تاکنون درباره نفس و نقش تخریبی آن زیاد سخن گفته‌ایم. اکنون و از این شماره بنا داریم - به فضل الهی- از ظهورات و جلوه‌های آن بحث کنیم. نفس امر بسیطی نیست، بلکه ظهورات و جلوه‌های متعدد و بسیاری دارد. در یک نگاه کلی هرچه غیر از خداست، هوای نفس محسوب می‌شود اما جلوه‌ها و ظهورات آن مختلف و متفاوت است که به شمارش در نمی‌آید. به طور خلاصه هر آنچه دل را به زنجیر بکشد و از خدا محجوب کند، هوای نفس است. حب مال، طمع، عدم اجتناب از مال حرام و شبهه‌ناک، دست‌درازی به بیت‌المال یا بی‌اهتمامی نسبت به آن، تصرف مال ضعیفان، بخل، خیانت، حقیر پنداشتن مردم، ایذاء مومن، بی‌اعتنایی به محرمات الهی، بی‌اعتنایی به مقدسات، بی‌اعتنایی به شرافت انسان‌ها، ظلم‌کردن به بندگان خدا، اهانت به پذیرفته‌های ایمانی مردم، پوشش نامناسب، حرکات زشت و زننده، حسد، مداهنه، ترک امر به معروف و نهی از منکر، اذیت مومن، قطع رحم، تجسس، غیبت، دروغ، تهمت، شایعه‌پراکنی، فاش‌کردن سر دیگران، کین‌ورزی نسبت به برادر مومن، جاه‌طلبی و شهرت‌طلبی، نفاق، غرور، وقاحت، طولانی بودن آرزوها، به سخره‌گرفتن دیگران، توطئه‌چینی، غضب، انتقام بی‌جا، سوءخلق، تهور، ترس، سوءظن به خدا و به بندگان خدا، عصبیت، تکبر، عجب، جهل و نادانی، دست‌درازی به نوامیس، عرض و آبروی مردم، انواع خلاف‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، اداری و فرهنگی، فعاليت علیه نظام اسلامی، همراهی و همکاری با دشمن، پوشاندن‌حق، بی‌انصافی، راحت‌طلبی، غفلت‌گرایی، تنبلی، آسان‌گیری، تمایل به پرهیزکردن از میدان‌های دشوار، تمایلات انحرافی و شرک تنها بخش کوچکی از ظهورات و جلوه‌های نفس است که اگر بخواهیم به صورت اشاره‌وار به آنها بپردازیم، مثنوی هفتاد من کاغذ شود و ما - در این سلسله- تنها به بخش کوچکی از آنها اشاره می‌کنیم. آری! پیمودن راه خدا دشمن و مزاحم دارد و بزرگ‌ترين دشمن آن هم دشمن درونی ما یعنی هواهای نفسانی و ظهورات آن است. بنابراین شرط راه، جد، جهد و مجاهدت است و باید در همه احوال به خداى متعال پناه ببریم و مراقب خود باشیم و به همديگر تذكر دهیم، زیرا دائما در معرض شیطان و دشمن درونى هستیم که ما را امر به بدی و خودخواهی و فساد می‌کند و به همین دلیل، خطرناك‌تر از دشمن بيرونى است. ما اگر نتوانیم بر نفس خودمان و خواهش‌های حقیر آن و ظهورات متعدد آن فائق آییم، رفتن به راه حق و ادای تکلیف برای‌مان سخت‌ترین کار می‌شود.
ادامه در صفحه 12