تفاوت پست شماره 10 با پیراهن شماره 10 تفاوتی است میان زمین و آسمان. چگونه می‌توان این تفاوت را متمایز کرد؟ ستاره‌هایی را به یاد می‌آورید که در تمام لحظاتی که دوربین‌های تلویزیونی در حال حرکت بودند آنها نیز از قاب تصویر دور نمی‌شدند، اصطلاحی به نام
«camera on the ball» یا به تعبیری دوربین روی توپ. این همان ویژگی اصلی مردانی است که سرنوشت چرخش توپ، نتیجه بازی و مالکیت میدان به آنها بستگی دارد، مردانی که بر خلاف شماره‌های پشت پیراهنشان در پست «شماره 10» بازی می‌کنند. آنها را می‌توان به واژه «1+9 » تعبیر کرد. کالبد‌شکافی و زیبایی‌شناسی این پست در فوتبال به شما اجازه می‌دهد کمی پا را فراتر بگذارید و پست شماره 10 را به 2 گروه مرز‌بندی کنید. «استراتژیست‌ها» و «سولیست‌ها». اگر قرار باشد کمی روح هنر نیز به آن اضافه کنیم بد نیست از تعبیری که فرانتس بکن‌باوئر در این‌باره دارد وام بگیریم، براساس نقطه‌نظر لیبروي آلمان‌غربی در دهه 70، سولیست‌ها که بازیکنان مبتنی بر خلاقیت‌های فردی هستند را می‌توان به «تک‌نوازها» در موسیقی قلمداد کرد و استراتژیست‌ها که بر پایه فکر و قدرت بدنی تیم را هدایت می‌کنند به «رهبران ارکستر» تقسیمبندی کرد. حالا فکر می‌کنید که بتوانید حدس بزنید کدام نابغه در فوتبال هست که در هر دو گروه قرار بگیرد؟ یوهان کرویف و مارادونا استثناءهای پست شماره 10 هستند. البته واژه پست شماره 10 با به وجود آمدن تاکتیک‌های امروزی کمی تغییر کرده طوری که اگر قرار باشد از لحاظ فنی به این مساله در دهه اخیر بپردازیم باید عنوان کرد شماره ۱۰ امروزی تنها می‌تواند یک «مهاجم معلق» باشد. او در واکنش‌های تهاجمی و تدافعی تیم، به‌طور کامل در سیستم تاکتیکی گروهی ادغام شده است. به هنگام حمله به بازیکنی تعیین‌کننده تبدیل می‌شود که باید فرصت‌سازی کند و پاس گل بدهد و حتی شخصا گل بزند و به هنگام دفاع باز در کار گروهی شرکت می‌کند و بازیکنی منزوی نیست. به عبارت دیگر، امروزه بازیکن شماره ۱۰ به هنگام حمله، قدرت تهاجمی خود را در خدمت تیم قرار می‌دهد و دیگر سعی نمی‌کند مهر شخصی خود را بر پیشانی بازی بکوبد ولی این کار مستلزم همکاری کل تیم است. بنابراین همه چیز در خدمت کار تیمی است و به عبارت دیگر: «تنها ستاره میدان، تیم است». چیزی که در دهه 70 و قبل از آن اینگونه نبود، به‌طور مثال کرویف بازیکنی بود که با رانشی خاص توپ را به گردش در می‌آورد و برنامه‌های رینوس میشل در توتال‌فوتبال بر پایه حضور او در زمین طبقه‌بندی می‌شد. کرویف یک نابغه واقعی است. هیچکس چون او چنین حسی برای ریتم بازی نداشته است. در یک لحظه با سرعتی باورنکردنی از جای می‌جهید و شتاب می‌گرفت و لحظه‌ای بعد میخکوب می‌شد. تصاویرش را بنگرید. همه جا مشغول راهنمایی همبازیان خود است و به آنان می‌گوید توپ را به کدام سو بفرستند. او بزرگ‌ترین استراتژیستی است که تاریخ فوتبال به خود دیده است.
همه رهبران میدان
برای روشن شدن موضوع بد نیست از جمله گونتر نترز وام گرفت: بازیکن شماره ۱۰ روح بازی را می‌فهمد، آماده مدیریت و هدایت تیم است و مسؤولیت می‌پذیرد. بازیکنی که پیراهن شماره ۱۰ را بر تن می‌کند به همه پیام می‌دهد که نگاه کنید، در کانون همه حوادث مهم بازی در میانه میدان من ایستاده‌ام! پیراهن شماره ۱۰ برای هر بازیکن نعمتی است. این پیراهن اما می‌تواند برای بسیاری به طلسم و نفرین نیز تبدیل شود، زیرا این شماره انتظارات را چنان بالا می‌برد که بسیاری از ستارگان تاب آن را ندارند و سرانجام ناکام می‌مانند. اما واقعا فکر می‌کنید اولین نامی که به ذهن خطور می‌کند کدامیک از نابغه‌هاست؟ بدون هیچ توصیفی از روی تمام کاغذ‌های نوشته شده ابتدا باید به نام مارادونا توجه کرد. در زمان اوج مارادونا، دوستداران او در ورزشگاه ناپل ایتالیا روی پارچه بزرگی نوشته بودند: «مارادونا گرسنگی را تحمل‌پذیرتر می‌کند». معنی این سخن عجیب چیست؟ تلاش می‌کنیم این پرسش را با پرسش دیگری پاسخ دهیم: آیا می‌توان حرکات مارادونا را در بازی مقابل انگلستان در جام‌جهانی ۱۹۸۶، هنگامی که با فراری یکتنه و تماشایی 5 بازیکن تیم حریف و از جمله دروازه‌بان آن را دریبل کرد و در برابر چشمان بهت‌زده ده‌ها هزار تماشاگر در ورزشگاه و صدها میلیون بیننده تلویزیونی، دروازه انگلستان را فروریخت، فهمید؟ قطعا نه! می‌توان ده‌ها‌بار فیلم ویدئویی این صحنه را تماشا کرد، تک‌تک دریبل‌ها و ضرباهنگ گام‌های او را لحظه به لحظه دنبال کرد و چون کودکی غرق شادی و لذت شد ولی نمی‌توان آن را فهمید. چنین پدیده‌ای با نیروی فاهمه درک‌شدنی نیست اما نابغه‌ای مانند پلاتینی اعتقاد دارد باید به آنها شماره «۵/۹» را داد! از دید پلاتینی «۵/۹» به این معناست که این بازیکنان رانشی مداوم برای تبدیل شدن به بازیکن نوک حمله دارند. پلاتینی با این توضیحات به گونه‌ای تلویحی بر تقسیمبندی کلی «سولیست‌ها» و «استراتژیست‌ها» در میان بازیکنان شماره ۱۰ مهر تایید می‌زند.
پلاتینی؛ آمیزه‌ای از رقصنده باله و ماتادور
در سال ۱۹۷۷ هنگامی که فرانتس بکن‌باوئر، قیصر فوتبال آلمان، آخرین بازی ملی خود را در برابر فرانسه انجام می‌داد، جوانی ۲۲ ساله و تازه‌وارد در تیم‌ملی فرانسه بازی می‌کرد که یک بار به هنگام هجوم به سوی دروازه آلمان، با گستاخی فوق‌العاده توپ را از میان پاهای بکن‌باوئر، این اسطوره مدافعان جهان عبور داد. این حرکت که خشم قیصر فوتبال آلمان را برانگیخته بود، باعث شد که بکن‌باوئر در صحنه بعدی این جوان را با خشونت و خطا متوقف و مجازات کند. در آن بازی، ستاره‌ای چون بکن‌باوئر می‌رفت که برای همیشه صحنه رقابت‌های ملی را ترک کند ولی با آن جوان، ابرستاره‌ا‌ی دیگر در حال برآمدن بود: میشل پلاتینی. شاید جیانی آنیلی، صاحب باشگاه یوونتوس تورین، زیباترین تعریف را در ستایش از میشل پلاتینی ارائه داده باشد. او گفته بود: «میشل پلاتینی آمیزه‌ای نبوغ‌‌آسا از یک رقصنده باله روسی و یک ماتادور اسپانیایی است».
زیدان؛ از خاکستر برمی‌خیزد
نشریه ورزشی معتبر «گاتزتا دلو اسپرت» زمانی نوشته بود: «میان زیدان و هواداران یوونتوس تورین هرگز عشقی واقعی پدید نیامد. زیدان شعر فوتبال است اما فوتبالدوستان ایتالیا نثر گل زدن را ترجیح می‌دهند». زین‌الدین زیدان در هیچ باشگاهی پیراهن شماره ۱۰ را بر تن نکرد، در تیم آ.اس‌کن شماره او ۱۱ بود، در بوردو ۷ و در یوونتوس ۲۱. حتی در رئال‌مادرید که زیدان در آن نقش کارگردانی بی‌چون و چرا را برعهده داشت، با پیراهن شماره ۵ قدم به میدان می‌گذاشت. تنها در تیم‌ملی فرانسه بود که این رقصنده خلاق با شماره جادویی ۱۰ ظاهر می‌شد؛ شماره‌ای که او از پلاتینی، شاه شماره ۱۰ فوتبال فرانسه به ارث برده بود.
جورج بست؛ تراژدی خودویرانگری
فوتبالدوستان جهان از اواسط دهه ۶۰ میلادی در تیم منچستریونایتد شاهد ظهور اعجوبه‌ای بودند که حتی رویاهای آنان را نیز دریبل می‌کرد. این دوران مصادف بود با اوج شهرت بیتل‌ها در جهان موسیقی. جوان خوش‌سیمایی که به عنوان مهاجم چپ در خط حمله منچستریونایتد با دریبل‌های سرسام‌آور خود غوغا می‌کرد، به دلیل آرایش موی سر خود، به «بیتل پنجم» معروف شده بود. جورج بست ستاره بزرگ تیم‌ملی ایرلند شمالی و منچستریونایتد در دهه ۶۰ میلادی، جزو بازیکنانی است که شاید از جایگاه بازیکن شماره ۱۰ به مفهوم متعارف آن کمی فاصله داشته باشد.