امسال امام خامنه‌ای به مساله حج از منظر «ارزش‌های معنوی و توحیدی» نگاه كردند؛ منظری كه عامل ارتقای اعمال و مناسك حج است. ایشان در آغاز پیام خود به نمایش رابطه اعمال و افعال ظاهری حج با درون و قلب پرداختند و خطاب به حجاج فرمودند: «دل را در زمزم صفا و ذكر و خشوع شست‌وشو دهید.» آب زمزم موجب احیای روح پاكی در نفس آماده پذیرش و خشوع قلب است. خشوع در برابر خداوند همانا حالتی است كه به واسطه معرفت حاصل می‌شود. ایشان سپس فرمودند: «چشم باطن را به آیات روشن حضرت حق بگشایید. به اخلاص و تسلیم كه نشانه عبودیت حقیقی است، روی آورید.» این چشم‌ها مادامی كه نگاه خاضعانه نداشته باشند، هرگز نشانه‌ها و آیات شگفتی‌آور پروردگار جهانیان را نخواهند دید. چشم باطن اگر از شهود حقیقت محروم باشد، از سرچشمه شناخت و خشیت الهی جرعه‌ای نخواهد گرفت. توصیه همیشگی كه می‌تواند نهضت‌ها را به اوج پیروزی خودشان برساند، همانا وحدت كلمه و اتحاد مردم است؛ همانگونه كه خداوند از مسلمانان خواسته تا اعمال حج خود را به شیوه حضرت ابراهیم علیه‌السلام یكپارچه و یك شكل انجام دهند. امام خامنه‌ای در این عرفان ناب، توجه به اخلاص و تسلیم بودن در برابر پروردگار را مورد تاكید قرار دادند و از آن به «نشانه‌های عبودیت حقیقی» تعبیر كردند. یعنی «اخلاص» هم مانند «تسلیم» اگر از معرفت و شهود و عرفان بی‌بهره باشد به «عبودیت حقیقی» نخواهد انجامید. در این وضعیت، اخلاص و تسلیم بدون معرفت، چیزی جز فهم وارونه از حقیقت عبودیت نیست. امام خامنه‌ای اما به این بیان بسنده نكردند و فراتر از آن، تزكیه روح و قلب و عقل را به سرچشمه اصلی و تاریخی آن، یعنی ابوالانبیا ابراهیم خلیل‌الله مربوط كردند. پیشانی تاریخ در جست‌وجوی محبت و در پی رسالت، توجه‌ها را به سمت واقعه بزرگ ابراهیمی جلب می‌كند. آن هنگام كه ابراهیم خلیل، فرزندش اسماعیل را در میانه عشق و اشك‌های ملائكه به مذبح اطاعت می‌برد تا ذبح عظیم خود را فراتر از احساسات انسانی و زمینی به سوی آسمان بالا بفرستد و ابراهیم، تجلی پروردگار را در گشایشی كه از سوی خداوند هنگام لبیك اسماعیل به این ذبح بر او نازل شد، مشاهده كرد تا الگویی از قربانی‌شدن و از خودگذشتگی را در برابر چشمان همه انسان‌ها ترسیم كند؛ الگویی كه گذر زمان و مشكلات دنیایی آن را از بین نمی‌برد. با همین الگو است كه امتی ابراهیمی برای خدای سبحان پایه‌گذاری می‌شود. امام خامنه‌ای نیز از این سیره عظیم ابراهیمی، طرحی را برای آنچه به «بیداری اسلامی» تعبیر می‌شود، ترسیم كردند. طرحی كه از روح و قلب ملت‌ها و انقلاب‌های آنان برخاسته است. وجهه همت ایشان همانا در جوانانی متبلور شده است كه ترس از هر هیبتی را در قربانگاه از خودگذشتگی و خیزش، ذبح کردند و با عزمی راسخ، بی‌دینی و استبداد و سلطه‌ای را كه می‌خواست عزت و كرامت انسان را نابود و ملت‌ها را از دین جدا كند، شكست دادند. این كار بزرگ، ما را به نتیجه‌ای می‌رساند كه امام خامنه‌ای از آن سخن گفتند: «دولت‌های مستكبر و در رأس آنان آمریكا كه در طول ده‌ها سال با ترفندهای سیاسی و امنیتی، دولت‌های منطقه را سر به فرمان خود ساخته و به پندار خود، جاده بی‌مانعی برای سیطره روزافزون اقتصادی و فرهنگی و سیاسی بر این بخش حساس جهان پدید آورده بودند، اكنون نخستین آماج بیزاری و نفرت ملت‌های این منطقه‌اند.» و این دستاورد اگرچه بزرگ است اما تنها نتیجه این حركت نیست. نتیجه بزرگ دیگری كه علیه جبهه استكبار حاصل آمد، این بود كه «طبیعت مزور و منافق قدرت‌های غربی برای مردم این كشورها آشكار شد». امام خامنه‌ای در این وضعیت برای حفظ ایمان پرانگیزه انقلابی و برای ابراهیمی نگهداشتن این بیداری، 2 بیدارباش اصلی را به ملت‌ها گوشزد كردند؛ نخست «هشیاری در برابر حیله‌های مستكبران بین‌المللی و قدرت‌هایی كه از این قیام‌ها و انقلاب‌ها لطمه دیده‌اند.» هنگامی كه «مهم‌ترین خطر، دخالت و تاثیرگذاری جبهه كفر و استكبار در ساخت نظام جدید سیاسی در این كشورهاست. آنان همه كوشش خود را به كار خواهند برد تا نظام‌های جدید، هویت اسلامی و مردمی نیابد.» و دوم «تداوم ایستادگی و پرهیز شدید از سست شدن عزم راسخ» و اما توصیه همیشگی كه می‌تواند نهضت‌ها را به اوج پیروزی خودشان برساند، همانا وحدت كلمه و اتحاد مردم است؛ همانگونه كه خداوند از مسلمانان خواسته تا اعمال حج خود را به شیوه حضرت ابراهیم علیه‌السلام، یكپارچه و یك شكل انجام دهند.
* مدیر پژوهشكده «المعارف الحكمیه» لبنان