ملاک هوای نفس که باید با آن مبارزه کرد و مرز آن با تلاش درست در زندگی مادی و دنیوی که عبادت محسوب می‌شود، چیست؟ این مرز خیلی باریک است، چه افرادی که به بهانه کناره‌گیری از دنیا به خود و خانواده‌شان سخت گرفتند و به سختی گذران عمر کردند و به عنوان زهد، درهای نعمت‌های دنیوی را بر خود بستند یا بدتر به گدایی و دریوزگی و وابستگی به دیگران گرفتار آمدند و در مقابل چه بسیار افرادی که به بهانه بهره‌بری از مواهب حلال دنیا گرفتار هواهای نفسانی و لذایذ دنیا شدند. توجه بفرمایید ملاک تقسیم ما مال و امکانات حلال است و حرام کلا از بحث ما بیرون است، آنکه گرفتار حرام است که در وادی اخلاق نیست، چه برسد به اخلاق الهی؛ سخن ما درباره کسانی است که به حلال‌خوری اهمیت می‌دهند، هم در کسب مال به حلال توجه دارند، هم در کسب مقام و مسؤولیت‌های اجتماعی و شغلی به دنبال کسب حلال آن هستند، اگرنه آنکه گرفتار حرام است، در کسب مال یا درگرفتن مقامات و موقعیت‌های شغلی و حکومتی؛ چونان کسی که با تبلیغات دروغ و وعده‌های خلاف تلاش دارد کرسی مجلس یا شورای شهر و روستا را به دست آورد، که بیچاره گرفتار عقوبت الهی خواهد شد. ما درباره کسی حرف می‌زنیم که به حلال توجه دارد. اما در کسب حلال هم حساب است. این افراد باید از افراط و تفریط بپرهیزند و به این دلیل شناخت ملاک خیلی مهم است. ملاک هم روشن است؛ برای خداست یا لذت‌های نفسانی؟ به این ملاکی که حضرت امیرالمومنین علیه‌السلام ارائه داده‌اند، خوب توجه کنیم: «لو أن رجلا أخذ جميع ما في الأرض و أراد به وجه الله فهو زاهد، و لو ترك الجميع و لم يرد به وجه الله فليس بزاهد». «اگر انسانی همه آنچه در زمین است را به دست آورد و خواست او تقرب به خدا باشد، او زاهد است و اگر از همه دست بردارد، اما برای خدا نباشد، زاهد نیست.» [المحجه البيضاء؛ 7/91]
ادامه در صفحه 12