‌آید، موجب می‌شود گمانه‌زنی‌هایی در بازار به وجود آید و حتی افرادی که مصرف‌کننده نهایی ارز هستند ارز تقاضا کرده و تقاضای واسطه‌ها تابع این تقاضای نهایی است که ارز را خریداری می‌کنند. این کارشناس اقتصادی عنوان کرد: بعضی مواقع واسطه‌گرها به نوسانات بازار دامن می‌زنند بویژه افرادی که سرمایه‌گذاری وسیعی در بازار ارز انجام می‌دهند اما ریشه آن را باید در سیاست‌های ارزی بانک مرکزی جست‌وجو کرد. وی با اعتقاد به اینکه اکنون نرخ واقعی دلار بسیار بیشتر از آن چیزی است که بانک مرکزی اعلام کرده یا سعی می‌کند به آن وفادار باشد، تصریح کرد: این امر ناشی از تجربه تورم 10 ساله در ایران است و هنگامی که نرخ تورم بالاتر از تورم جهانی است باید نرخ ارز متناسب با نرخ تورم افزایش یابد که در غیر این صورت زمینه برای ارز دونرخی به وجود می‌آید. این کارشناس اقتصادی بیان داشت: اگر بانک مرکزی سال گذشته ارزش پول را تثبیت می‌کرد یعنی نرخ ارز رسمی را افزایش می‌داد اکنون گرفتار این وضعیت نبودیم و اگر اکنون تثبیت شود از ایجاد شرایط بدتر در آینده جلوگیری خواهد شد.
وی با اعتقاد به اینکه نرخ ارز رسمی باید افزایش یافته و تک‌نرخی شود، گفت: دونرخی بودن ارز مفاسد زیادی را به دنبال دارد، سیستم اداری فاسد به‌وجود می‌آورد، رانت را موجب می‌شود، منابع ارزی کشور را هدر می‌دهد در ضمن اینکه صادرکنندگان سعی می‌کنند ارز را خارج از سیستم بانکی در بازار آزاد بفروشند و لذا صادرات قاچاق شکل می‌گیرد. شجری راجع به اینکه اکنون بانک مرکزی دلار 1300 تومانی به صرافی‌ها ارائه می‌کند، بیان داشت: اعتبارات اسنادی که دولت و بانک‌ها برای واردکنندگان گشایش اعتبار می‌کنند دلاری 1070 تومان است و صرافی‌ها ارز را فقط به متقاضیان بازار آزاد و مسافران می‌فروشند و در حالی که هر روز بانک مرکزی تعداد قابل توجهی ارز به صرافی‌ها می‌دهد اما هنگام مراجعه به صرافی بیان می‌شود که دلار موجود نیست زیرا صرافی‌ها نیز با پیش‌بینی افزایش نرخ ارز از فروش آن خودداری می‌کنند در ضمن اینکه تقاضای ارز نیز افزایش یافته است. این کارشناس اقتصادی معتقد است: اصرار بر تثبیت نرخ ارز در بانک مرکزی در حالی که از عهده آن برنمی‌آیند، اشتباه بوده و مشکلات زیادی را به وجود آورده است و اکنون بانک مرکزی مجموع ذخایری که برای تثبیت نرخ ارز وارد بازار می‌کند را تلف کرده است در واقع منابع ارزی کشور قربانی سیاست غلط تثبیت نرخ ارز شده است.