سینماگران ارزشی سینمای ما هنوز از الگو‌های کلاسیک با ترکیبی از کلیشه و سلیقه فیلم می‌سازند. آنتیگونیسم اغراق‌آمیز، پروتاگونیسم پرطمطراق... چرا؟ این اتفاق در
«33 روز» هم افتاده.
تخصص بنده فیلم کلیشه‌ای ساختن است (با خنده فراوان).
این فیلمنامه نیاز به دوباره‌نویسی داشت تا «33 روز» ساختار بهتری داشته باشد. به لحاظ فرمی فیلم خوبی است اما محتوا نیاز به ترمیم داشت.
دیگر از این بیشتر نمی‌شد.
اگر یک نوجوانی 5 سال بعد این فیلم را تماشا کند، نمی‌تواند موقعیت تاریخی- جغرافیایی و وقایع جنگ 33روزه را درک کند.
قرار نیست تمام مباحث و ماجراهایی که در مقاومت
33 روزه اتفاق افتاد در بستر درام این فیلم طرح می‌شد. افرادی که همه این ماجراها حول آنان اتفاق می‌افتد اعضای مقاومت هستند. قصه‌ای که ما در فیلم «33 روز» تعریف می‌کنیم بستگی زیادی به موقعیت «عیتاالشعب» دارد. موقعیت عیتاالشعب کاملا واقعی است و این رویدادها در محدوده جغرافیایی واقعا اتفاق افتاده بود، این روستا تنها جایی بود که هم‌مرز اسرائیل است و اسرائیل نتوانست آنجا را کاملا تصرف کند. روستاهای آنجا نیز مثل روستاهای ما متشکل نیست، تکثر جغرافیایی و شکل پراکنده‌ای دارد. روستاها بسیار بزرگ هستند. رژیم اشغالگر بخش‌هایی از آن را تصرف کرده بود اما کل روستا را نتوانست اشغال کند. ما از این موقیعت استفاده کردیم؛ شخصیت‌ها و قهرمان‌ها را وارد این رویداد واقعی کردیم که نیروهای حزب‌اللهی هستند و قرار نبود و نیست که ماجراهایی که در این 33 روز اتفاق افتاده بود را به صورت کامل در این فیلم بیاوریم. اتفاقا فیلمنامه اولیه‌ای که نوشته شده بود یک نگاه مستندگونه به جنگ 33 روزه داشت. همه این رویدادها را خلاصه کردیم و در قالب یک درام جمع و جور آوردیم و در یک مجموعه داستانی منسجم تنها قصه داستانی عیتاالشعب را تعریف کردیم. این قصه شکلی کاملا نمادین است از مقاومت جنوب لبنان منتها در همان سطح روستای عیتاالشعب. برای دراماتیزه کردن بخشی از آن روایت باید به همین مسیر می‌رفتیم وگرنه می‌افتادیم به دام مستند. سعی کردیم شخصیت‌هایمان را محدود کنیم و به آنها جهت بدهیم. زن و بچه‌های افراد مقاومت را به داخل قصه بیاوریم و تاحدودی ملودراماتیزه‌اش کنیم و همین‌طور درباره داستان فرمانده اسرائیلی که یک کینه شخصی از سال 2000 از اعضای مقاومت دارد و حالا ماموریت دارد گروگان‌ها را بازگرداند را به بخشی از قصه افزودیم. شخصیتی مثل «ام‌عباس» که مابه‌ازای واقعی دارد و از اهالی جنوب لبنان بوده به حاشیه درام افزودیم و یک سبک موازی را برای قصه‌گویی انتخاب کردیم. البته بخش ابتدایی قصه با مستند آغاز می‌شود. اصلا تیتراژ فیلم که آغاز درام است مستند و مال خود بچه‌های نیروهای مقاومت است که هم آنجا گروگان‌ها را می‌گیرند و می‌برند، بعد از آن آمدیم به ماجرای اصلی خودمان. حالا شما به من بگویید کجای این روایت کلیشه‌ای است؟
شما یک فرمانده اسرائیلی دارید که بدمن داستان است. ما هیچگونه رابطه سیاسی با اسرائیل نداریم. نظام میلیتاری اسرائیل را هم نمی‌شناسیم. فکر نمی‌کنید این بدمن فیلم شما یعنی همان فرمانده اسرائیلی وجودش اغراق‌آمیز است و از داستان بیرون می‌زند؟
بدمن را شما می‌خواهید من خوبمن نشان دهم؟ در کنار این بدمن یک از فرماندهان اسرائیلی «هانا» (دارین حمسه) را آوردیم که نقش او را ایفا می‌کند؛ نگاهش با این فرمانده فرق می‌کند و با هم در تعارض هستند. ما می‌خواستیم یکسویه نرویم و فقط جبهه خودی را نشان دهیم، کمی از ماجراهای آن‌طرف را به تصویر درآوریم و واقعیت جبهه دشمن را هم در فيلم داشته باشیم. واقعا آنها این‌طوری هم بودند و برخی از آنان نگاه تلطیف‌شده‌تری دارند.
تحقیق شده بود؟
بله، تحقیقاتی که خود نیروهای مقاومت در اختیار ما قرار دادند. ما پاره‌ای از گفت‌وگو و شنود‌ها را شنیدیم که بچه‌های حزب‌الله را تحسین می‌کردند، جسارت اعضای مقاومت را می‌ستودند. دیالوگ‌هایی که دارین حمسه ادا می‌کند با فرمانده اسرائیلی کاملا در تعارض است و اینها خودش یک مستند است، حتی درگیری‌ها و چالش‌هایی که میان افسران اسرائیلی است. ما ستایش‌های بچه‌های حزب‌الله را در قالب این شخصیت خانم آوردیم. اصلا چنین شخصیتی در آن مقطع آنجا نبوده است، در واقع داستان را خودمان ساختیم اما این باور آنجا هم هست که بسیاری از اسرائیلی‌ها در پاره‌ای از موارد فرماندهان مقاومت را تحسین می‌کنند.
رژیم صهیونیستی یکسری فیلم‌های مشترک ساخته، مثل «اینک بهشت»، «دیوید و فاطمه» و چند فیلم دیگر که می‌گوید درون سیستم ما آدم‌های ضدجنگ هم داریم. نمونه آخرش «درخت لیمو» است. شخصیت هانا به همان سیاق و شیوه چهره رژیم اشغالگر را تلطیف می‌کند.
اگر چنین شخصیتی را نمی‌گذاشتیم می‌گفتند در بازنگری جبهه دشمن دچار یکسویه‌نگری شده‌ایم ضمن اینکه کلیت فیلم به نفع کدام جبهه است؟ واقعیت این است در جبهه دشمن چنین افرادی هستند و ما چنین واقعیتی را دراماتیزه‌اش کردیم. افسر اسرائیلی (پیر داغر) قبلا این زن را فریب داده، از او سوءاستفاده کرده و در نهایت او را رهسپار زندان می‌کند تا بعدا تکلیفش را روشن کند.
در آثار جنگی تصویر کردن جبهه دشمن به درام صدمه نمی‌زند؟ عموما در فیلمنامه‌های جنگی جبهه دشمن را نشان نمی‌دهند. «افق» ملاقلی‌پور می‌درخشد به دلیل اینکه به جبهه دشمن ورود نمی‌کند. این اتفاق هوشمندانه از «بلمی به سوی ساحل» هرگاه اتفاق افتاده نمونه‌های موفقی را رقم زده است.
می‌خواستیم جبهه دشمن را متزلزل نشان دهیم، فکر نمی‌کنم آنچنان ایرادی داشته باشد.
نمونه‌های خارجی‌اش فیلم‌های مستقلی همچون «پرچم‌های پدران ما» و «نامه‌هایی از یوجیما»ست.
نگاه شما کاملا سلیقه‌ای است. فیلم‌های متعددی در تاریخ سینما داریم که هر دوطرف را نشان داده اما در نهایت حق را به یکی از طرفین داده است. البته تنها 15 دقیقه فیلم به جبهه دشمن مربوط می‌شود بقیه روایت در جبهه خودی می‌گذرد.
به عنوان یک فیلمساز بچه‌مسلمان، نوع آرایش بازیگران زن، نیمچه روابط عاشقانه‌ای که میان زنان و شوهران فیلم مثل بوسیدن دست زن‌ها هست، می‌توانست در فیلم نباشد. نمی‌شد با همان پوشش و آرایش مملکت خودمان این فیلم را می‌ساختید؟
می‌شد این کار را انجام دهیم اما هدف نهایی ساخت این فیلم نمایش در کشورهای عربی است که خیلی از این کشورها حجاب را مثل کشور ما رعایت نمی‌کنند بویژه در لبنان. مثلا در خانواده‌ای روحانی، یکی از دخترانش بی‌حجاب است و دختر دیگرش باحجاب. نمی‌توان گفت فضای آنجا لیبرالی است اما عدم رعایت حجاب نیز وجود دارد. در خانواده مذهبی تکثر آرا و سلوک را می‌بینید چون هدف ساخت فیلم نمایش در آنسوی مرزهاست. ما باید بتوانیم کشورهای جهان عربی را پوشش دهیم و فیلم با این سبک و سیاق ساخته شد اما در مقابل به نظرم حس و حالی در صحنه‌ها وجود دارد که این نگاه را تلطیف می‌کند. در مقابل مواردی که شما فرمودید ما ام‌عباس را به عنوان یک سمبل معرفی آوردیم. ام‌عباس در فیلم ما بر اساس یک شخصیت واقعی است؛ زن شیردل محجبه‌ای که به جنبش مقاومت کمک‌های فراوان می‌کند. شخصیت ام‌عباس بر اساس یک شخصیت واقعی است. وی پیرو مکتب قرآن است، حجابش را حفظ می‌کند و یک الگوی زن مسلمان است اما قصد ما این نیست چنین چیزهایی در سینمای ما باب شود، در سینمای خودمان نداشتیم و نمی‌خواهیم داشته باشیم.
فکر نمی‌کنید این شیوه در سینمای داخل تاثیر بدی بگذارد و فیلمسازان وطنی بگویند بچه‌مسلمان سینمای انقلاب وقتی چنین صحنه‌ای را نشان می‌دهد، چرا ما نتوانیم؟
زنان مقاومتی که ما در این فیلم نشان دادیم تا زمانی که بیرون از منزل حضور پیدا می‌کنند حجاب ندارند و طبیعی است اما به محض آنکه در بیرون از منزل حضور پیدا می‌کنند روسری بر سر دارند، حالا اگر قرار است از کاری که جمال شورجه انجام داده سوءاستفاده شود همگی اعلام آمادگی می‌کنند! زمان جشنواره وقتی در این باره از من سوال شد من داشتم جواب می‌دادم که یکی از میان جمعیت بلند شد و گفت: «اتفاق خوبیه! این‌طوری باشه خوبه!» داشت تنور را برای خودش گرم می‌کرد!
چه روندی طی شد تا «33 روز» به سرانجام برسد؟
«33 روز» از آن دست فیلم‌هایی است که روندی نسبتا طولانی از ایده تا تولید را پشت سرگذاشته. جمال شورجه این روند را اینگونه تشریح می‌کند: نخستین‌بار فکر کنم خود مهدی همایون‌فر (تهیه‌کننده فیلم) مرا در جریان فیلمنامه این کار قرار دادند. فیلمنامه اولیه اثری نوشته شده بود به نام «عروس لیتانی». ظاهرا جواد شمقدری زمانی که مشاور محمود احمدی‌نژاد بودند، سفری به لبنان داشتند و در آنجا با ملاقات با سیدحسن نصرالله و نیروهای حزب‌الله لبنان به توافق نهایی رسیدند، البته این موضوع بعد از جنگ «33 روز» اتفاق افتاد. در واقع جرقه این کار هم از همان مقاطع آثار تخریب بیروت آغاز شد که جواد شمقدری هم شهاب ملت‌خواه را نیز در این سفر همراه خود برده بود و شهاب ملت‌خواه نیز در عرض یک ماه در سفارت نشست و در اوضاع بعد از جنگ یک «سیناپس» یا فیلمنامه اولیه را با نام «عروس لیتانی» نوشته بود. فیلمنامه اولیه با همان نام «عروس لیتانی» به مهدی همایون‌فر سپرده شد و ایشان هم لطف داشتند و کارگردانی کار را به من سپردند. ما رفتیم و فیلمنامه را مورد مطالعه و بازبینی قرار دادیم، مسؤولان بخش فرهنگی فارابی و بچه‌های نیروی حزب‌الله لبنان هم نظراتی داشتند ضمن اینکه ما هم نظراتی داشتیم تا در نهایت منجر به این شد تا علی دادرس به عنوان بازنویس فیلمنامه «33 روز» انتخاب شد. ما از ایشان دعوت کردیم فیلمنامه را بازنویسی کنند و بعد از تصویب نهایی علی دادرس وارد مرحله بعدی فیلمنامه شدند و جلسات این شورا 4 بار به طول انجامید تا فیلمنامه در اینجا تکمیل شد و ما هم فیلمنامه را در تهران بستیم. حالا مرحله‌ای بود که فیلمنامه باید به فرهنگ عربی و لبنانی تبدیل و آداپته می‌شد که در این مرحله بنده همراه هادی قبیسی این کار را انجام دادیم و نیروهای حزب‌الله لبنان نیز نظارت داشتند. یک‌ماه به طول انجامید تا فیلمنامه آداپته شود که ما همزمان پیش‌تولید کار را هم آغاز کردیم و در این مرحله بود که انتخاب بازیگر و بازبینی لوکیشن هم انجام می‌دادیم که در نهایت فیلمنامه نهایی را به نیروهای مقاومت نشان دادیم و بقیه نظراتشان در اجرا و دکوپاژ نیز اعمال شد. یکی از علت‌های اینکه فیلمنامه اولیه را بازنویسی کردیم این بود که فیلمنامه اولیه که توسط جواد شمقدری و شهاب ملت‌خواه تهیه شده بود، بیشتر مبتنی بر مستند بود و در آن پرش‌های فراوانی مبنی بر واقعیات جنگ وجود داشت که ما سعی کردیم در بازنویسی فیلمنامه مستندات را به حداقل برسانیم و از تعدد بازیگران و شخصیت‌های کار بکاهیم. سعی‌مان این بود که بیشتر فضای کار را دراماتیزه و نمایشی‌تر به مخاطب نشان دهیم. در جان کلام بیشتر روی بحث مقاومت متمرکز شدیم و ابتدا دوست داشتیم کار با نام«مقاومت» باشد اما این اسم خیلی رو بود اما ماحصل قصه همان مقطع جنگ «33 روز» بود که مردم مقاومت انجام دادند و به نوعی نیروی اسرائیل را عقب زدند.