اسدالله خسروی‌ترازک: اتحادیه اروپايي به موجب تشدید بحران مالی و ورشکستگی برخی کشورهای عضو اکنون روزهای سیاهی را سپری می‌کند و چنانچه سردمداران آن نسبت به ساماندهی اوضاع وخیم اقتصادی این حوزه تصمیم‌گیری نکنند «منطقه یورو» بزودی سقوط خواهد کرد.ضعف مقطعی اتحادیه اروپایی در واقع از زمانی شروع شد که برخی کشورهای اروپای شرقی با اقتصاد ضعیف وارد این حوزه شده و با انعقاد قراردادهایی با اعضای منطقه، خود را در اهداف مشترک اقتصادی همسان کردند. این روند تا جایی پیش رفت که بعضا کشورهای تازه ملحق شده به اتحادیه اروپایی نتوانستند به تعهدات خود در قبال رعایت قوانین و مقررات مالی و انضباط پولی مقرر فیمابین اعضا عمل کنند و با به بار آوردن بدهی‌های فوق‌العاده سنگین، بحران‌آفرین منطقه شدند.در چنین شرایطی بروز بحران مالی منطقه یورو که ناشی از بی‌انضباطی پولی و رشد فزاینده بدهی‌های کلان برخی کشورهای ضعیف عضو این اتحادیه چون یونان، اسپانیا و... است، سران منطقه را بارها به تکاپو انداخت تا نسبت به ساماندهی این وضعیت چاره‌اندیشی کنند تا مبادا تشدید بحران به کل منطقه سرایت کند چرا که با توجه به مرتبط بودن اقتصاد اروپا چنانچه رخداد اقتصاد بحران‌زایی بروز کند پیامدهای منفی آن چون گوی بلورین منطقه را دربر خواهد گرفت.اگرچه سران منطقه یورو با اتخاذ سیاست‌های بازدارنده و راهکارهای مناسب چون تامین منابع مالی و ارائه سیاست برنامه ریاضت اقتصادی به کشورهای بحران‌زده بارها حمایت‌های خود را از این کشورها به عمل آوردند اما گویی آخرین نشست سران اتحادیه اروپایی که اخیرا در بروکسل گردهم آمده بودند به تشدید اختلاف‌نظر بین سران اتحادیه کشورهای عضو در برخی تصمیم‌گیری‌ها منجر شد و چاره‌اندیشی برای ساماندهی وضعیت بحرانی منطقه را سخت‌تر کرد.در این رابطه با دکتر شاهین شایان‌آرایی،كارشناس اقتصاد بين‌الملل راجع به سرنوشت منطقه یورو با توجه به ورشکستگی برخی کشورهای اعضای گروه و نامتجانس بودن سیاست‌های سران اتحادیه اروپایی همچنین پیامدهای ناشی از بحران موجود از آن در جهان گفت‌وگو‌یی انجام شده که متن
آن را می‌خوانید.
***
به عنوان نخستین سوال بفرمایید بنیانگذاران اتحادیه اروپایی ابتدا با چه هدفی اقدام به تشکیل منطقه یورو کردند و آیا کارآیی این حوزه توانست اهداف و نیازهای این اتحادیه را برآورده کند؟
در واقع بنیانگذاران اولیه اتحادیه اروپایی ابتدا برای پایه‌ریزی «منطقه یورو» به فکر آن بودند تا با ایجاد فضای مناسب و برنامه‌ریزی منسجم همراه ایده دیگر کشورهای عضو، نظام مدیریت واحدی را تشکیل دهند تا از این طریق بتوانند با اقتدار، قطب اقتصاد جهان را از آن خود کنند. این ایده که از سوی 12 کشور مقتدر اقتصادی حوزه اروپای غربی نشأت گرفت علاوه بر دسترسی اتحادیه اروپایی به قطب نخست اقتصاد جهان شاید بیشتر عینیت‌بخشی به واحد پول منطقه «یورو» را مدنظر داشتند تا این پول به عنوان ارز معتبر جهانی رایج اروپایی در برابر دیگر ارزهای معتبر جهان عرض‌اندام کند اما اینکه آیا این اتحادیه توانست به اهداف خود برسد یا نه چنین موضوعی به تصمیم‌گیری نادرست سران اتحادیه درباره راه دادن دیگر کشورهای اروپایی که با اقتصاد ضعیفی خواهان پیوستن به اتحادیه بودند، بازمی‌گردد. به هر حال اتحادیه اروپایی ابتدا حدود 20 سال پیش (1993) آنگونه که گفته شد از
12 کشور آغاز به کار کرد تا با متمرکز شدن اقتصادی واحد در منطقه و تقویت یورو به اهداف خاصی برسند اما موضوع از این قرار است که پس از گذشت چند سال به تدریج دیگر کشورهای حوزه اروپا چون ایسلند، یونان، اسپانیا، پرتغال و... با اقتصاد ضعیف خود را به این قافله رساندند تا در پیشرفت‌ها خود را شریک حوزه یورو کنند اما این کشورها به جهت بلندپروازی و عدم رعایت قوانین و مقررات حوزه نه‌تنها نتوانستند برای بقای منطقه یورو کاری از پیش ببرند بلکه به مرور زمان بحران‌آفرین نیز شدند.
چه عاملی موجب شد موتور پیشرفت اقتصادی اتحادیه اروپایی در دنیا پس از سال‌ها ترقی با شتاب کمتری مواجه شود؟
ابتدا پس از تشکیل اتحادیه اروپایی در سال 1993 میلادی سران این اتحادیه به توافق رسیدند تا با امضای تفاهمنامه‌ای نقشه پیشرفت اقتصادی را همگام در فضای مشترک و متحد ترسیم کرده و پیش ببرند تا در نظام‌های سیاسی و اقتصادی به نوعی هماهنگ شوند و استقلال آنها در رسیدن به پایه پولی واحد «یورو» در مقابل دیگر ارزهای رایج حفظ شود. در این راستا بانک‌های مرکزی کشورهای عضو وارد عمل شده و با تشکیل یک بانک مرکزی مشترک متقاعد شدند تمام کشورهای عضو از قواعد و مقررات و دستورالعمل‌های «بانک مرکزی مشترک اتحادیه» اروپایی تبعیت کنند و نظام‌های پولی و مالی چون مالیات، سیاست‌های پولی، برنامه‌ریزی بودجه و... مطابق قواعد و ضوابط این بانک پیش برود.در یکی از بندهای مهم تفاهمنامه بانک مرکزی مشترک اتحادیه اروپایی قرار بر این شد هیچ‌وقت کسری بودجه سالانه و میزان بدهی‌های کشورهای عضو از 3 درصد میزان تولید ناخالص داخلی کشورها فراتر نرود تا مبادا اختلالی در سیستم تامین منابع رخ دهد. در چنین شرایطی اتحادیه اروپایی در 15-10 سال گذشته با رعایت کشورهای عضو از قواعد و مقررات مشترک به شکوفایی‌های اقتصادی خاصی در جهان دست یافتند و به یک رکود نسبی رسیدند اما پس از چندی ابتدا ایسلند به دلیل عدم رعایت از مفاد «بانک مرکزی مشترک اروپا» و بلندپروازی‌های خود در اخذ وام‌های سنگین برای توسعه کشورش متحمل فشار شد و در بازپرداخت آن نتوانست کاری از پیش ببرد. اگرچه اتحادیه اروپایی بلافاصله با سیاست‌های خاصی مانع از پسرفت اقتصادی اتحادیه شد و با حمایت‌های جدی به کمک ایسلند شتافت اما دیگر کشورهای عضو که از اقتصاد ضعیفی برخوردار بودند یکی پس از دیگری به قوانین پشت کردند و کشورهایی نظیر یونان، پرتغال، ایرلند، اسپانیا و... بدهی‌های سنگینی به بار آوردند تا سد راه پیشرفت اتحادیه اروپایی شوند.
رکود اقتصادی برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپایی بیشتر ناشی از به کارگیری چه سیاستی بوده و اتحادیه نیز مطابق تفاهمنامه فیمابین چه اقدامی را برای برون‌رفت آن کشورها از بحران کنونی به کار گرفته است؟
معمولا بیشتر کشورهای بحران‌زده اتحادیه اروپایی به موجب کسری بودجه سالانه فراوان یا اخذ وام‌ها کلانی بوده که آنها برای طرح‌های توسعه‌ای کشورشان به‌کار گرفته‌اند به گونه‌ای که نتوانسته‌اند آن منابع را با برنامه‌ریزی دقیق و بموقع پیش ببرند و اکنون نیز در بازپرداخت اقساط و تامین بودجه سالانه دچار مشکل شده‌اند. این موضوع نه‌تنها اعتبار آنها را از بین کشورهای عضو اتحادیه به جهت عدم رعایت مفاد قانونی و انضباط مالی که میزان بدهی آنها نباید از 3 درصد میزان تولید ناخالصی داخلی بیشتر شود زیر سوال برده بلکه موجب بروز اغتشاشات اجتماعی و ایجاد فشارهای اقتصادی سنگینی به مردم شده‌اند. روسای اتحادیه اروپایی نیز با مواجه شدن بحران در برخی کشورهای عضو ابتدا با اختصاص بخشی از منابع صندوق اتحادیه به‌صورت وام و سوبسید یا کمک‌های خاص حمایت خود را از این کشورها به عمل آوردند اما برخی کشورها نظیر یونان به جهت بدهی‌های بسیار بالا در وضعیت حادی قرار گرفته است که اتحادیه اروپایی برنامه ریاضت اقتصادی را به این کشور تحمیل کرده است تا با کلنجار رفتن با آن در یک موقعیت گذرا با رعایت انضباط پولی و مالی، حقوق و دستمزدها افزایش نیابد و هزینه‌های مازاد دولت در مسیر نزول قرار گیرد.
حل بحران کنونی منطقه یورو اکنون با اختلاف نظر سران اتحادیه اروپایی همراه است، فکر می‌کنید چرا کشورهای قدرتمند اقتصادی در این اتحادیه نسبت به ساماندهی
هر چه زودتر این بحران کم‌کاری می‌کنند؟
حل بحران کنونی منطقه یورو ریشه‌دار است چرا که بیشتر کشورهای بحران‌زده چون یونان، پرتغال، ایتالیا، اسپانیا و... با سرپیچی از قوانین و عدم رعایت انضباط مالی «تفاهمنامه بانک مرکزی مشترک اروپا» این مشکل را برای کشورهایشان به وجود آورده‌اند اما کشورهای دیگر نظیر هلند، فنلاند، فرانسه و... در اخذ وام برای توسعه کشورهایشان بلندپروازی نکرده‌اند اما کشورهای جنوبی اروپا هیجانی‌تر و با فرهنگ خاص خودخواسته بحران را دامن زده‌اند. در چنین شرایطی در نهایت اعتقادی نیست که با این رویکرد اتحادیه اروپایی بتواند بزودی چالش جدی‌ای را که عمدتا به داخل اقتصاد بینالمللی سرایت کرده مدیریت کند. از سوی دیگر علامت‌های مثبتی در حل این بحران به چشم نمی‌خورد چرا که اکنون بین تمام اعضای اتحادیه به نوعی اختلاف نظر وجود دارد و برخی کشورها چون انگلیس با شانتاژ کردن و به هم ریختن برنامه‌ها جو را همواره ملتهب‌تر کرده تا فضای کشورهای عضو در مدیریت و ساماندهی وضعیت کنونی اتحادیه اروپایی مسموم شود. البته رئیس‌جمهوری فرانسه در نشست اخیر سران اروپا که در بروکسل مرکز بلژیک گردهم آمده بودند، اعلام کرد اتحادیه باید همسو و همدل، یکصدا و متحد انضباط مالی را پیاده کنند که مشکل اصلی در اجرا خود را نشان داده است و مسؤولان کشورهای بحران‌زده اروپایی به جهت پیاده نکردن قواعد و رعایت انضباط خاص مالی دیگر محبوبیتی برای دیگر کشورهای عضو ندارند و آنها سیاست واحد پولی را با چالش مواجه کرده‌اند. این کشورها چنانچه مدیریت خود را بر مبنای انضباط پولی نگذارند و قوانین اجرایی خود را با قواعد و مقررات خاص اتحادیه منطبق نکنند باید از اتحادیه خارج شوند. به هر حال این سخنان به معنای آن است که ریشه بحران‌ها دامنه خواهد داشت و بزودی حل نمی‌شود.
آخرین نشست سران اتحادیه اروپایی به جهت اختلاف نظر سران بر سر تغییر ساختار مالی اتحادیه به توافق نرسیده، فکر می‌کنید آینده منطقه یورو آنگونه که حل این مساله تا حدودی کشدار شده است به کجا ختم می‌شود و آیا دامنه این بحران جهان را دربر می‌گیرد؟
منطقه یورو با توجه به نامتجانس بودن اعضای گروه بی‌شک در آینده از هم فرومی‌پاشد، چرا که اکنون بحران کشورهای عضو اتحادیه اروپایی جو اقتصاد بینالمللی را نیز متلاطم کرده است و در همه جای دنیا فضای اقتصاد بینالمللی به موجب رکود اقتصاد جهانی اگرچه التهاب دارد با بروز این بحران ملتهب‌تر شده است و چنانچه اتحادیه اروپایی نسبت به حل این موضوع بزودی وارد عمل نشود تبعات آن علاوه بر خود اروپا به تدریج به جهان نیز خواهد رسید.در واقع اکنون که جهان با چالش جدی وضعیت بد اقتصادی مواجه است بی‌شک با فروپاشی اتحادیه اروپایی رکود اقتصاد جهان تشدید شده و بازخورد آن کار را وخیم‌تر می‌کند، چرا که دورنمای خاص و مثبتی اکنون در حل بحران اقتصادی منطقه یورو به چشم نمی‌خورد.
دلار با شکست منطقه یورو به چه قدرتی دست می‌یابد و اقتصاد کشورهایی که مبنای ارز آنها یورو است به کجا می‌رسد؟
با شکست منطقه یورو و فروپاشی اتحادیه اروپایی ارزش یورو به عنوان ارز رایج منطقه و برخی کشورهای دیگر کم خواهد شد و این موضوع به تقویت دلار و پوند منجر می‌شود. البته آمريكا و انگلیس اگرچه خواهان تضعیف یورو هستند اما آمريكا به علت مبادلات مالي با کشورهای منطقه یورو از شکست کلی آنها استقبال نمی‌کند. به هر حال با شکست یورو در مقابل دلار و دیگر ارزهای رایج دنیا قدرت پول منطقه یورو و اتحادیه اروپایی کاهش یافته و آن دسته از کشورهایی که با ارز یورو سر و کار دارند باید خود را برای مدیریت خاص آماده کنند. از سوی دیگر با توجه به اینکه منطقه یورو در موقعیت نامناسب اقتصادی بسر می‌برد تاثیر چنین وضعیتی قبل از فروپاشی بر بورس‌های جهان همواره نمایان شده و هر روز شاخص‌های کل بورس‌های کشورهای اروپایی روند کاهش را در پیش می‌گیرد.
نقش بانک‌های معتبر بینالمللی چون بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول در چنین شرایطی نسبت به حمایت از کشورهای بحران‌زده چیست؟
البته بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول نقش بانک‌های مرکزی را چون نهادهای حمایتی دارند که به عنوان آخرین پنجره کمک به صحنه می‌آیند اما درباره اعطای وام به کشورهای بحران‌زده‌ای چون یونان، ایرلند، پرتغال و... بحث دیگری است که این نهادها دیگر اعتباری برای آنها نمی‌بینند چرا که بانک‌های جهانی و صندوق‌های بینالمللی در پرداخت وام و گرفتن اقساط آن دیگر زورشان به این کشورهای ورشکسته نمی‌رسد.
وضع معاملات جهاني نفت با فروپاشی اتحادیه اروپایی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
به طور قطع وضع این بحران‌ها چنانچه بزودی حل نشود تبعات منفی زیادی را در جهان به دنبال دارد چرا که دنیا امروز به عنوان دهکده‌ای جهانی است و هر بحرانی می‌تواند ترکش‌هایی را برای دیگر کشورهای جهان به دنبال داشته باشد و اکنون که اقتصاد جهان به نوعی با هم مرتبط است با شکست منطقه یورو اثرات منفی آن به اقتصاد جهان تسری می‌یابد و دیگر کشورهایی که از اقتصاد ضعیفی برخوردارند در این شرایط له می‌شوند اما اکنون که بحث مدیریت اقتصاد جهانی مطرح است تا زمانی که اقتصاد جهان در حال توسعه بوده میزان نیاز به خرید نفت و قیمت مناسب آن وجود دارد اما با بروز بحران‌های اقتصادی و تشدید آن، قیمت این کالا دچار نوسان بها می‌شود. به هر حال کشورهایی که دارای مراودات اقتصادی سنگین با اروپا هستند بی‌شک با فروپاشی منطقه یورو دچار مشکل اقتصادی می‌شوند اما آن دسته از کشورهایی که مدل خاص اقتصادی را در برنامه‌ریزی‌های خود (درون‌زا) پیاده می‌کنند از هرگونه اتفاق خاصی همیشه مصون خواهند ماند و در بحران‌های اقتصاد جهانی کمترین زیان را متحمل می‌شوند. اما مدل دیگر این است که چگونه خود را به جهان وصل کنیم و پذیرای تمهیدات و مشکلات شویم، در این صورت باید سپرهای بلا و سدهایی از قبل آماده کنیم تا در زمان رکود اقتصاد جهانی خود را نجات دهیم. کشورهایی نظیر چین و قطر در زمان شکوفایی اقتصاد جهانی خود را محکم و روی این موج حرکت کرده و از قبل با جمع‌آوری ذخایر ارزی خود خزانه را پرکردند تا در مواقع اضطراری دچار بحران نشوند.کشور چین سالانه یک‌تریلیون دلار ذخیره ارزی دارد. ایران نیز با پیاده کردن مدل خاص تقویت اقتصاد داخلی، حرکت در مسیر خودکفایی و قطع وابستگی توانسته از بحران‌های اقتصاد جهانی مصون بماند و حتی در بحران مالی جهان شاخص بورس ایران روند افزایشی را در دنیا در پیش گرفت و بر بام جهان ایستاد. در هر صورت هر کشوری باید خود را آماده کند با بروز بحران‌های احتمالی از گزند آن در امان بماند و این چیزی نیست جز مدیریت صحیح در برنامه‌های اقتصادی و حفظ ذخایر ارزی برای ایجاد یک دیوار مقاوم در برابر فشارهای بینالمللی که البته از طریق استفاده از مازاد درآمدهای ارزی می‌توان خود را حفظ کرد.