آیت‌الله سیدهاشم بطحائی گلپایگانی: در شماره گذشته به دومین عامل مؤثر در جامعه مدنی یعنی معلم و آموزش اشاره شد. ادامه آن بحث اینکه طفل پس از خروج از تحت آموزش و پرورش والدین که به طور طبیعی و احیاناً توأم با عطوفت و مهربانی و گاه هم با خشونت و بی‌مهری انجام می‌شود، وارد یک محیط آموزشی و پرورشی نوین کلاسیک با محیط خاص خودش می‌شود و طبعاً مدرسه و معلم را به عنوان جایگاه و شخصیت مهم و تاثیرگذاری تلقی می‌کند به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان تحت تاثیر گفتار و رفتار و حتی طرز پوشش و حالات او قرار می‌گیرند و چه‌بسا بافته‌های محیط خانواده را از دست بدهد و با پذیرش آموزش و پرورش محیط مدرسه و معلم به شخصیت جدید تبدیل شود و اگر پس از پایان تحصیلات آموزشی دیگر ادامه تحصیل ندهد و در آموزش وپرورش نامناسب تربیت یابد و وارد جامعه شود و دست به کار کلیدی بزند، چه‌بسا جامعه را به فساد و تباهی بکشد و عامل این خرابی و فساد، معلم و آموزگار باشد و اگر محیط مدرسه و مخصوصاً معلم یا آموزش و پرورش نوین، او را شخصی متدین و سالم بار بیاورند که تا حد بسیاری می‌تواند چنین کاری کند، خدمت بزرگی به جامعه و حتی نسل‌های بعدی کرده است زیرا گفته شده است «العلم فی الصغر کالنقش فی الحجر». حال به یک نمونه از نقش معلم در سرنوشت جامعه اشاره می‌شود تا بدانیم معلم تا چه اندازه تاثیرگذار است و در نتیجه ضمن اینکه اولیای آموزش و پرورش موظف هستند از معلمان مجرب و متدین استفاده کنند و بر کار آنها نظارت کنند، اولیای خانه نیز مراقب اطفال خود باشند که اگر چنین مراقبتی نباشد همه با مشکل مواجه خواهند شد.
قاعدتاً اکثر جامعه با هیتلر - رهبر آلمان نازی - و جنگ دوم جهانی به‌خوبی آشنا هستند. مردی که دنیا را به آتش کشید و میلیون‌ها انسان را به کام مرگ برد و از اروپا تا آسیا را درگیر کرد و حتی کشور ما را نیز تحت تاثیر جنگ قرار داد. حرکت و پیدایش این شخص با این همه ویرانی و بدبختی حاصل آموزش یک معلم است. وی در سن 11 سالگی وارد دبستان شد و جزو پسران سرودخوان صومعه بود و به گفته خودش آرزو داشت روزی کشیش شود و فرمان مقدس کشیش را دریافت کند ولی بعدها آرزوی وی عوض شد. این آرزو و مسیر را چه کسی تغییر داد! معلمی که تاریخ درس می‌داد و او بود که برای اولین بار هیتلر را به یک فرد انقلابی بدل کرد. هیتلر در کتاب «نبرد من» می‌نویسد: این معلم در تمام حیات بعدی من تاثیر قاطع داشت و او بود که مرا به مطالعه تاریخ، سخت علاقه‌مند کرد. 35 سال بعد وقتی هیتلر با فتح و پیروزی به سرزمین آبا و اجدادی خود بازگشت، این معلم را پیدا کرد و او را مورد احترام قرار داد. هیتلر می‌گفت: نمی‌توانید تصور کنید که به این پیرمرد چقدر مدیون هستم (کتاب ولگردی تا دیکتاتوری/ ص 10).
در گذشته اشاره شد که چه‌بسا معلم بافته‌های فرهنگ خانوادگی دانش‌آموز را به کلی تغییر داده و آموزه جدیدی را با استحکام بیشتری جایگزین آن کند و شخصیتی جدید بسازد که نمونه بارز آن را در شخصیت هیتلر اتریشی (که وارد آلمان شد و حزب نازی را تشکیل داد و دنیا را به آتش کشید و ثبت تاریخ شد) می‌توان دید.
بنابراین معلم و زبان او نقش بسیار مهمی در سرنوشت جامعه دارد لذا نباید تصور شود که گفته‌ها در کلاس دفن می‌شود بلکه اندوخته افکار دانش‌آموزان شده و در آینده مورد استعمال آنان می‌شود، چنانکه در زندگی هیتلر نمایان است و گناه شرارت‌های امثال هیتلر به عنوان سبب در مقابل بشر بر گردن معلم نیز خواهد بود و شریک جرم محسوب می‌شود که بدین مناسبت به بیان هشدار‌دهنده رسول گرامی اسلام صلی‌الله علیه و آله تبرک می‌جوییم: عن أبی عبدالله علیه‌السلام قال: قال رسول‌الله صلی‌الله علیه وآله و سلم یعذب الله اللسان بعذاب لا یعذب به شیئا من الجوارح فی قول: ای رب یعذبنی بعذاب لم تعذب به شیئا، فیقال له: خرجت منک کلمه فبلغت مشارق الارض و مغاربها، فسفک بها الدم الحرام و انتهب بها المال الحرام و انتهک بها الفرج الحرام، و عزتی و جلالی لاعذبنک بعذاب لا اعذب به شیئا من الجوارح (اصول کافی/ج2/ص115).
امام صادق علیه‌السلام از پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله نقل می‌فرماید که فرمود: خداوند زبان را به عذابی شکنجه می‌دهد که هیچ‌یک از اندام آن‌طور شکنجه نمی‌شود. زبان می‌گوید پروردگارا مرا شکنجه‌ای کردی که هیچ‌یک از اعضا اینطور شکنجه نشده‌اند! گفته می‌شود از تو کلمه‌ای صادر شد که به شرق و غرب عالم سرایت کرد و به وسیله آن خون‌های حرامی ریخته شد و اموال حرامی غارت شد و ناموس‌ها، بی‌حرمت شدند به عزت و جلال خودم شکنجه‌ای بشوی که هیچ‌یک از اعضا نشده باشند. مصداق بارز این کلام حکیمانه را در کلام معلم تاریخ هیتلر می‌یابیم که باعث کشتار میلیون‌ها انسان و غارت اموال کشورها و بی‌حرمتی به ناموس آنها شد. لذا این نقش کلام و آموزش معلم کج‌اندیش است و متقابلاً یک معلم درست‌اندیش و خیرخواه می‌تواند دانش‌آموزان را تربیت کند و به عنصری مفید و کارساز تبدیل کند.
www.bathaie.ir