شما در روزهای گذشته برای انجام فعالیت‌های موسیقایی به کشور تاجیکستان سفر کردید. اگر ممکن است درباره جزئیات این سفر بگویید.
از آنجایی که من مدیر بخش موسیقی موسسه فرهنگی اکو نیز هستم و این موسسه همواره همکاری‌های مطلوبی با کشورهای همجوار داشته است، آبان‌ماه از من دعوت شد که به کشور تاجیکستان سفر کنم و رهبری یکی از ارکسترهای سمفونیک و اپرا که در شهر دوشنبه برپا شده بود را برعهده بگیرم. تاجیکستان از زمان قدیم دارای اپرای قدیمی بوده است. در اصل از من برای رهبری این اپرا دعوت شد، ضمن اینکه فعالیت من در این کشور همزمان با بیستمین سالگرد استقلال تاجیکستان نیز بوده است. من نیز به عنوان رهبر ارکستر این اپرا فعالیت خود را در این مقطع زمانی شروع کردم. نوازنده‌هایی که در این ارکسترسمفونیک فعالیت می‌کنند از نوازنده‌های ثابت شهر دوشنبه هستند که به لحاظ موسیقایی از سطح بالایی برخوردارند.
چه مدت با این ارکستر تمرین کردید تا توانستید آنها را برای اجرا آماده کنید؟
تمرینات با ارکستر به طور کلی یک هفته به طول انجامید، یعنی به طور مشخص از بیستم آبان‌ماه تا بیست و هفتم این ماه که زمان اجرای کنسرت فرا‌می‌رسید به تمرین پرداختیم.
چه قطعاتی دراین ارکستر نواخته شد؟
قطعات اورتور اپرا، یک قطعه ملودی از اسکوریت آهنگساز معاصر اوکراینی، کنسرتو برای 2 ویولن و ارکستر اثر باخ و 2 تابلوی ایرانی اثر حشمت سنجری، آهنگساز، نیز از جمله قطعاتی بودند که در این ارکستر اجرا شده‌اند.
منظورتان از 2 تابلو چیست؟
حشمت سنجری 5 قطعه نوشته است که نام آنها را تابلو گذاشته و من در این میان 2 تابلوی ایشان یعنی «افق بیکران» و«رقص دایر» را در این ارکستر اجرا کرده‌ام، ضمن اینکه از تاجیک طلب ستاروف آهنگساز تاجیکی نیز در این کنسرت به اجرای قطعه «وطنم» پرداخته‌ام. این قطعه با اجرای گروه کر و ارکستر اجرا شده است. در انتهای برنامه نیز معاون وزیر فرهنگ و هنر تاجیکستان، بالاترین نشان هنری کشورش که شمایل رودکی است را به من اعطا کرد.
با توجه به اینکه تاجیکستان به نوعی در ردیف کشورهای همسایه و تا حدود زیادی همزبان ما محسوب می‌شود چقدر نسبت به موسیقی ایرانی آگاهی دارد؟
در این کشورها معمولا 2 نگاه به سمت و سوی موسیقی ایران وجود دارد؛ نخستین نگاه این است که آنها پیش از هر چیز موسیقی فولکلور ایران را می‌شناسند؛ موسیقی‌ای که تقریبا در همه کشورها وجود دارد. البته با تفاوت‌هایی در دستگاه‌ها و مقام‌ها یا به لحاظ سازمان سازها. در واقع از این منظر با کشوری چون تاجیکستان کم و بیش مشترک هستیم. به عنوان مثال ما سازهایی چون تار و سه‌تار داریم که آنها نیز دارند. یا مثلا ما در موسیقی ستارگان آواز داریم و آنها نیز هنرمندان بزرگی چون دولتمند خالف را دارند.
آیا می‌شود گفت مشترکات زبانی میان ما و آنها تا حدودی مرزهای موسیقی 2 کشور را از میان برداشته است؟
به نظر می‌رسد آنچه در حال حاضر موجب وجه افتراق این کشورها با ما می‌شود، موسیقی سمفونیک آنهاست و جالب اینکه از این منظر کشور ترکیه دارای جایگاه مطلوب‌تری است، بنابراین اگر بخواهیم حرفی در عرصه موسیقی در میان این کشورها داشته باشیم باید موسیقی سمفونیک خود را ارتقا دهیم و بیشتر روی این بخش سرمایه‌گذاری کنیم که این سرمایه‌گذاری هم متکی به سوبسیدهای دولتی است. منظورم این است که در این مسیر صددرصد نیازمند تبلیغات گسترده و حمایت‌های دولتی هستیم.
از آنجایی که شما مدیریت هنری ارکستر رودکی را نیز برعهده دارید، اجازه بدهید بخشی از گفتوگو را نیز به سوالاتی در این باره اختصاص دهیم. ارکسترسمفونیک رودکی قرار بود از 15 تا 17 آبان‌ماه روی صحنه برود که این اجرا به زمان دیگری موکول شده است، در ماه‌های آتی چه برنامه‌هایی برای این ارکستر دارید؟
قرار است بعد از ماه محرم و صفر به دعوت از رهبر میهمان برای این ارکستر بپردازیم و در جریان این دعوت، اجراهای تازه‌تری انجام دهیم.
چرا از یک رهبر ارکستر خودی برای ارکستر رودکی استفاده نمی‌کنید؟
ما هیچ‌وقت گاردی در این زمینه نداشته‌ایم و اگر فرصتی پیش بیاید حتما از قابلیت‌های رهبران ارکستر ایرانی هم استفاده می‌کنیم. کما‌اینکه فراموش نکنیم نخستین رهبری این ارکستر را من ایرانی برعهده داشتم. منتها مساله‌ای که درباره ارکسترسمفونیک رودکی وجود دارد این است که هدفمان از دعوت رهبر ارکسترهای کشورهای مختلف این است که بتوانیم از این رهگذر سطح آموزشی ارکستر را به مدد وجود این رهبرها ارتقا دهیم.
خود شما چه برنامه‌ای در آینده دارید؟
قرار است برای رهبری یک اپرا در ماه‌های آتی یک بار دیگر به تاجیکستان سفر کنم. همچنین برای اجرای برنامه‌هایی به مسکو نیز دعوت شده‌ام. بعد از آن نیز برای رهبری ارکستر جوان جنوب فرانسه به این کشور سفر خواهم کرد.
این دعوت‌ها به چه شکل صورت می‌گیرد؟ منظورم این است که همکاری و تبادل فعالیت‌های موسیقی با کشورهای دیگر صرفا از طریق رایزنی شخصی خود هنرمندان صورت می‌گیرد یا از طریق نهادها و ارگان‌های مربوط؟
بستگی دارد، به عنوان مثال در جریان رهبری ارکستر تاجیکستان، آشنایی من از مجرای فعالیتی که در بخش موسیقی موسسه فرهنگی اکو داشته‌ام صورت گرفت و اینکه موسسه اکو با کشور تاجیکستان ارتباط خوبی دارد.
اصولا ضرورت شکل‌گیری ارکستر رودکی در وضع فعلی که ارکسترهای مهرنوازان، ملی و سمفونیک نیز فعال هستند، چیست؟
تصور می‌کنم هر ارکستر دارای رسالت‌های مخصوص به خود است. رسالت ارکستر ملی اشاعه و گسترش موسیقی ملی است. این ارکستر می‌کوشد موسیقی قدیمی و ملی ایران را همراه موسیقیدان‌هایی که در آن به فعالیت مشغولند برای مردم اجرا کند و آهنگسازان فعلی در این ارکستر، ملودی‌هایی که به نوعی میراث موسیقی کهن ایرانی به شمار می‌رود را با دیدگاه تازه‌تری زنده نگه داشته‌اند و از این رهگذر، ارکستر ملی از خوانندگان مختلفی نیز استفاده می‌کند. ارکسترسمفونیک تهران نیز به همین شکل است، منتها اهداف ارکسترسمفونیک با ما یکسان است و مثل ارکستر رودکی بنا دارد به اجرای موسیقی کلاسیک غربی و ایرانی بپردازد. به هر حال، تصور می‌کنم هرچه تعداد ارکسترها در ایران بیشتر باشد، می‌تواند به ارتقای سطح ذائقه مردم کمک کند. به بیان ساده‌تر، هرچه تعداد ارکسترها بیشتر باشد لذت مردم به همان میزان از موسیقی افزوده خواهد شد و از همه مهم‌تر اینکه موسیقی فاخر در کشور به نحو شایسته‌ای گسترش می‌یابد.
با توجه به اینکه ارکستر رودکی در مقایسه با دیگر ارکسترها جوان و نوپاست فکر می‌کنید چقدر در ارتقای سطح موسیقی کشور و کشف استعدادهای تازه در این زمینه بتواند نقش داشته باشد؟
ارکستر رودکی بهمن‌ماه سال گذشته به همت بنیاد فرهنگی- هنری رودکی با هدف جذب نوازندگان جوان و بااستعداد و تجربه تاسیس شد، بنابراین این ارکستر قصد دارد ضمن اجرای برنامه‌های مختلف به پرورش این استعدادها نیز بپردازد. تصور می‌کنم این حرکت برای فارغ‌التحصیلان رشته موسیقی نیز می‌تواند مفید باشد. از اردیبهشت سال 90 از من دعوت شد تا رهبر میهمان این ارکستر باشم. به این ترتیب، 30 و 31 خرداد ماه، کنسرتی به رهبری من برگزار شد. بعد از ماه مبارک رمضان از من خواسته شد مدیریت هنری این ارکستر را نیز برعهده بگیرم. دلیلش هم این بود که تحصیلات من در فرانسه در حیطه موسیقی، مدیریت هنری با گرایش ارکسترسمفونیک و اپرا بوده است. این رشته در دنیا رشته نوپا و جدیدی است، ضمن اینکه ساز تخصصی من ویلون است و از 18 سالگی در ارکسترسمفونیک و ملی به نوازندگی می‌پرداختم یعنی درست از بدو تاسیس ارکستر ملی. بعد برای ادامه تحصیل به خارج از کشور رفتم. به هر حال، به دلیل داشتن سوابق و تحصیلاتی که داشتم از من خواسته شد مدیریت هنری این ارکستر را بپذیرم که من نیز قبول کردم. البته بماند که در ایران با این سمت، غریبه هستند و مدیریت هنری یک ارکستر هنوز به آن شکلی که باید جا نیفتاده است.
پیش از شروع گفتوگو به این مساله اشاره کردید که به عنوان مدیر هنری ارکستر رودکی قصد دارید قطعات معاصرتری را در این ارکستر اجرا کنید. اگر ممکن است در این باره بیشتر توضیح دهید.
بله، اصلی‌ترین هدفمان در این‌باره، نگاهی نو به موسیقی است. دلیلش هم این است که طی سال‌های اخیر، ارکسترها به اجرای آثار آهنگسازان رمانتیک و کلاسیک پرداخته‌اند اما ما قصد داریم به شکل امروزی‌تر و معاصرتری به اجرای برنامه پرداخته و از آثار کلاسیک مقداری فاصله بگیریم. به عنوان مثال قصد داریم در آینده شبی به نام شب «گوستاو مالر» را اجرا کنیم و در این شب به اجرای برخی قطعات این آهنگساز بپردازیم.