دوست دارم صحبت را با صنف اتحادیه تهیه‌کنندگان سینمای ایران شروع کنم. مشکل اول این صنف به رئیس آن، سیدضیاء هاشمی بازمی‌گردد. آیا اتحادیه در این یک‌ساله به خطا نرفته؟
قبل از به معاونت رسیدن آقای شمقدری تشکل تهیه‌کنندگان 5-4 تشکلی جدا از هم بود. به هر جهت جریان دولتی و معاونت هم می‌خواهد با اتحادیه تهیه‌کنندگان مراوده داشته باشد، پس قاعده این است که یک تشکل را به رسمیت بشناسد. یکی از سیاست‌های این معاونت تشکیل صنف واحد بود تا بداند من دولتی با چه کسی طرف هستم. اگر جهت سینما عوض شده، دچار انحطاط شده یا در حال پیشرفت است، در اثر تلاش‌های کدامیک از این عناصر است. تا آنجا که بنده خبر دارم از تشکل‌های مختلف تهیه‌کنندگی حدود 15 نفر در جلسات تهیه اساسنامه صنف واحد حضور داشتند و به این توافق رسیدند که این تشکل شکل گیرد وگرنه معاونت ارتباط خودش را با تشکل تهیه‌کنندگان قطع می‌کند، مگر اینکه یک صنف واحد تشکیل شود. معاونت‌های گذشته از زمان زنده‌یاد سیف‌الله داد تلاش کردند این اتفاق بیفتد اما هر بار اتفاقی تازه می‌افتاد. در زمان آقای جعفری‌جلوه هم تلاش‌هایی صورت پذیرفت اما صنف واحد شکل نگرفت. شمقدری تهدید کرد و صنوف مختلف تهیه‌کنندگی این تهدید را جدی گرفتند. شمقدری نماینده‌هایی را انتخاب کرد تا برای این تشکل واحد اساسنامه بنویسند. اتفاقا در این جلسات افرادی از صنوف مختلف تهیه‌کنندگی حضور داشتند. از ما هم دعوت شد که در این جمع نگارش اساسنامه تشکیلات حضور داشته باشیم. اساسنامه که نوشته شد، از صنوف مختلف تهیه‌کنندگی برای تشکیل مجمع عمومی دعوت شد. در روزهایی که نگارش اساسنامه رو به پایان بود، یکی، دو تا از نماینده‌های این تشکل‌ها جدا شدند. در نهایت مجمع عمومی برگزار و اساسنامه مطرح شد، سپس هیات مدیره و مدیرعامل انتخاب شد. تقریبا 130 تا 140 نفر رای به تشکیل اتحادیه دادند. البته عده‌ای از تشکل‌های مختلف هم تحریم کردند. چرایش را من سر درنیاوردم، در صورتی که خودشان نماینده فرستاده بودند اما به نقطه‌ای رسیدند که تشکیل صنف واحد اشتباه است. هیات مدیره برگزیده، سیدضیاء هاشمی را به ریاست اتحادیه برگزید. در واقع چیز خاصی هم نبود که از بالا بگویند ایشان را انتخاب کنید، هیات مدیره به این نتیجه رسیدند که ایشان انتخاب شود. تا حالا یک سال از تاسیس اتحادیه می‌گذرد و نابسامانی و تفرقه در این اتحادیه مشاهده نشده است.
تفرقه مشاهده نشده؟ یعنی استعفای علی معلم، اکبر ثقفی، محمد پیرهادی و اخیرا محمد نیک‌بین، نشانی از تفرقه نیست؟ آقای هاشمی غیر از ریاست اتحادیه چند عنوان دیگر را یدک می‌کشد و در همه شوراها حضور دارد و تصمیم اول و آخر را می‌گیرد. آیا اینکه ایشان مرجع همه تصمیم‌گیری‌ها باشند نامی جز دیکتاتوری مودبانه می‌توان برایش برگزید؟
ایشان به نمایندگی از اتحادیه در همه شوراها حضور دارند.
ایشان یک نیروی تاثیرگذار و تصمیم‌گیرنده محسوب می‌شود. در ابتدای سال جاری عنوان کردند امسال دیگر فیلم‌سوزی نخواهیم داشت. اتحادیه وضعیت اکران را سر و سامان خواهد داد اما در عمل اتفاق دیگری افتاد و وضعیت به نابسامانی اکران در گذشته دچار شد. در ابتدای سال قبل این وضعیت نبود. بعد از گذشت 3 ماه دوباره همان وضعیت سال‌های قبل به وجود آمد در حالی که 11 فیلم روی پرده سینماهاست پس این هرج و مرج در اکران عاملش چه کسی می‌تواند باشد؟ مگر نه اینکه ایشان وضعیت اکران را در کنترل دارند؟
ما مشکل عرضه و تقاضا داریم. الان تقاضای پروانه ساخت و تولید فیلم به مراتب بیشتر از امکان نمایش آثار است. 200-100 فیلم داریم که اکران نشده‌اند.
چرا یکسری فیلم‌های خاص و مشخص در بهار و تابستان اکران می‌شود ولی فیلم‌های بچه‌مسلمان‌های سینما مثل «ملک سلیمان»، «گلوگاه شیطان» و «آسمان هشتم» همگی در پاییز و زمستان و در فصل مرده به نمایش درمی‌آیند؟
ما یک سال گذشته را مورد ارزیابی قرار دادیم.
اتفاقات امسال قرینه سال‌های گذشته است. فیلم‌های بچه‌مسلمان‌های سینما زمستان اکران می‌شود، چرا؟
پاره‌ای از فیلم‌ها را سینماداران رغبت نمی‌کنند نشان دهند. باید حق آنها را لحاظ کنیم . قبول دارم که مشکل اصلی ما سالن سینماست؛ نمی‌توانیم عرضه لازم را انجام بدهیم. ما در سال حداکثر50 فیلم اکران کنیم، امسال که می‌گوییم تولید کم بوده بالای 70 الی 80 فیلم تولید می‌شود.
جناب شمقدری دائما از ظرفیت تولید بالا صحبت می‌کند که ما امکان تولید 200 و در جایی 300 فیلم را داریم. آیا این ادعای بزرگی نیست؟ وقتی جایی برای عرضه نیست چنین تولیدی چطور ممکن است؟
نمایش پاره‌ای از این فیلم‌ها را در سینما تعریف کردند، پاره‌ای در سینمای خانگی تعریف شده است.
شما خبر دارید حجم عظیمی از این تولیدات– بیشتر در قالب تله‌فیلم- چه آسیب و صدمه‌ای به شبکه خانگی زده است؟
باید به افزایش ظرفیت‌های تولید فکر کنیم، من نمی‌توانم از جانب آنها پاسخ بدهم.
چرا فیلم‌های نظیر «33 روز»، «آسمان هشتم» و «گلوگاه شیطان» اکران عید ندارد؟
البته «33 روز» را می‌خواستند عید اکران کنند ما آمادگی نداشتیم.
یا همین «گلوگاه شیطان»، چرا این فیلم اکران تابستانی نداشت؟ هر گروهی افسار اکران را دست بگیرد همیشه با غرض و مرض جریان اکران را هدایت می‌کند.
اراده‌ای از بیرون هست که تحمیل می‌شود و اکران برخی فیلم‌های خاص را از بیرون تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. بالاخره سینمادار صاحب‌نظر و حق است، الان افزایش سالن‌های سینما یک بحث جدی است.
متاسفانه گاهی تصمیماتی از سوی مسؤولان سینمایی گرفته می‌شود که موجب حیرت است. چادر به عنوان پوشش ملی در فیلم جیرانی زیر سوال می‌رود. قصاص در فیلم نیکی کریمی به چالش کشیده می‌شود و روابط آزاد میان زنان و مردان متاهل هم در «سعادت‌آباد» تبلیغ می‌شود!
یک نگاه تساهلی در سیاست‌های معاونت سینمایی وجود دارد. این نگاه از زمان رفع توقیف «به رنگ ارغوان» آغاز شد. این اراده‌ای بود که از بالا به آقای شمقدری تحمیل شد. الان هم شما تشعشعات این اراده را می‌بینید؛ اراده‌ای در دولت هست که می‌خواهد همه در این بازی حضور داشته باشند، حتی فیلم سیاسی، دیدگاهی و جناحی ساخته شود. درباره این موضوعات بحث نمی‌کنیم، می‌خواهیم راجع به سینما بحث کنیم. البته همه این عوامل در روند سینما تاثیرگذار است (با خنده) باید سر این موضع بحث کنیم که شعارهایی که شمقدری داده، نتوانسته کدام را عمل کند، کدامش شدنی و کدام نشدنی بوده است و ظرفیت‌هایی بوده و ایشان از این ظرفیت‌ها استفاده نکرده است.
ایشان قبل از اینکه به مقام معاونت برسد در برنامه‌ای تلویزیونی گفتند یک جریان لیبرال در خانه سینما جاری و ساری است.
یعنی یک جریان سیاسی بر خانه سینما حاکمیت ندارد؟ آیا این جریان نحله فکری جریان سبز هست یا نه؟ دعوا سر همین است.
اما بحث من این است؛ کسانی که ما از نظر اندیشه‌ای با آنها در تعارض هستیم اندیشه‌شان از طریق سینما منتقل می‌شود و در مقابلشان هیچ ایستادگی صورت نمی‌پذیرد. این ایستادگی تنها منحصر به دعواهای سیاسی– فردی جناب شمقدری با خانه سینما می‌شود. در حال حاضر اغلب این افراد با همان ژست اپوزيسیونی راحت فیلم می‌سازند، راحت اکران می‌گیرند و کارشان را می‌کنند و تازه به معاونت سینمایی دهن‌کجی هم می‌کنند.
این گروهی که مدنظر شماست از ارشاد بریده می‌شوند از شهرداری، سازمان تبلیغات و تلویزیون سر درمی‌آورند. مدیرعامل خانه سینما سردمدار این جریان است. در تلویزیون سریال ساخته و می‌سازد. این رویداد در زمان همین دعواها اتفاق افتاده است. اصلا تصور غلطی است که آنها در فضایی خفقان‌آور فعالیت می‌کنند. اصلا چنین چیزی نیست. شمقدری و خود بنده چشممان به دولت است که فیلم بسازیم اما این دوستان چشم‌شان به چندین‌جاست. اتفاقا جبهه مقابل ساده‌تر ارتزاق می‌کنند. امثال ما تنها چشم به همین دولت داریم؛ همین دولتی که در پاره‌ای جهات با آن در تعارض هستیم. نمونه‌اش را شماها بهتر می‌دانید اما داریم با سیلی صورتمان را سرخ نگه می‌داریم. در این فضا هم همه جور انگی به ما می‌زنند. مثلا با هزار زحمت و دعوا توانستیم کار آقای نجفی را راه بیندازیم. تازه «آسمان هشتم» به لحاظ پروداکشن یک کار سبک و ساده‌ای است. در این فضاها هم که همه می‌گویند شورجه به همه جا چنگ انداخته، اصلا چنین چیزی نیست. این رسانه‌ها خیلی شلوغ کردند، خبر می‌زنند «شورجه پروژه حضرت خدیجه را شروع کرد»، «شورجه سریال حضرت امام رضا(ع) را می‌سازد...» اصلا این خبرها نیست. این مطالب را برخی رسانه‌ها منتشر می‌کنند که من به نوعی اصلا کار نکنم.
آقای شمقدری با اندیشه برخی اهالی سینما مثل عسگرپور مشکل دارد یا با اندیشه‌ای لیبرالی که در بسیاری از آثار سینمایی قابل ردیابی است که تعدادشان دیگر کم نیست؟
شمقدری به عنوان معاونت سینمایی ناگزیر است فیلمی که ساخته شده را به سمت جریان اکران هدایت کند. این فیلم‌ها هر جوری شده باید اکران شوند و راهش را باید خودش طی کند، آثاری نظیر «سعادت‌آباد» وقتی به مرحله اکران می‌رسند، انواع و اقسام رسانه چپ و راست، انقلابی و ضدانقلاب این فیلم‌ها را پوشش می‌دهند و مردم تحت‌تاثیر چنین پروپاگاندایی از این فیلم‌ها استقبال می‌کنند. شما این موارد را در نظر نمی‌گیرید؟ وقتی این فیلم فروش می‌کند شمقدری نمی‌تواند این فیلم را پایین بکشد، این‌طور که نمی‌شود، آن‌وقت انواع و اقسام توهین و تهمت نثارش می‌شود.
زمانی که اختیاراتی همچون صدور پروانه ساخت در دست معاونت بود فیلم‌های نازلی ساخته شدند، حالا که اختیار صدور پروانه ساخت به اتحادیه سپرده شده باید منتظر اتفاقات بدتری باشیم، آن هم در شرایطی که رئیس اتحادیه فرموده‌اند لمس کردن و سیگار کشیدن و 3 مورد ممنوعه دیگر را به فيلم‌هاي در دست توليد مي‌افزايد! البته بعد از انتشار این حرف در خبرگزاری فارس، هاشمی تلاش کرد آن را تعدیل کند اما به هر حال این سخن گفته شده و این خطرناک است.
من خودم عضو شورای پروانه ساخت و در جریان همه امور هستم. آقای هاشمی فرمودند ما چند عنصر ممیزی را حذف کردیم، بعدا تکذیب کردند. ببینید، شورای پروانه ساخت اتحادیه صرفا به صورت فنی روی فیلمنامه نظر می‌دهد یعنی بحث فنی فیلمنامه تنها به اتحادیه واگذار شده است. به هر حال آنجا 4 فیلمنامه‌نویس هستند که به صورت کارشناسی ساختار آن را بررسی می‌کنند. تازه این هفته حتی از یک فیلمبردار هم دعوت کردند. کریمی، حبشی، سجاده‌چی و چند فیلمنامه‌نویس خوب کشورمان هستند. این افراد فیلمنامه‌نویسان خوب کشورمان هستند.
ولی متاسفانه حاصل این نظارت فیلمی نظیر «سعادت‌آباد» است!
شما تمام دغدغه‌هایتان محتوایی است. در ارشاد حرف اول و آخر زده می‌شود. از جمعی که در اتحادیه پروانه صادر می‌کنند، من و آقای حبشی در جلسه پروانه ساخت ارشاد نیز حضور داریم. اتحادیه فیلمنامه را رد نمی‌کند؛ بحث محتوایی در جلسات ارشاد صورت می‌پذیرد، ضمن اینکه تفویض اختیار وجود ندارد چرا که قانونا اشکال در آن وجود دارد و نمی‌توانند این کار را انجام دهند. نظارت اتحادیه تنها به این دلیل است امکانی فراهم آورند که از نظرات کارشناسی اتحادیه بهره‌برداری کند. الان هم بینی و بین‌الله از هر گروه و صنفی اقدام کنند برای پروانه ساخت، اصلا هیچ نظری راجع به آن داده نمی‌شود. اصلا مهم نیست مال کدام گروه و طیف سیاسی باشد؛ فیلمنامه قابلیت ساخت داشته باشد تایید خواهد شد پروانه ساخت هم خواهد گرفت. چندین مورد بوده که فیلمنامه در اتحادیه تایید شده اما در ارشاد رد شده است. نمونه بارزش فیلمنامه آقای ساداتیان است. با توجه به اینکه وی عضو شورای مرکزی اتحادیه است باز هم فیلمنامه‌شان رد شد.
من قانع نشدم!
بگذارید موضوع روشن‌تر شود. نزدیک 2سال است تلاش می‌کنیم فیلمنامه نازل و مبتذل را به حداقل برسانیم. نمی‌گویم این دست آثار را فید کردیم اما این قبیل تولیدات را نسبت به سال‌های قبل به حداقل رساندیم. یکدفعه هم نمی‌توانیم درها را ببندیم و فلان فیلمساز و فلان تهیه‌کننده که کارشان ساخت فیلم‌های سطحی و در تعارض با نظام است را بایکوت کنیم. این دوستان را دعوت می‌کنیم به فیلم‌های تفکربرانگیز. خدا را شاهد می‌گیرم من با یکی از این تهیه‌کنندگان نزدیک به 2 سال است می‌جنگم که فیلمنامه‌هایش را تا حدی رشد بدهیم تا ذره‌ای سیاق کاری‌اش ارتقا پیدا کند. تمام تلاشمان این است سینماگران سطحی‌ساز را ارتقا دهیم و سینماگران معاند یا نسازند یا دستكم موارد غیرهمسان با فرهنگ جامعه را به حداقل برسانند. نمونه‌اش هم خانم تهمینه میلانی و آقای ساداتیان. حب و بعض هم وجود ندارد. مگر چیزهایی پشت پرده باشد که بنده بی‌اطلاع باشم. من آنچه جلوی چشمم هست را عرض می‌کنم.
جناب شورجه! نمایندگان کمیسیون فرهنگی در شورای پروانه نمایش حضور دارند؟
من 2 دوره نماینده پروانه نمایش بودم. در زمان آقای صفار 2 نفر از نمایندگان مجلس انتخاب شده بودند که بیایند برای حضور در جلسه پروانه نمایش. یک‌بار آقای رسایی حضور پیدا کردند یک‌بار هم در دوره بعدی نماینده دیگری حضور یافت اما در دوره تازه آقای رسایی در بیشتر جلسات پروانه نمایش حضور دارد.
قبول دارید تا پیش از این در شورای پروانه نمایش ضعف‌هایی وجود داشت؟
ما ضعف مدیریت در این حوزه داریم. زمانی که در شورای نمایش بودیم پاره‌ای از فیلمسازان اصلاحات را انجام نمی‌دادند. بنده مسؤول پیگیری این کار بودم. به طور مثال در پلان آخر فیلم «محاکمه در خیابان» آقای کیمیایی که «عبد» عکس دخترک را از بالای سایه‌بانش درمی‌آورد و موضوع خیانت در محتوای فیلم طرح می‌شود را به ایشان گفته بودیم حذف کند. اتفاقا این فیلم را به خاطر همان پلان آخر ساخته بود، اگر این پلان را حذف می‌کرد جهت‌گیری این فیلم در نهایت عوض می‌شد و بار پیام غیراخلاقی فیلم از بین می‌رفت. حتی بعد از جلسه، آقای کیمیایی به من زنگ زد و گفت می‌شود من این پلان را حذف نکنم؟ آخرش به اینجا رسید که من گفتم من از شما خواهش می‌کنم نگذارید شبهه به وجود آید. حالا این پلان را حذف نکرد ما باید چکار کنیم؟ نظریات شورای نمایش که تشکل حکومتی است انجام نشد، لازم است یکسری ابزارهای قانونی وسط بیاید.
اتفاقا پایان‌بندی همین فیلم آقای کیمیایی مستقیما به حوادث سال 88 اشاره داشت ولی سال بعد در جشنواره تکریم می‌شود. کسی منکر جایگاه کیمیایی در سینما نیست، بحث سر نگاه انفعالی مدیران است.
اگر می‌آمدند کنار این شوراهای مختلف تشکیلاتی راه می‌انداختند که این تخطی‌ها را پیگیری کند اتفاق بهتری می‌افتاد. نمی‌دانم چه اتفاقی افتاده که پاره‌ای صحنه‌ها که شامل ممیزی است را ندید می‌گیرند؟ واقع امر این است همان‌طور که اشاره کردم من خودم یک نمونه را دیدم که فیلمساز تخطی کرده و هیچ مساله‌ای هم برایش به وجود نیامده. نمی‌دانم چه پاسخی بدهم. فیلم مخفی و ممنوع بدون مجوز ساخته می‌شود و در جشنواره‌های خارج از کشور مطرح می‌شود که بشدت علیه این انقلاب است. فیلمسازش دوباره می‌آید ایران، نه نیروی انتظامی کاری به او دارد نه ارشاد. وجود ضابطه‌هایی در کشور که حکومت را ایمن کند دیگر مورد اهمیت واقع نمی‌شود. فیلمسازان دیگر هم تجری می‌کنند و پیش خودشان می‌گویند اون بار کسی کاری نداشت این‌بار من کار دیگری انجام دهم. این دست اتفاقات سبب می‌شود وزارت اطلاعات به این حوزه ورود کند. باید از همان سرمنشأ جلوگیری شود. نباید قضیه به قوه قضائیه کشیده شود. خود ارشاد این امکان و توانایی را دارد. این ظرفیت هم وجود دارد. فیلمساز را باید به خاطر ساختن یک فیلم غیرمجاز برای مدتی ممنوع‌الکار کنند. اگر این کار را نکنند من فیلمساز هم تجری می‌کنم. کاری هم با این انقلاب و حکومت ندارم، بدترش را هم انجام می‌دهم.
متاسفانه این وضعیت هست. من نمی‌توانم به خانواده‌ام بگویم فلان فیلم را نبین. بالاخره فیلم و سینما پدیده کنجکاوی برانگیزی است.
بالاخره ما نمی‌توانیم منکر نابسامانی‌های فرهنگی شویم.
از معاونت سینمایی و مسؤولان فرهنگی توقع بیشتری هست. این همه انفعال انصافا جایز نیست.
شما مرا به جای شمقدری آوردی پای میز محاکمه! همين قدر بگويم كه من در جاهایی با آقای شمقدری اختلاف نظر دارم؛ سر پاره‌ای جلسات کلی کل‌کل و دعوا داریم. دور و بری‌های ما می‌دانند که گاهی صدایمان هم بالا می‌رود. فکر می‌کنی دلیلش چیست؟ البته آقای شمقدری سلیقه‌ای دارد، من هم نظری. قرار نیست چون با هم رفیق هستیم هر چه او گفت من قبول کنم.