5 جلد از رمان 14 جلدی «جاده جنگ» درباره وقایع ایران در نیم‌قرن اخیر نوشته منصور انوری توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است.
انوری درباره کتاب گفت: داستان این اثر از روز سوم شهريور 1320 و ماجراي هجوم روس‌ها و متفقين از شمال شرقي خراسان به ايران و اشغال ايران توسط متفقين آغاز مي‌شود و با پايان جنگ تحميلي به اتمام مي‌رسد.
وی ادامه داد: در این مجموعه واقعه 15 خرداد 1342، فعاليت مبارزاتي گروه‌هاي اسلامي، تظاهرات مردمي، پيروزي انقلاب اسلامي، خرابكاري‌هاي گروهک‌هاي ضدانقلاب در كردستان و جنگ 8 ساله عراق علیه ایران نیز به تصوير كشیده می‌شود.
انوری درباره موضوع‌های مورد نظر در رمان «جاده جنگ» گفت: 7 جلد نخست اين اثر به جريان حضور روس‌ها در ايران اختصاص دارد. در مجلدات بعدي به حادثه 15 خرداد 1342، مبارزات و پيروزي انقلاب اسلامي و چگونگي آغاز تا پايان جنگ تحميلي پرداخته شده است.
این نویسنده با بیان اینکه 4 جلد آخر رمان به حوادث جنگ تحمیلی اختصاص دارد، ادامه داد: لازم دیدم ارزش جنگ تحمیلی و دفاع مقدس را در برهه‌ای که رخ داده و اتفاقاتی که افتاده را به صورت یک کار مقایسه‌ای انجام دهیم، چون اگر کار یک‌بعدی بود عظمت این دفاع مقدس شناخته نمی‌شد.
انوری ایده اولیه این اثر را مربوط به دوران کودکی خود می‌داند و ادامه داد: از زمان کودکی مطالب و مواد اولیه این رمان را در ذهنم داشتم و تاحدودی با توجه به اقتضای سنی شاهد برخی از این قضایا بودم و برحسب وظیفه تصمیم گرفتم این خاطرات را در قالب رمان پرورش دهم. اين نويسنده و داستان‌نویس درباره منابع پژوهشي به كار گرفته در رمان خود اظهار داشت: در این رمان بیشتر از خاطرات شفاهی و سینه به سینه که مردم این منطقه خود شاهد بودند استفاده شد، من براي نگارش اين رمان از اسناد موجود در آرشيو آستان قدس‌رضوي، بنياد شهيد و امور ايثارگران و گفت‌وگو با سيدرضا شريفي که اکنون پیرمردی است الهام گرفته‌ام.گفتنی است در چهارمین دوره «جایزه ادبی جلال» رمان «جاده جنگ» توانست در رقابت با 1931 اثر دیگر گران‌ترین جایزه تاریخ ایران در حوزه کتاب را که شامل 110 سکه تمام بهار آزادی بود به خود اختصاص دهد. همچنین رمان «جاده جنگ» در سال جاری موفق به دریافت دوره چهاردهم جایزه «کتاب فصل» و هشتمین دوره جایزه «قلم زرین» نیز شده بود.
برگ زرینی در ادبیات متعهد
محمدرضا سرشار، نویسنده و منتقد ادبی است که در نقد آثار همواره بی‌پرده برخورد می‌کند و این صریح‌اللهجه بودن را به مراتب در نقدهایی که از آثار مختلف نویسندگان داشته، دیده‌ایم. بر همین اساس نظرات او را می‌توان جدی و بدون تعارف قلمداد کرد. سرشار درباره رمان «جاده جنگ» که برگزیده جایزه جلال آل‌احمد شده است هم نظر جالبی دارد، او معتقد است این کتاب برگ زرين ديگري در عرصه ادبيات داستاني متعهد رقم زده و اين امر را بايد به فال نيك گرفت. سرشار می‌گوید: اين اثر در واقع توقع و انتظار برگزاركنندگان جشنواره را از آثار مشخص كرد و اين كار را براي نويسندگان در دوره‌هاي آينده دشوار مي‌كند. محمدرضا سرشار درباره دلایل موفقیت این رمان و انتقادهایی که درباره خواننده نداشتن رمان‌های چندجلدی مطرح است نظراتی دارد که در ادامه می‌آید:
چه اتفاقی می‌افتد که در 4 دوره از این جایزه که برگزار شده آثار نویسندگان بزرگ برگزیده نمی‌شود ولی در این دوره ما شاهد این هستیم که اثری از نویسنده‌ای گمنام و شهرستانی این جایزه ارزشمند را دریافت می‌کند؟
در ادبیات از این شگفتی‌ها بی‌سابقه نیست. خیلی وقت‌ها اتفاق افتاده که نخستین آثار نویسندگان بهترین آثار آنان بوده است. علت آن هم این است که از یک ذخیره خیلی غنی تجربه برخوردارند که هنوز این تجربه را در آثار دیگر مصرف نکرده‌اند. نکته دوم این است که نویسنده ادبیات را جدی می‌گیرد و نوشتن برایش به امر معمولی تبدیل نشده و نکته سوم پرداختن به اثری با این حجم قطعا نیازمند تحقیقاتی وسیع است و نویسنده باید چند سال، هر روز نوشته باشد تا چنین کتابی نوشته شود. حمایت حوزه هنری بویژه شخص آقای مومنی و فردی این امکان را برای نویسنده این اثر فراهم کرد که با یک فراغ بالا نسبی از نظر معیشت بتواند این رمان قطور را بنویسد، لذا چه‌بسا اگر حمایت‌ها نبود این اثر با این حجم نوشته نمی‌شد. به عنوان يك نويسنده خوشحالم كه چهره‌اي جديد و پرتوان در ادبيات متعهد ما ظهور كرده است.
فکر می‌کنید این رمان چه ویژگی‌هایی دارد که از نظر شما برجسته است؟
رمان «جاده جنگ» از آن دست رمان‌هایی است که هم خوانندگان حرفه‌ای داستان و رمان را راضی می‌کند و هم توده مردم که با داستان به عنوان یک امر تفننی برخورد می‌کنند. اين خصيصه‌اي است كه هر كتابي ندارد. يكي از دلايل اين امر و موفقيت اين رمان اين است كه نويسنده عرصه گشوده‌اي را براي كار خود انتخاب كرده و مضامين متعددي را مطرح كرده است.
در اين رمان، داستان عشقي را مي‌بينيد كه مرز جغرافيايي و زميني را در هم مي‌شكند. حماسه و دفاع، جوانمردي و ناجوانمردي و شجاعت را در برابر بزدلي مي‌بينيد و ايمان و توكل و وفاداري و خيانت را در مقابل يكديگر. در واقع اين كتاب عرصه وسيعي است همانند خود زندگي. جمع شدن اين ويژگي‌ها مي‌تواند سلايق مختلف را راضي كند. اين اثر حجيم‌ترين رماني است كه نسل داستان‌نويس بعد از انقلاب نوشته و از آنجايي كه اين رمان تا جلد 8 ادامه پيدا خواهد كرد، حجيم‌ترين رمان ايراني در طول تاريخ خواهد شد و اين بيانگر زحمت بسيار نويسنده اين اثر است. من اعتقاد دارم «جاده جنگ» رمان پرکششی است و اگر به اندازه کافی درباره این اثر تبلیغ و اطلاع‌رسانی شود به اعتقاد من می‌تواند با کتاب «دا» چه از نظر شمارگان و چه مخاطب رقابت کند.
خیلیها معتقدند دوره رمان‌های چندجلدی گذشته و مخاطبان در این دوره و زمانه فرصت ندارند چنین رمان‌های قطوری را بخوانند، شما چه فکر می‌کنید؟
من معتقدم «بیرون نیامدن بی‌بی از بی‌چادری است»، آنها چون خودشان نمی‌توانند چنین رمان‌هایی را بنویسند این حرف‌ها را مطرح می‌کنند. البته این حرف‌ها تقلید طوطی‌وار حرف غربی‌هاست. در زندگی صنعتی و ماشینی غربی که سرگرمی‌های مشروع و نامشروع بسیاری زندگیشان را پرکرده این حرف مصداق دارد اما در جامعه ما رمان‌های طولانی اگر خوب نوشته شده باشند خیلی پرفروش شده‌اند. ما حتی بعد از انقلاب هم رمان‌های دنباله‌دار داریم که پرفروش شده‌اند.
بنابراین شما معتقدید چندجلدی بودن رمان «جاده جنگ» موجب نخواهد شد که مخاطبان به خواندن این کتاب علاقه نداشته باشند؟
کار اگر جذاب باشد اگر چندجلدی هم باشد، باز خواننده دارد. من 5 جلد از این رمان را خوانده‌ام و بی‌صبرانه منتظر جلدهای بعدی هستم. این را از همه کسان دیگری که خوانده بودند هم شنیده‌ام که نه‌تنها خسته نشده‌اند بلکه می‌گویند چرا جلدهای بعدی منتشر نشده است. اين كتاب برگ زرين ديگري را در عرصه ادبيات داستاني متعهد رقم زد. كاملا قابل پيش‌بيني بود كه اگر داوراني اهل، جايزه جلال را داوري كنند، اين كتاب برگزيده خواهد شد. اين جايزه ادبي امسال چهارمين دوره خود را تجربه كرد. تا اين دوره اخير در بخش داستان برگزيده‌اي نداشت و كتاب «جاده جنگ» نخستين برگزيده اين جايزه در بخش داستان است و اين امر را بايد به فال نيك گرفت. اين اثر در واقع توقع و انتظار برگزاركنندگان جشنواره را از آثار مشخص كرد و اين، كار را براي نويسندگان در دوره‌هاي آينده دشوار مي‌كند.