نمایش «کلید» با کارگردانی محمدرضا مداحیان از
6 دی‌ماه در تالار وحدت روی صحنه رفته است. این نمایش روایت نسلی است که در اختلاط سیاهی و سفیدی، در تشخیص حق و باطل و خوب و بد سرگردانند. «مالک» در طول مسیر با «علی‌اکبر» که جوانی با اعتقاد و باوری روشن است همراه می‌شود و... در این نمایش قاسم زارع، محمد حمزه‌زاده، علیرضا مهران، سیروس تقی‌نژاد، مرتضی هاشم‌خانلو، ابوالفضل حاج‌علیخانی، حسین شفیعی و بهرام افشاری به ایفای نقش می‌پردازند. طراحی حرکت این نمایش را علی براتی برعهده دارد. جلوه‌های ویژه این نمایش در 2 بخش صحنه‌ای و پروازی طراحی شده است که طراحی بخش صحنه‌ای آن را عباس زاویه و بخش پروازی آن را ارشا اقدسی برعهده گرفته است. عبدالرضا موسوی طراحی صحنه، نوید فره‌مرزی طراحی لباس و گریم و بهرنگ قدرتی آهنگسازی نمایش «کلید» را برعهده دارند. امیر کلاته نیز به‌عنوان مدیرتولید، حمید نیلی به‌عنوان مجری طرح و مرتضی مصطفی‌نژاد به عنوان مدیر روابط‌عمومی این گروه با نمایش «کلید» همراهی می‌کنند. به بهانه اجرای این نمایش که تا 4 بهمن‌ماه ادامه دارد با رضا مداحیان به صحبت نشسته‌ایم.
تبیین روایت تاریخی خارج از کلیشه
محمدرضا مداحیان، کارگردان این نمایش درباره پی‌رنگ اولیه این نمایش می‌گوید: زمانی که گروه فرهنگی- هنری «تراب» که متشکل از دانش‌آموزان یک مدرسه بود را در سال 1371 پایه‌گذاری کردیم، تنها هدفی که در سر داشتیم این بود که بتوانیم به مدد نمایش‌های تازه سراغ قشر پویای جامعه برویم و آنها را با دستاوردهای جدید در ژانر مذهبی آشنا کنیم. در نمایش اخیر نیز تلاشمان بر این بود که اصل انسانیت را محور اصلی نمایش قرار داده و با پرداختن به این مقوله، مخاطبان تئاتری را با این موضوع پیوند بزنیم. در عین حال بنا را بر این گذاشتیم که خارج از فضای کلیشه‌ای و تکراری به تبیین مفاهیم مذهبی بپردازیم و دور از قالب‌های همیشگی، سهم زیادی در یک روایت تاریخی داشته باشیم؛ روایتی که در بستر معاصر روایت می‌شود و صرف‌نظر از این دارای نگاه‌های تازه‌تری نیز هست. به نظر می‌رسد مردمی که برای تماشای این نمایش آمده‌اند دریافت‌های ذهنی خودشان را نسبت به آن داشته و به طور کلی ارتباط مطلوبی با اثر برقرار کرده‌اند. در عین اینکه ما در جریان اجرای این نمایش شاهد بازدیدکننده‌های متعددی بوده‌ایم. این نشان می‌دهد ما توانسته‌ایم در انتقال مفاهیم تاریخی به مخاطبان تا حدود زیادی موفق باشیم. در نمایش «کلید» فضایی ترسیم شده که بر اساس خط تاریخی، مخاطب را به سمت خودش ارجاع داده‌ایم. در واقع مخاطب در این نمایش خود را در یک مقطع تاریخی در کنار شخصیت‌های تاریخی مشاهده می‌کند. به بیان ساده‌تر، آنچه در نمایش «کلید» اتفاق می‌افتد این است که ما با محوریت قرار دادن 2 شخصیت «شریح قاضی» و «عمر» به مخاطب نهیب زده‌ایم. به طور کلی تمام این کارها را در یک فضای شیرین و دلچسب انجام داده‌ایم و همان‌طور که گفتم عمده تلاشمان بر این بوده که از قالب‌ها و کلیشه‌های همیشگی در بیان مفاهیم مذهبی فاصله بگیریم.
به دنبال کلید گشایش
کارگردان نمایش «کلید» با اشاره به اینکه این همان قفلی است که ما به دنبال کلید گشایشش هستیم، خاطرنشان می‌کند: منظورم قفل حسادت، بی‌باوری و آزادی اصل آدمیت است که متاسفانه امروز در دنیای هنر بویژه تئاتر شاهد افزایش آن هستیم. عاشورا علمی دارد که باید هنرمندان دست به دست آن را چرخانده و با مشاعر مذهبی هر آنچه در دل دارند و هرچه می‌خواهند در جهت وفاق ملی در سایه آن بگویند. آنچه برای گروه تراب در این میان حائز اهمیت بوده این است که دوستی و مهربانی‌هایی که در جامعه فراموش شده را دوباره به یاد مخاطب بیاورد. در حقیقت در نمایش «کلید» تمام عوامل و گروه‌های تخصصی دور هم جمع شدند تا به واقع اثری جدید را در حوزه مذهب ارائه دهند؛ اجرایی که بتواند با نسل امروز ارتباط برقرار کرده و با شیوه‌های مدرن تئاتر، زبانی سیال را برای ذهنی جست‌وجوگر فراهم آورد که امید داریم در سایه الطاف الهی تلاش مجموعه بزرگ تراب در کنار تلاش معاونت هنری به ثمر بنشیند.
گرایش باطنی برای ارائه آثار مذهبی
وی در پاسخ به این سوال که برای بیان شعائر مذهبی به مدد این نمایش چقدر موفق بوده‌اید، می‌گوید: تئاتر یا بهتر بگویم اساسا فضای هنر فضایی سلیقه‌ای است. به نظر می‌رسد گروه‌های تئاتری با حرکت‌های درست و حساب شده می‌توانند زمینه‌ای را برای چیدن سلیقه‌های فرهنگی مهیا کنند. تصور می‌کنم آثاری که در ژانر مذهبی ساخته می‌شوند باید در درجه نخست از گرایش و میل باطنی سازندگان این آثار برخوردار باشند. به طور کلی عرصه هنر امروز آغشته به جسارت و منیت شده و این فضا قطعا برای کسانی که قصد دارند به ارائه یک اثر مطلوب بپردازند، آزاردهنده است. در واقع این مساله موجب می‌شود کار کردن در چنین فضای مسمومی برای هنرمند سخت شود.
همدلی و همکاری 19 ساله
مداحیان با اشاره به دیگر کارهایی که گروه فرهنگی- هنری تراب طی سال‌های گذشته تا امروز انجام داده‌اند، اضافه می‌کند: ما نمایش‌هایی چون «حدیث خونین»، «ماه کبود»، «در کمند یاس»، «فرات آینه مسیح»، «حرامیان عشق»، «پرواز 72» و... را انجام داده‌ایم و به نظرم اگر توانسته‌ایم تا امروز عملکردهای موفقیت‌آمیزی داشته باشیم به خاطر پرهیز کردن از حواشی بوده که در عالم هنر وجود دارد، ضمن اینکه گروه فرهنگی- هنری تراب گروهی بوده است که دغدغه‌اش بیش از آنکه پول باشد تئاتر و فعالیت کردن در این حوزه بوده است. در واقع گروه تراب از زمانی که یک گروه دانش‌آموزی بوده تا امروز که تمام اعضای گروه دارای تحصیلات آکادمیک در زمینه هنرهای نمایشی هستند و تبدیل به یک گروه مستقل هنری شده به مدد همدلی و همکاری صادقانه توانسته به آنچه می‌خواهد در حیطه تئاتر دست یابد در حالی که اگر کسی عشق به صحنه نداشته باشد، نمی‌تواند و اگر تنها دغدغه‌اش برای ورود به این عرصه مسائل مادی باشد بدون شک نمی‌تواند دوام بیاورد.
سایه حسادت و تنگ‌نظری بر عالم هنر
این کارگردان تئاتر با تاکید بر اینکه گروه تراب در ردیف گروه‌هایی بوده که حرف زیادی در ژانر مذهبی برای گفتن دارد، می‌گوید: از زمانی که نمایش ما در تالار وحدت اجرا شده با انواع و اقسام ناملایمات‌های رفتاری مواجه بوده‌ایم و تنگ‌نظری‌های زیادی را تجربه کرده‌ایم. این نشان می‌دهد نقایص زیادی که در حیطه تئاتر به چشم می‌خورد تنها به سیاستگذاران فرهنگی بازنمی‌گردد و خود هنرمندان نیز در این زمینه مقصرند. این تنگ‌نظری‌ها در حالی در حاشیه اجرای یک گروه تئاتری اتفاق می‌افتد که هنرمندانی چون علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، حمید سمندریان و... که نسل‌های گذشته تئاتر ما را تشکیل داده‌اند همواره در هر مرحله‌ای پشت یکدیگر بوده و از هم حمایت کرده‌اند چون انسانیت داشته‌اند. نمایش «کلید» هم مصداق همین حرف است که بیایید آدم باشیم و از آدمیت دوری نکنیم.