درباره شکل‌گیری، مختصات و پیام‌های 9 دی زیاد سخن گفته و تحلیل ارائه شده است. با این حال نوباوگی این رخداد مهم و کم‌نظیر در تاریخ معاصر ایران واقعیتی است که می‌تواند همچنان محل گفت‌وگو و بحث باشد، بویژه آنکه عامل محرکه وقوع 9 دی در میان انبوه تحلیل‌ها مهجور است و آنچنان مورد توجه قرار نگرفت تا اینکه امسال رهبر انقلاب در دیدار اعضای ستاد 9 دی، افکار و اذهان را به آن رهنمون ساختند.
دلیل اصلی رخداد 9 دی چیست؟ آیا واکنشی بود به حرمت‌شکنی عزای سیدالشهدا(ع)؟ چرا اغتشاش روز 23 خرداد 88 موجب چنین واکنشی از سوی مردم نشد؟ از سوی دیگر آیا حرمت‌شکنی یک گروه سیاسی یا غیرسیاسی به عزای امام حسین(ع)، مردم را در سراسر کشور به چنین واکنشی وا می‌دارد؟ واکنش‌های مردمی از
7 تا 9 دی به حرمت‌شکنی روز عاشورا نتیجه دریافت‌های آنان از چه چیزی بود؟
این قلم معتقد است آنچه زمینه‌ساز وقوع حماسه 9 دی شد، «نهضت آگاهی‌بخشی» رهبر انقلاب درباره فتنه از 29 خرداد 88 بود. قریب به 7 ماه حضرت آیت‌الله‌العظمي خامنه‌ای با استخدام واژگان کاربردی در ادبیات سیاسی و بسط این واژگان به شئون زیست اجتماعی، یک فهم عمومی مشترک را نسبت به ناآرامی‌های تهران در سراسر کشور ایجاد کردند. به عبارت بهتر، خیزش عمومی در واکنش به حرمت‌شکنی عاشوری 88 حاصل ایجاد یک فهم مشترک نسبت به جریان مسبب حرمت‌شکنی بود. بدیهی است شکل‌گیری «آگاهی» مردم از ماهیت و اهداف مسببان حرمت‌شکنی عاشورا بود که واکنش سریع آنان به حرمت‌شکنی را موجب شد. فهمی که در ابتدای فتنه وجود نداشت و به همین دلیل نهضت آگاهی‌بخشی ضرورت یافت. اما رهبری در این مدت 7 ماه چه کردند؟ خطبه 29 خرداد رهبر انقلاب را باید بارها مورد بازشناسی و واکاوی قرار داد. این خطبه را نمی‌توان نقطه آغازین مدیریت رهبری برای مهار فتنه دانست اما نقطه شروع نهضت آگاهی‌بخشی ايشان در این ماجرا بود. می‌توان گفت مهم‌ترین محوری که رهبری در خطبه 29 خرداد 88 در راستای آگاهی‌بخشی به عموم در قبال فتنه بیان کردند، اهمیت حضور 85 درصدی ملت در الگوبخشی «مردمسالاری دینی» به دنیا بود. ایشان مردمسالاری دینی را در مقابل دیکتاتوری‌ها از یک سو و دموکراسی‌های دروغین از سوی دیگر، یک «راه سوم» برای حکومت‌سازی در دنیا دانستند؛ اعتماد 85 درصدی به مردمسالاری دینی را یک زلزله سیاسی برای دشمن تعبیر کردند و تصریح کردند دشمن نمی‌تواند سرمایه بزرگ «اعتماد 40 میلیونی به مردمسالاری دینی» را تاب بیاورد لذا به دنبال سلب اعتماد و به دنبال آن، مخدوش کردن اعتماد به مردمسالاری دینی است. تاکید بر حضور توأمان اسلامیت و جمهوریت در شکل و محتوای حکمرانی راه سوم، در بطن خطبه رهبری وجود داشت. رهبری با بیان جملات «جمهوری اسلامی اهل تقلب نیست» و «بنده زیر بار بدعت‌های غیرقانونی نخواهم رفت» قانون را تنها مجرای پیگیری اعتراضات دانستند و طی هرگونه مسیر دیگر را ضربه به جشن الگوی مردمسالاری دینی تفسیر کردند. فراز پایانی خطبه رهبری نیز تاکید بود بر نگاه آرمانی جمهوری اسلامی بر تداوم مسیر معنوی انقلاب اسلامی. این فرمايشات رهبری یک ذهنیت عمومی را نسبت به فرآیند انتخابات و نتایج هویتی آن ایجاد و با تاکید بر پاسداشت قانون، فرآیند پیگیری اعتراضات بدون ایجاد خدشه به دستاورد اعتماد 40 میلیونی را گوشزد کرد. مختصات نهضت آگاهی‌بخشی رهبری درباره فتنه پس از انتخابات در نماز جمعه 29 خرداد اعلام و پس از آن تا 9 دی در قالب 24 سخنرانی بر محورهای اصلی آن یعنی حفظ جمهوریت و اسلامیت در مقابل فتنه تاکید شد. یکی دیگر از اقدامات مهم رهبری در پیشبرد اهداف نهضت آگاهی‌بخشی، حراست از آسیب‌ها در روند روشنگری‌ها بود. ایشان در این راستا واژگانی چون «خواص بی‌بصیرت»، «ساکتین فتنه»، «مردودین» و «سقوط‌کنندگان» را وارد ادبیات سیاسی مبارزه با فتنه کردند. تثبیت این واژگان موجب شکل‌گیری مصادیق بیرونی می‌شد. این تدبیر رهبر انقلاب سبب شد همراهی برخی خواص با فتنه و عدم همراهی برخی دیگر با نظام، موجب تشویش اذهان عمومی در فهم جهت‌گیری‌های فتنه نشود. اما تدبیر دوم رهبر انقلاب در این حوزه یادآوری حوادث صدر اسلام برای جلوگیری از اثرگذاري بی‌بصیرتی خواص بود. در روند روشنگری رهبر انقلاب از تحولات روز و آشوب‌آفرینی‌های فتنه و همراهی غرب با این آشوب‌آفرینی‌ها، همراهی برخی خواص با فتنه یا عدم همراهی برخی دیگر با مسیر تعبیه شده توسط رهبری، موجب اخلال در تحقق روشنگری و ایجاد ابهام‌ها و شائبه‌ها در اذهان می‌شد. در این هنگامه رهبر انقلاب با یادآوری حوادث صدر اسلام به غبارآلود بودن فضای فتنه و ادغام حق و باطل اشاره و تقابل خواص بزرگی مانند طلحه و زبیر با امیرالمومنین(ع) را گوشزد می‌کردند تا از این طریق واقعیت بسیار مهم و تاثیرگذاری به نام «تجربه تاریخی» را برجسته سازند. باید گفت در این مسیر خوشبختانه یا متاسفانه این تنها رهبر معظم انقلاب بودند که گزاره‌های متصل روشنگری را ابداع و جامعه را ملهم از آن می‌ساختند. رهبر انقلاب برای حراست از دستاورد بی‌نظیر 22 خرداد که موجب شتاب الگوبخشی مردمسالاری دینی در دنیا می‌شد؛ به تنهایی استراتژی تقابل با فتنه را تئوریزه کردند. در این میان بنیان رفتار ایشان بر غبارزدایی از شائبه‌ها و ابهام‌ها بود و با فریاد «این عمار» خواستار همراهی همگان در تسریع آگاهی‌بخشی شدند.
ادامه در صفحه 2