گروه اجتماعي: نام این بیماری که به گوشت می‌رسد و می‌گویند فلانی HIV مثبت است دیگر میل و رغبت به معاشرت با او را از دست می‌دهی و یک لحظه تصور اينكه شاید خود مبتلا یا ناقل این بیماری باشی را هم به ذهنت راه نمی‌دهی. بی‌آنکه با عوامل ایجاد بیماری آشنا باشی به روزمرگی خود ادامه می‌دهی و ناگهان به بستر بیماری می‌افتی و از آزمایش‌ها این نتیجه بیرون می‌آید که یک HIV مثبت هستی. این شاید برای هر فردی اتفاق بیفتد مگر اینکه به توصیه‌ها و عوامل آن آشنایی پیدا کند و شاید دهم آذرماه که روز جهانی ایدز نامگذاری شده است تلنگری باشد برای پیشگیری. اگرچه انتقال این بیماری از راه خون انجام می‌گیرد اما این انتقال آنقدر آسان است که یک تیغ آلوده در آرایشگاه هم می‌تواند سرنوشت تو را تغییر دهد. با این حال هشدارهای مسؤولان وزارت بهداشت در سال اخیر رنگ دیگری به خود گرفته و از سرنگ‌های معتادان تزریقی و افزایش انتقال این بیماری از فرد معتاد به همسرش به سوی موج سوم انتقال یا همان انتقال از راه روابط جنسی حفاظت نشده پیش رفته است. در این زمینه با محمود نبوي، معاون مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت به گفت‌وگو نشستیم.
آقای دکتر! لطفا درباره موج سوم انتقال بیماری ایدز که اخیرا از سوی مسؤولان وزارت بهداشت نسبت به آن هشدار داده شده، توضیح دهید.
نمودار مبتلایان به ایدز تغییر کرده است و موجی که به نام موج سوم از آن یاد می‌شود افزایش مبتلایان به این بیماری مهلک از طریق روابط جنسی حفاظت نشده است که قبلا 90 درصد افراد مبتلا، معتادان تزریقی بودند و 10درصد از طریق تماس‌های جنسی مبتلا می‌شدند ولی اکنون نزدیک به 30درصد افراد مبتلا به ایدز از طریق روابط جنسی حفاظت نشده دچار این بیماری می‌شوند.
در کشور چه تعداد مبتلا به ایدز وجود دارد؟
در كشور بیش از 22 هزار نفر HIV مثبت شناخته شده است و تخمین زده می‌شود که اکنون نزدیک به 80 هزار نفر مبتلا به ایدز داشته باشیم که هنوز بیماريشان پنهان است.
آقایان بیشتر مبتلا هستند یا خانم‌ها؟
با توجه به اینکه هنوز معتادان تزریقی بیشتر جامعه آماری را به خود اختصاص می‌دهند، تعداد آقایان بیشتر از خانم‌هاست ضمن اینکه تعداد فراوانی از جمعیت معتادان را خانم‌ها تشکیل می‌دهند، در حالی که خود آقایان معتاد منتقل‌کننده ویروس HIV به خانم‌ها هستند.
روند انتقال ایدز اکنون در جامعه چطور است؟
با توجه به اقدامات انجام شده، شیب انتقال ایدز در کشور کند شده ولی با توجه به افزایش موارد ایدز از طریق روابط جنسی حفاظت نشده باید آگاهی‌های لازم به جامعه ارائه شود. اکنون مبتلایان کمتر از یک‌دهم درصد جامعه را تشکیل می‌دهند و درصدد هستیم که این شرایط را حفظ کنیم که مستلزم آموزش و آگاهی لازم است.
وضعیت توزیع داروی آیمود در بین بیماران ایدزی چگونه است و آیا تا به حال واکسن خاصی در دنیا برای این بیماری تهیه شده است؟
آیمود دارویی است که سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند و از تحلیل عضلات بدن فرد مبتلا به ایدز جلوگیری می‌کند اما عملا با آیمود به تنهایی نمی‌توان به مقابله با ایدز پرداخت، ضمن اینکه این دارو در دسترس مبتلایان شناخته شده قرار گرفته است و باید گفت: ایدز واکسن خاصی ندارد و کنترل این بیماری با تجویز واکسن و دارو امکانپذیر نیست و هیچ واکسنی تا به حال برای این بیماری ساخته نشده است.
در بحث آموزش، وزارت بهداشت چه‌کارهایی انجام داده است؟
مباحث آموزشی از اهمیت بسیاری برخوردار است و ما در هر جا که احساس کردیم می‌توان کمک کرد، ورود پیدا کردیم از مراکز آموزش گرفته تا زندان‌ها و هدف برنامه آموزشی ما این است که این پدیده را مهار کنیم تا مثل اتفاقی که در چین و هند افتاد با جمعیت چند میلیونی مبتلا به ايدز روبه‌رو نشويم و در این باره آموزش و افزایش سطح آگاهی‌های مردم بسیار مهم است که رسانه‌ها می‌توانند کمک بسياري کنند.
تصویب سند راهبردي مبارزه با ایدز تاثیرگذار بوده است؟
در واقع باید گفت تصویب سند راهبري ملی ایدز در کشور، بیشتر به این منظور بود که همکاری دیگر سازمان‌ها به منظور آموزش و هشدارهای لازم جلب شود، همچنین با توجه به خطرات ناشی از مصرف قرص‌های روانگردان و روابط جنسی حفاظت نشده لازم است آموزش پیشگیری از ایدز در سنین پایین‌تر ارائه شود و این همکاری و تعامل دیگر دستگاه‌ها را می‌طلبد.
بودجه کافی برای پيشگيري و درمان HIV براي وزارتخانه وجود دارد؟
به جرات می‌توان گفت ما هیچ مشکلی از نظر بودجه در بحث ایدز نداریم، داروهای ضد ایدز رایگان است و حتی افرادی که دفترچه بيمه نداشته باشند می‌توانند از خدمات ارائه شده بهره ببرند و کوچک‌ترین مشکلی در این باره وجود ندارد.
روند توزیع لوازم پیشگیرانه که چندی‌پیش هم برای آن در دکه‌های مطبوعاتی و سوپرمارکت‌ها حرف و سخن پیش آمد، چگونه پیش می‌رود؟
البته یک سوءتفاهم پیش آمده بود که متاسفانه برخی از اظهارنظرات مسؤولان وزارت بهداشت سوءاستفاده کردند و حتی یکی از روزنامه‌های وابسته به شهرداری تیتر زده بود که وزارت بهداشت به دنبال ترویج بی‌بند و باری است که اگر نویسنده؛ آن مطلب وجدان خود را قاضی قرار دهد 10 سال بعد وقتی با یک بحران مواجه شدیم فردی که بازخواست خواهد شد من مسؤول هستم نه آن فرد نویسنده؛ چراکه ما با کار کارشناسی شده در مرکز بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت برنامه‌هایمان را اجرا می‌کنیم. هرچند نظر مسؤولان شهرداری هم مساعد بوده است و در این بین ما همیشه تعامل خوبی با دستگاه‌های مختلف داشتیم و باید در نظر داشت ما فساد اخلاقی را ترویج نمی‌دهیم بلکه جلوی منحنی رشد ایدز را می‌گیریم. حتی افراد خلافکار و پرخطر در حیطه برنامه‌های ما قرار دارند.
آیا زنان خیابانی که در انتقال HIV تاثیرگذار هستند در وزارت بهداشت برنامه خاصی برایشان در نظر گرفته شده است؟
البته بحث شناسایی و جمع‌آوری زنان خیابانی برعهده شهرداری و سازمان بهزیستی کشور است و این افراد چون در جامعه پنهان هستند، دستگاه‌های ذی‌ربط را با مشکلات زیادی مواجه می‌کنند ولی پس از شناسایی این افراد و سپردن به دستگاه‌های یادشده و در صورت احراز شدن و مثبت بودن HIV از سوی آنها، وزارت بهداشت نیز خدمات لازمی که برای یک ایدزی در نظر گرفته به آنها ارائه می‌دهد و سعی بر این است که مشاوره و آگاهی‌های لازم به این افراد پرخطر داده شود.
آیا نظارتی هم بر آرایشگاه‌ها برای عدم استفاده از وسایل مشترک داريد؟
این بخش برعهده اداره سلامت وزارت بهداشت است که خوشبختانه الان نظارت بسیار خوبی می‌شود و همه آرایشگاه‌ها ملزم هستند برای هر فرد یک پکیج لازم از جمله حوله، ماشین و... در نظر بگیرند و در صورت تخطی از این امر بدون شک آرایشگاه‌های متخلف پلمب می‌شوند.
وضعیت ایدز در جامعه روستایی و شهری به چه صورتی است و بیشترین و کمترین مبتلايان به ایدز در چه شهرهایی هستند؟
بی‌گمان در شهرها مبتلایان به HIV مثبت به مراتب بیشتر از روستاها هستند با توجه به اینکه نزدیک به 70 درصد جمعیت کشور را شهرنشین‌ها اختصاص داده‌اند و همین‌طور با توجه به جمعیت کلانشهر تهران به میزان جمعیت، تهران بیشترین آمار را به خود اختصاص داده ضمن اینکه تقریبا می‌توان گفت در کل کشور به یک میزان پراکنده‌اند و حتی در برخی روستاها که معتادان تزریقی دارند به واسطه همان فرد چندین نفر دیگر به ویروس HIV مبتلا شده‌اند و به نسبت اندک در شهرهای بندری کشور و امکان تردد بین داخل و خارج کشور برای افراد این شهرها در این مناطق یک مقدار آمار متفاوت‌تر است.
مهم‌ترین نکاتی که افراد به عنوان پیشگیری از ایدز می‌توانند مدنظر داشته باشند، چیست؟
از وسایلی که به خون آلوده می‌شوند از جمله تیغ، ناخن‌گیر، مسواک، ماشین اصلاح و... به صورت مشترک استفاده نکنند، تماس‌های جنسی نامطمئن برقرار نکنند و بیشتر از همه جوانان به یاد داشته باشند که از مواد مخدر صنعتی در ميهمانی‌ها استفاده نکنند که عواقب بسیاری از جمله تحریک‌کنندگی را به دنبال دارد که می‌تواند فرد را به تماس‌های جنسی کنترل نشده سوق دهد و زندگی‌اش را نابود کند.
به عنوان یک کارشناس آینده این بیماری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
شعار جهانی امسال به صفر رساندن موارد جدید ابتلا به HIV، به صفر رساندن انگ و تبعیض و به صفر رساندن مرگ ناشی از ایدز است که به همه کشورهای دنیا ابلاغ شده است. با آموزش‌های لازم کشورهای پیشرفته و صنعتی برخورد خوبی با این پدیده داشته‌اند و توانسته‌اند به‌خوبی درصدد مهار آن برآیند و ما هم پیشرفت‌های خوبی داشته‌ایم و امیدواریم در اجرای برنامه به مانند کشورهای پیشرو موفق باشیم. اکنون نیز بسیاری از مبتلایان در کشور با آگاهی یافتن از موضوع، خود نقش مشاور را ایفا می‌کنند و از عواقب این بیماری مهلک، دیگران را آگاه می‌کنند که خود نقطه عطفی به شمار می‌رود.
در پايان بفرماييد، میانگین عمر افراد ایدزی چند سال است؟
متوسط عمر آنها 10 سال است و ممکن است به ندرت پیش بیاید که فردی حتی 30 سال با وجود آلوده بودن به HIV به حیات خود ادامه دهد ولی مسائل ژنتیکی در این‌باره خیلی مهم است و آنچه در کشور به صورت میانگین به دست آمده است، 10 سال عمر برای افراد مبتلاست.