«پسرک موفرفری» عنوان تازه‌ترین کتاب مژگان مشتاق است که در ماه گذشته از سوی نشر شباویز وارد بازار کتاب شده است. مشتاق در «پسرک موفرفری» به روایت داستان زندگی پسربچه‌ای می‌پردازد که با تکیه بر تخیل و اندیشه‌اش سعی می‌کند به همه آدم‌هایی که می‌شناسد کمک کند. «پسرک موفرفری» به تازگی برای انتشار به زبان انگلیسی راهی انگلستان شده پیش از این نیز 2کتاب کودک و نوجوان از این نویسنده به زبان چینی و هنگ‌کنگی ترجمه شده است. «آدمک»، «خط گمشده»، «پرواز بالای دره ترس»، «شب ترسناک و حمله گرگ‌ها»، «مهارت‌های زندگی»، «جیرجیرکی که دیگر آواز نخواند»، «گلاب‌ها و پری دریایی»، «روباه و بچه آهو»، «گوش‌های آقا خرسه»، «راز موجود عجیب و غریب»، «دندان سفید و ساقه بامبو»، «اشتباه بزرگ» و... برخی آثار منتشر شده مشتاق در سال‌های اخیر به‌شمار می‌روند. با او به بهانه انتشار کتاب «پسرک موفرفری» به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
درگفت‌وگویی که چند سال پيش با هم داشتیم و آن‌طور که از مفاهیم کتاب‌های شما برمی‌آید گرایش شما در حیطه ادبیات کودک و نوجوان بیش از هر چیز به سمت ارزش‌های انسانی است. کتاب «پسرک موفرفری» نیز از این قاعده مستثنا نیست.
دقیقا، من از زمانی که به حیطه ادبیات کودک و نوجوان وارد شدم، عمده تمایلم به سمت تصویر کردن سجایای گرانبهای انسانی مانند محبت کردن، وفادار بودن، دروغ نگفتن و... بوده است. تصور من بر این است نویسندگانی که در حوزه کودک و نوجوان کار می‌کنند، می‌توانند نقش مهمی در آشناسازی این طیف با ارزش‌های انسانی داشته باشند. درباره این کتاب نیز باید بگویم از آنجا که همیشه نیت قلبی آدم‌ها در یک اجتماع برایم حائز‌اهمیت بوده، تصمیم گرفتم شخصیتی که در این داستان ترسیم می‌کنم دارای این مولفه باشد. در واقع در این کتاب سعی کردم نیت‌های یک کودک را بیان کنم؛ کودکی که سعی می‌کند به اندازه توان خود به اطرافیانش کمک کند، ضمن اینکه در کتاب مساله ورود پسرک موفرفری به بهشت مطرح می‌شود ولی او به محض ورود به بهشت سراغ دوستان و به هرحال کسانی که می‌شناخته را می‌گیرد و ابراز می‌کند بهشت بدون حضور کسانی که دوستشان داریم جای خوشایندی نیست.
بی‌تردید انتشار و ترجمه این کتاب به زبان انگلیسی برای هر نویسنده برد بزرگی محسوب می‌شود. اصلا چطور قرار شد این کتاب به انگلیسی ترجمه شود؟
وقتی کتاب به وسیله انتشارات شباویز منتشر شد، فریده خلعتبری، مدیر انتشارات به دلیل اینکه یکی از معدودترین ناشران کتاب کودک و نوجوان است که با دیگر ناشران این حیطه در سراسر دنیا در ارتباط است به من خبر داد ناشری قصد دارد در انگلستان به انتشار این کتاب بپردازد. البته این کتاب هنوز چاپ نشده و ظاهرا ناشر مشغول انجام مقدمات این کار است.
در کارنامه ادبی شما طی سال‌های گذشته 2 کتاب داستان دیگر نیز به زبان‌های مختلف ترجمه شده است. اگر ممکن است در این باره توضیح دهید.
2 کتاب «شترمرغ آوازخوان» و «پنجره‌ای که به آسمان نزدیک است» از سوی نشر شباویز منتشر شد که بعد از طی کردن روال مخصوص به خود به زبان هنگ‌کنگی و چینی برگردانده شد. البته کتاب «شترمرغ آوازخوان» پس از ترجمه به زبان‌هاي چيني، هنگ‌كنگي و كره‌ا‌ي در كشور كره در حال تبديل شدن به انيميشني آموزشي ويژه مدارس اين كشور است. تصویرگری این کار را نیز علی مفاخری برعهده داشته است، ضمن اینکه طی سال‌های گذشته به مدد رایزنی‌های شخصی با کشور نروژ موفق شدم کتاب «جیرجیرکی که دیگر آواز نخواند» را نیز در یکی از مجلات کودک این کشور به چاپ برسانم.
درباره ترجمه یک اثر تالیفی به زبان‌های دیگر همواره مشکلات زیادی وجود داشته و خروجی مناسبی برای عرضه این کتاب‌ها به خارج از کشور به آن شکلی که باید به چشم نمی‌خورد. با این حال فکر می‌کنید همین تعداد آثاری هم که از نویسندگان ایرانی خاصه در ادبیات کودک و نوجوان ترجمه می‌شود می‌تواند چه تاثیراتی در معرفی این حیطه به کشورهای دیگر داشته باشد؟
طبعا ترجمه اثری از یک نویسنده می‌تواند صرفنظر از اینکه او را به ادامه این راه دلگرم کند تاثیرات مثبتی هم در حیطه ادبیات کودک و نوجوان داشته باشد. در واقع تبادل ادبی ما با دیگر کشورها دارای تاثیرات دوسویه است به این معنی که هم ما می‌توانیم از رهگذر ترجمه آثارمان به ادبیات آن کشور ورود کنیم و از سویی کشورهای دیگر از طریق این ترجمه، ادبیات کودک و نوجوان ما را بیشتر می‌شناسند.
دیدگاه کشورهای دیگر نسبت به ادبیات کودک و نوجوان ما چگونه است؟
ببینید، ما از منظر تصویرگری غنی هستیم و برنده شدن تصویرگران ایرانی در جشنواره‌های مختلفی چون براتیسلاوا یا بلونیا گواه این ادعاست که ما در این حیطه عملکردهای مطلوبی داشته‌ایم اما در برخی مواقع نتوانسته‌ایم به آن شکلی که باید روی قصه‌ها کار کنیم و آنها را برای کودکان و نوجوانان به شکل جذابی بیان کنیم. البته مشکلات دیگری هم در این مسیر وجود دارد که نبود تبلیغات و حمایت‌های لازم و همین‌طور بازماندن از شرکت در نمایشگاه‌های مختلف از این جمله است. به بیان ساده‌تر، وقتی یک نمایشگاه کتاب کودک و نوجوان در کشور اروپایی برپا می‌شود، نویسندگان نمی‌توانند به دلیل معضلاتی چون نداشتن ویزا یا مسائل مادی در این نمایشگاه حضور یابند. طبیعی است تا زمانی که جای نویسندگان ایرانی در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌هایی از این دست خالی باشد، نمی‌توان انتظار داشت به نقاط قوت و ضعف خود در مقایسه با کارهای کشورهای دیگر در حیطه ادبیات کودک پی ببرند.
این مساله درباره نمایشگاه‌های داخلی کتاب کودک و نوجوان هم صدق می‌کند؟
متاسفانه خیر. در اغلب موارد مشاهده می‌شود نمایشگاه‌هایی که برای کتاب‌های کودک و نوجوان به بهانه‌ها و مناسبت‌های مختلف برگزار می‌شود آن انسجام لازم را برای جذب کودکان و نوجوانان و حتی نویسندگان و مترجمان این حوزه ندارد و فاقد امکانات هستند. به نظر می‌رسد مفاهیمی چون صلح، توجه به محیط زیست، مهرورزی به اطرافیان و... می‌تواند دستمایه‌های خوبی برای ارائه اثر نویسندگان به‌شمار رود بویژه مساله صلح که می‌تواند به نوعی زبان مشترک ما با کشورهای دیگر قلمداد شود. اینها درونمایه‌هایی هستند که به سادگی به کودکان و نوجوانان انتقال می‌یابند.
ظاهرا در حال حاضر به نگارش مجموعه انیمیشن مشغول هستید. اگر ممکن است درباره این مجموعه توضیح دهید.
این انیمیشن درباره تعدادی حیوان فانتزی است که در جنگل زندگی می‌کنند و با اتفاقاتی مواجه می‌شوند. صرفنظر از این مجموعه، قرار است مجموعه داستان‌های کوتاه خود با عنوان «دلتنگی‌های اتاق 203» را از سوی نشر فراروانشناس منتشر کنم.
مساله‌ای که درباره کتاب در ایران وجود دارد این است که ما برخلاف کشورهای دیگر عضو کنوانسیون ژنو نیستیم و در ایران حق کپی‌رایت وجود ندارد. فکر می‌کنید فقدان این مساله ما را با چه مشکلاتی روبه‌رو کرده است؟
به نظر می‌رسد مهم‌ترین آسیبی که در این میان به وجود می‌آید، افزایش بی‌رویه کتاب‌های ترجمه و کمرنگ شدن و در حاشیه قرار گرفتن آثار نویسندگان داخلی است. دلیلش هم این است که فقدان کپی‌رایت در ایران موجب شده هزینه انتشار یک کتاب ترجمه در مقایسه با یک اثر تالیفی به مراتب کمتر باشد و ناشران برای چاپ کتاب‌های ترجمه زحمت کمتری متحمل شوند. به همین خاطر است که امروز در حوزه ادبیات کودک و نوجوان بیش از آثار تالیفی، کتاب‌های ترجمه به چشم می‌خورد.