یک: اگر بگوییم به دنیا آمدن قمر بنی‌هاشم، مهم‌ترین فلسفه و اصلی‌ترین دلیل ازدواج حضرت علی با فاطمه کلابیه بوده، بر اساس منابع موجود، می‌تواند تحلیل درستی باشد. حضرت عباس و دیگر برادران ایشان از خانم ام‌البنین، چشم امید ابوتراب بودند برای کربلای حسین. ذخیره‌ای برای روز مبادا. روز عاشورا و زمین «اعوذ بالله من الکرب و البلا». دو: ماه بنی‌هاشم، از ناحیه مادر، ریشه در جایی دارند که به دلیری و شجاعت، شهره‌اند. در وصف بنی‌کلاب، گفته‌اند که شمشیر، اسباب بازی کودکان‌شان، اعم از دختر و پسر است. البته شمر هم از همین طایفه است. کار من روضه خواندن نیست، و الا همین بدو امر، می‌شد دل را روانه گودی قتلگاه کرد. آنجا که یک شمشیرباز حرفه‌ای، نشسته بود روی سینه زخم برداشته سیدالشهدا. حسین برای خدا باید جانانه و محکم قربانی می‌شد. دین خدا برای ماندنش، به همه این خون مطهر، و همه این بدن بی سر، نیاز داشت. روی سینه آفتاب، یکی باید می‌نشست که این کاره باشد. بی خود نیست که در دعای عرفه، اباعبدالله، قطعه قطعه بدنش را برای خدا تشریح می‌کند و خدا را به خاطر خلق همه این نعمات، حتی رگ گردن و چین پیشانی، شکر می‌کند. دعای عرفه تبیین مبانی نظری قیام عاشوراست، منتها از منظر عشق.
سه: کربلا، دعوای دوگانه‌هاست اما نه دوگانه عقل و عشق، بلکه دوگانه حسین و یزید. دوگانه عباس و شمر. دوگانه خیمه خالی حسین و کاخ سبز دمشق. دوگانه اسلام پابرهنه‌ها و اسلام اشراف. دوگانه صراط مستقیم و راه منحرف. دوگانه حقیقت و فتنه. دوگانه واقعیت و جهل. دوگانه صدق و جعل. دوگانه اسلام ناب و اسلام شراب. همه این دوگانه‌ها، مظهری از دوگانه حق و باطلند. قوم بنی کلاب، در این کارزار، نماینده‌ای در جبهه حق داشت و نماینده‌ای در جبهه باطل. شمر از ناحیه پدر و عباس از ناحیه مادر، اهل کلاب بودند. اگر پدر شمر یعنی ذی‌الجوشن با اکراه و به جبر روزگار، که بر مشرکان، گران آمده بود، اسلام آورد - هر چند که در مسلم بودن ظاهری‌اش نیز شبهات اساسی وارد است- لیکن خانم ام‌البنین، خود را کنیز فرزندان دخت گرامی رسول خدا می‌دانست و جز عشق، قصه‌اش نبود. عشقی که عاقلانه بود؛ عشقی که می‌اندیشید و عقلی که دل داشت.
چهار: عباس از همان کودکی و کوچکی، باید مردی شجاع بار می‌آمد. در کلاس شجاعت، نخستین آموزگارش اما حیدر کرار بود؛ اسدالله غالب. دومی، فاتح جمل، یعنی امام حسن. سومی هم امام حسین، که هم پای شهادت، شهره به شجاعت است. گذشته از این 3 امام، اما به نظر می‌رسد که مهم‌ترین و اصل‌کاری‌ترین معلم جنگاوری و ستیز و پیکار عباس، مادر مکرمه‌شان باشد. فراموش نکنید که ام‌البنین، خودشان شیرزن بودند. از بنی‌کلاب بودند و از همان کودکی، بیش از عروسک، با شمشیر مانوس بودند. مرد نبودند، لیکن جنگ را می‌دانستند و با اینکه مادر بودند، خوب بلد بودند چگونه به عباس، اصول جنگاوری را بیاموزند؛ هم شیر را و هم شمشیر را. پسر ام‌البنین باید سپر دفاع از دین خدا باشد در روز موعود. شمشیری در یک دست برای حمله و سپری در دست دیگر برای دفاع. زین سبب، دستان اباالفضل، بوسیدنی می‌نمود. آنکه در این راه، معلم دلدادگی امام حسین به برادر کوچکش عباس بود، جز امام حسن نبود. کریم اهل بیت، از آنجا که می‌دانست در کربلا حضور ندارد، همه آنچه از کرامت و شجاعت و ادب و جوانمردی و جنگاوری می‌دانست، منتقل به عباس کرد. اگر عباس، از حسین، طریق عشق آموخت، لیکن از حسن، راه عقل، پیشه کرد. بارها گفته بود قمر بنی‌هاشم که «من از مولایم حسن، طریق دلاوری آموخته‌ام».
پنج: در تاریخ پس از کربلا، نکته عجیبی وجود دارد؛ هم عجیب و هم غریب. نقل است که وقتی خبر شهادت حضرت عباس را به ام‌البنین می‌دهند، ایشان باور نمی‌کنند، الا زمانی که متوجه می‌شوند قمر بنی‌هاشم، به شکل ناجوانمردانه و به دور از آداب و رسوم مرسوم جنگ، به شهادت رسیده‌اند. البته باز هم پذیرش این شهادت، حتی شهادت دیگر پسرانش، برای فاطمه کلابیه، دشوار بود، چرا که ام‌البنین، از همان کودکی، عباس را با اصول نامتعارف جنگ و حقه‌بازی‌های میدان نبرد، آشنا کرده بود. واقعیت این است که مادر گرامی قمر بنی‌هاشم، به پسرانش، توامان، هم شیر می‌داد و هم شمشیر یاد می‌داد. اضافه کنید به این کلاس درس، آموزش‌های 3 امام دیگر را و به صورت حرفه‌ای‌تر، امام حسن را. امام حسن اگر چه معلم اصل‌کاری عباس بود، لیکن با همان کرامت مسبوق به سابقه‌ای که داشت، کربلا و عاشورا و حتی عباس را به حسین بخشید و اجازه داد برادر، «خون خدا» باشد و خودشان مظهر «خون دل خدا». گذشته از عبدالله و قاسم، هدیه بزرگ‌تر امام حسن به امام حسین، قمر بنی‌هاشم بود. هدیه‌ای که از کودکی، پرورشش داده بود اما نه برای خود، بلکه برای حسین. حیف که این مقال، بیش از این گنجایش کرامت حسن‌بن‌علی را ندارد و الا این داستان، سر دراز دارد.
شش: رفتار و گفتار ام‌البنین بعد از شنیدن خبر شهادت پسرانش، بویژه حضرت عباس، کمی متفاوت است از آنچه ما پیش‌تر، در وصف این شیرزن شنیده بودیم. اولا، انگار که هرگز با شهادت پسران‌شان کنار نیامدند. ثانیا، به جای از سرگیری زندگی
- که بدیهی‌ترین توقع از شیرزنی در مایه‌های فاطمه کلابیه، حتی بعد از تقدیم کردن 4 شهید است- اغلب عمرشان به گریه و زاری گذشت؛ به آن حد که بیش از سکونت در خانه، راه بیرون مدینه در پیش می‌گرفتند و در بقیع، بر سر و صورت می‌زدند. ثالثا، بر اساس 2 مورد قبلی، می‌توان پذیرفت، منابع هم بر این مساله صحه گذارده‌اند که نوعی شرمندگی در سکنات خانم ام‌البنین، موج می‌زد. شرمندگی از این منظر که چرا با وجود شیربچه‌های ام‌البنین، کربلا در شکل ظاهر، چنین فرجامی برای آل الله داشت؟! اینها که گفتم باعث شده بود حتی دل سنگدلی چون مروان‌بن‌حکم هم از گریه‌های بلند فاطمه کلابیه به درد آید و متاثر از اشک‌های ایشان، خودش نیز مویه و زاری کند! واقعیت این است که مدینه، شهر پیامبر، هنوز هم با اشک‌های پر رمز و راز 2 فاطمه، انسی محبوب دارد. فاطمه زهرا برای غربت غدیر و فاطمه کلابیه برای‌تربت کربلا. اولی برای فتنه و دومی برای انحراف. صدیقه اطهر اما می‌دانست که چرا و چگونه، علی تنها شد، لیکن ام‌البنین، آنچه در کربلا رخ داد، برایش باورکردنی نبود و با محاسباتش اصلا جور درنمی‌آمد. اینکه تاکید دارم شهادت قمر بنی‌هاشم و دیگر فرزندان ام‌البنین، برای فاطمه کلابیه، امر معماگونه‌ای است و باورکردنش برای این شیرزن سخت، یکی هم از ابیات زیر و نوع ادبیات مویه ام‌البنین آشکار است. آنجا که ام‌البنین، مکرر و مکرر می‌گفت: «یا من رای العباس، کر علی جماهیر النقد/ و وراه من ابناء حیدر کل لیث ذی لبد/ انبئت ان ابنی اصیب براسه مقطوع ید/ ویلی علی شبلی امال براسه ضرب العمد/ لو کان سیفک فی یدیک لما دنی منه احد». لطفا به‌ترجمه این ابیات، دقت مضاعف کنید؛ «ای کسی که دیده بودی حضرت عباس، -در جوانی و حین آموزش جنگ توسط مادر- حمله می‌نمود بر گله‌های گوسفند، و پشت سر او فرزندان حیدر، همچون شیر بالدار بودند؛ به من خبر دادند که ضربت به سر فرزندم رسید، در حالی که دست نداشت، وای بر من که سر فرزندم از ضربت عمود، پیچیده شد، اگر شمشیرت در دستت بود، کسی هرگز به تو نزدیک نمی‌شد». ابیات پیش رو اما بی‌نیاز از ترجمه است و مثل اشعار سطور بالا، خیلی حرف‌ها با خود دارد؛ «لا تدعونی ویک ام‌البنین، تذکرینی بلیوث العرین؛ کانت بنون لی ادعی بهم، والیوم اصبحت و لا من بنین؛ اربعه مثل نسور الربی، قد واصلوا الموت بقطیع الوتین؛ تنازع الخرصان اشلائهم، فکلهم امسی صریعا طعین؛ یا لیت شعری اکما اخبروا، بان عباسا قطیع الیمین». اینها را البته زیاد خوانده و زیاد شنیده‌ایم اما از کنار هم قرار دادن همه این چیزها، حتما باید نتیجه‌ای حاصل شود. آری! کمی عجیب است. از این شیرزن، این مویه‌ها، آنهم به این شکل و این همه دور و دراز، البته که عجیب است. تو گویی، ام‌البنین، منتظر خبر دیگری بود و توقع طبیعی و انتظار بدیهی داشت که به جای شنیدن خبر شهادت پسرانش، خبر فتح ایشان را بشنود. پسرانی که بزرگ شده مکتب مادری ام‌البنین بودند و مکتب دلاوری امام حسن. پسرانی که جنگ را از مادر و پدر و 2 برادر، بهتر از هر مرد جنگی دیگر، آموخته بودند. پس چه شد؟! و چرا چنین شد؟! آیا دلیل، فلسفه و ثمره ازدواج علی با ام‌البنین، نتوانسته بود در یوم‌العیار موعود، یعنی روز عاشورا، نشان دهد که کیست؟! و راز آفرینشش در چیست؟!
هفت: نه! ام‌البنین هرگز باور نمی‌کرد که کم بودن تعداد سپاهیان امام حسین، دلیل شهادت پسرانش و شکست ظاهری ایشان در جنگ کربلا باشد. فاطمه کلابیه، نه فقط به شریفه «کم من فئهًْ قلیله، غلبت فئهًْ‌کثیره باذن الله» باور داشت و با چشمان خود بارها و بارها تحقق این وعده الهی را دیده بود، بلکه اصولا سپاه عمر سعد و یزید و عبیدالله و شمر و سنان و حرمله را، گیرم با عددی بسیار بیشتر از سپاه حق، حریف آن لشکری نمی‌دانست که فرماندهش حسین‌بن‌علی باشد و علمدارش، عباس‌بن‌علی.
ادامه در صفحه3