۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۲:۴۱
تحلیلی بر فیلم «کاپیتان آمریکا»

اسطوره‌پروری «کمپانی مارول»

جیوانی باتیستا ویکو، فیلسوف و تاریخدان غربی تاریخ جهان غرب را به 3 دوره فرهنگی تقسیم می‌کند. وی معتقد است هر ملت و قومی 3 دوره فرهنگی به صورت طبیعی پشت‌سر گذاشته است؛ بخش اول به طور مشخص دوران توحش هر قوم است که اندیشه و تعقل معنایی ندارد و تنها احساسات مبتنی بر نفسانیت شاخصه‌های فرهنگی این دوره به شمار می‌رود. مطابق با تقسیم‌بندی ویکو، بربریت برای تمام اقوام موضوعیت داشته و هیچ استثنایی وجود ندارد. دوره دوم هر قوم را عصر جاهلیت آن ملت می‌نامند‌، این دوره را معمولا دوران اسطوره‌ها می‌نامند‌، عصر پهلوانان. دلیلش کامل روشن است، در این دوره تعریف شده بشر تنها می‌تواند بنویسد و تخيل کند و خواست‌های آرمانی‌اش را از طریق اسطوره‌‌پروری محقق کند. دوره سوم عصر تمدن هر قوم است که علم، فنون و قوانین موضوعیت پیدا می‌کند. با در نظر گرفتن دسته‌بندی ویکو و با علم به اینکه می‌دانیم خود غربی‌ها از سال 1900 معترفند وارد عصر مدرنتیه شده‌ایم، بعد از جنگ دوم جهانی رجعتی ناخواسته به عصر خرافه‌گرایی‌– اسطوره‌پروری داشته‌اند. بشر پس از میل به مدرنیسم به عصر جاهلیت افسانه‌ای خویش رجوع می‌کند و دوباره عقلانیت و انسان‌گرایی رایج را رها و به عصر اسطوره‌ها رجعتی ذهنی می‌کند. در اواخر دهه 40 که مدرنتیه به صورت یک واژه رایج درآمده و بدنه جامعه لیبرال آمریکایی در حال شکل‌گیری است کمپانی‌های مارول و دی‌سی‌کامیک در رقابتی تنگاتنگ اسطوره‌های خرافی خلق و در مجموعه نقاشی‌های مصور روانه بازار می‌کنند و تلاش دارند بشر در رجعتی پنهان را به عصر ایلیاد و اودیسه هومر فراخوانند. امروز سینما در عصر ترنس مدرنیسم این زمینه را برای جهان اسطوره‌پروری فراهم کرده است و بشری که کماکان اتوپیا و جامعه آرمانی‌اش محقق نشده به جهان مجازیش پناه می‌برد. امروز جامعه لیبرال‌– دموکرات غربی سعی می‌کند از طریق مدیوم سینما کاربرانش را به جهانی فراذهنی دعوت کند و عامل ارضای مجازی در قبال فراهم نشدن اتوپیایش را از طریق گزاره‌ای با نام سینمای اسطوره‌پرور محقق خواهد ساخت.

اغلب تولیدات مصور و کمیک دی‌سی‌کامیک در دهه 40 انقلابی و در اواخر دهه 50-40 تاثیرات فراوانی روی فرهنگ عامه داشت اما دهه 70-60 که آقای استن لی دوره جوانی‌اش را می‌گذراند، مارولیسم فرهنگ عامه (پاپ کالچر) آمریکایی را تسخیر کرده بود‌، عموما هر زمانی که آمریکا در شرایط وخیم سیاسی بسر می‌برد تعداد آثار تسلی‌بخش ابرقهرمانانه در آمریکا با افزایش قابل‌توجهی روبه‌رو است و امروز همان ابر‌مصور‌های کامیک مارول‌ به جای ظاهر شدن در کتاب‌های مصور نقاشی روی پرده سینما ظاهر می‌شوند، ضمن اینکه سال دیگر قرار است همه ابر‌قهرمان‌های مارول و دی‌سی‌کامیک در یک فیلم سینمایی ظاهر شوند. البته تصورش نیز تاحدودی مضحک است که اسپایدرمن‌، سوپرمن‌، مرد آهنی‌، هالک‌، مردان ایکس‌، بتمن و... در یک فیلم سینمایی همپیمان شوند برای شرزدایی از سرزمینی که تنها نیاز فرهنگی‌اش با همین ابرقهرمان‌های پوشالی پرمی‌شود. اتفاقا عروسک این ابرقهرمان‌های مجازی از اتاق کودکان غیرآمریکایی با ملیت‌های متفاوت سر درآورده است و این به خودی خود نشان می‌دهد فرهنگ آمریکایی از طریق عروسک‌های مارولی دست به چه غوغاسالاری فرهنگی عجیب و غریبی زده است و آمریکا از طریق همین فیلم‌ها و عروسک‌ها، ناسیونالیسم آمریکایی را جهانی می‌کند.

ابرقهرمان‌های مارول و دی‌سی‌کامیک در قالب‌های متفاوتی شکل گرفته‌اند‌، مثلا مرد عنکبوتی ابر‌قهرمانی با رویکردی اجتماعی محسوب می‌شود‌، با اینکه دست به حرکات محیر‌العقول می‌زنند اما کارکردی کاملا متفاوت دارند‌ اما ابر‌قهرمان‌هایی از جنس مرد آهنی و کاپیتان آمریکا، ماهیتی میلیتاریستی دارند.

ابر‌قهرمان بودن در مجموعه‌های مصوری که به سینما راه یافتند به گونه دیگری قابلیت دسته‌بندی دارند. بخش اعظمی از این ابر‌قهرمان‌ها یا سیر داروینیستی معکوس یا خطی معمول داشته‌اند‌، نمونه‌ای بارزی هم که می‌توان بیان کرد مرد عنکبوتی است‌؛ عنکبوت‌، پیتر پارکر را نیش می‌زند و بدین ترتیب او به فراانسان (داروینیسم معکوس) بدل می‌شود یا نمونه دیگر مجموعه مردان ایکس (داروینیسم خطی) است که هرکدام از ابرقهرمان‌هایش قدرت ماورائی خاصی دارند. دسته‌بندی دیگری از این ابر‌قهرمان‌ها که بر اساس نوع شکل‌گیری آنها صورت می‌پذیرد‌، رویدادهای علمی است که سبب ارتقای انسان به فرا انسان می‌شود. نمونه بارزش دشمن مرد عنکبوتی در قسمت اول است که رویدادهای علمی سبب ارتقا و تبدیلش از نرمن آزبورن به هیولایی به نام گرین گلبین می‌شود و از انسان به فراانسان تبدیل می‌شود. کاپیتان آمریکا که امروز در محور بررسی قرار دارد، به گروه دوم تعلق دارد یعنی ابر‌قهرمانش به وسیله یافته علمی بدل به فراانسان می‌شود. در کاپیتان آمریکا، استیو راجرز بی‌دست و پا به یک ابر‌انسان‌– بخوانید ابر‌سرباز– بدل می‌شود. نخستین مجموعه مصور کاپیتان آمریکا در سال 1963منتشر شده است و بیش از 200 میلیون از این کتاب در
75 کشور دنیا به فروش رفته است. در فیلم کاپیتان آمریکا‌، نخستین انتقامجو قرار است آغازگر سری سینمایی «کاپیتان آمریکا» این قهرمان مارولی باشد و زمینه را فراهم کند برای پروژه سال آینده مارول که فیلم انتقامجویان که تمام این ابر‌قهرمان‌ها مارولی و دی‌سی‌کامیک را در یک فیلم گرد هم آورند و از زمان اکران این فیلم در آمریکا برای گردهمایی ابرقهرمان‌ها کمپانی مارول مشغول به تبلیغ این فیلم است. داستان کاپیتان آمریکا درباره شخصیتی تخیلی است؛ درباره یک جوان رنجور و بیمار به نام استیو راجرز که به خاطر ضعف جسمانی در نوبت‌های متوالی درخواست او برای پیوستن به ارتش آمریکا پذیرفته نمی‌شود اما همین جوان میهن‌پرست- به تعبیر خود فیلم- سرانجام توسط ابراهیم ارسکلین (استنلی توسی) به ارتش آورده می‌شود‌، وی دانشمندی اصالتا آلمانی است که موفق به دستیابی فرمول ابر‌انسان یا ابر‌سرباز شده است. وی با استفاده از یک سرم آبی از راجرز بی‌دست و پا قهرمانی در حد المپیک خلق می‌کند تا وی به عنوان ماشین کشتار به جدال با دولت موازی به رهبری کله‌سرخ برود. کاپیتان آمریکا، ابر‌قهرمانی که از مردم برخاسته با رویکردهای میهن‌پرستانه تصویر می‌شود حتی لباس مخصوصی که به تن دارد یا سپری که در دست دارد شخصیت تیپیک وی را در همان حدودی که در قالب مصور تعریف شده است نشان می‌دهد. در این نبرد او باید به جنگ گروه دوم نازی‌ها با هدایت فردی با نام یوهان ‌اشمیت برود که اقدام به توسعه پروژه‌ای ماورائی‌- علمی کرده است و می‌تواند در این میان از دلمشغولی دولت‌ها در جنگ دوم استفاده، اقدام به توسعه نظامی خود و گروهش کند و در نهایت این کاپیتان آمریکایی است که در یک اقدام کلیشه‌ای موفق به نابودی دشمن ملت‌ها می‌شود– آنچه به بیننده القا می‌شود– و کله‌سرخ معروف به‌ اشمیت را نابود می‌کند اما خودش نیز در میان یخ‌های قطبی به خوابی عمیق فرومی‌رود و 50 سال بعد بازمی‌گردد. در دل این کمیک‌ها و قهرمان‌پروری‌ها سنت‌ها و ارزش‌هایی مجازی در حقیقت قهرمان‌پرور آمریکایی وجود دارد که میزان روحیه عمومی مردم را نیز تقویت می‌کند. این شخصیت- استیو راجرز- از یک آدم عادی فروتر است، پسربچه‌ای معلول که ناگهان به ورزشکاری ابر‌قدرت بدل می‌شود اما جذابیت دراماتیکی که بیننده را پس از این تغییر درگیر کرده و مسائل روانی وی را بازنمایی کند وجود ندارد و برای این شخصیت- بویژه- هنگامه تغییر و پیامدهایی فردی مورد ارزیابی دراماتیک قرار نمی‌گیرد. شخصیت استیو راجرز به صورت شخصی و فردی حتی جاذبه‌های پیتر پارکر (مرد عنکبوتی) را ندارد‌، اصلا در میان مخلوقات مارول شخصیت‌های پرمایه وجود ندارند و این بی‌مایگی بعد از ساخت «سلحشور تاریکی» (کریس نولان) در میان لشکر ابرقهرمانان مارولی بیشتر به چشم می‌آید. حادثه و هیجان به سبک فیلم‌های جدید مارول از جمله فیلم «ایکس‌من» خلاصه می‌شود بر تاکید جنبه‌های روانی شخصیت با قرار دادن فیلم در جنگ، ماجرا فراتر از این نمی‌رود اما کاپیتان آمریکا به اصل اقتباسی این کمیک مارولی وفادار می‌ماند. فانتزی کاپیتان آمریکا بیشتر به مجموعه آثار اسپیلبرگ در نوع پرداخت قهرمان شباهت دارد و به سبک واقع‌گرای سلحشور تاریکی کریستوفر نولان نزدیک هم نمی‌شود و همان نگاه فانتزی- آمریکایی اسپیلبرگی- لوکاسی در جای‌جای فیلم جاری است. گزاره قابل‌‌توجه در این فیلم بازگشت به جنگ دوم جهانی و تبیین نقطه عطف سیاستگذاری‌های میلیتاری آمریکا و عقده‌گشایی نسبت به آن دوران و فرصت ساختن یک فیلم از آن دوره است و همان‌طور که در نخستین قسمت این مجموعه خواهیم دید (یک پیش‌بینی‌) دامنه حرکات ابرقهرمانانه کاپیتان میلیتاری مارولی از جنگ دوم به جنگ با عراق، افغانستان و شاید جنگ جهانی سوم در ادامه این مجموعه است. در فیلم کاپیتان آمریکا می‌ایستد کله‌سرخ بدکار و خبیث مقابل کاپیتان آمریکا، آلمانی تشنه قدرتی که از خود هیتلر خبیث‌تر است هیتلر را ضعیف خطاب می‌کند و البته این همه اغراق صدمات فراوانی به اصل درام می‌زند و جبهه ضدفاشیسم این فیلم در قدرت‌طلبی و جنون‌آمیزی کله‌سرخ تنها برای عشاق فرهنگ سیاسی آمریکا امیدبخش است، ضمن اینکه برخلاف فیلم‌های جنگ دوم این فیلم نبرد آمریکایی میهن‌پرست و افسر جنون‌زده آلمانی ‌اشاره‌ای به طلاقی عقیدتی میان این‌دو فرهنگ سیاسی با نگاهی واپسگرایانه- از جنس نگاه تارانتینو در لعنتی‌‌های بی‌آبرو به جنگ جهانی دوم- توام است و اتفاقا این نگاه واپسگرایانه در رنگ و لعاب‌های انیمشین کامپیوتری فیلم مفقود می‌شود و از صافی اغراق‌های بصری سینمایي عبور نمی‌کند، از «كله سرخ» یک بدمن کلیشه‌ای خلق می‌شود که عمق شخصیت منفی مجموعه مارولی را ندارد و بیشتر بدمن ماشینی‌اش شبیه ماشین‌های فاقد احساس مجموعه جنگ ستارگان است اما چرا برای مقایسه از جنگ ستارگان مثال آوریم کاملا مشخص است؛ جو جانستون، کارگردان این اثر فارغ‌التحصیل مکتب لوکاس است و این کارگران موفق نشده خاستگاه این ابرقهرمان را مثل آغاز بتمن (نولان) یا حداقل مرد عنکبوتی نشان دهد، در ابتدای این یادداشت به احیای هومری ابر‌اسطوره‌های باستانی و مارولی ‌اشاره کردم و شاید در پایان قهرمان خداگونه است که همچون پرسیوس باقی می‌ماند اما این‌بار در میان‌ فانتزی و رخدادهای دنیای واقعی.

ارسال نظر
captcha
پربیننده