افزایش ناگهانی و آنی نرخ دلار در بازار موجب شد همه از گران شدن ارزهای دیگر مثل یورو و پوند غافل شوند. در روزهای پر تب و تاب کاهش ارزش پول ملی،دلار 500 تومان، یورو حداقل 500 تومان و پوند حداقل 200 تومان گران شدند تا شوک بزرگی به بازار ارز وارد آید. انتقادات فراوان از عملکرد بانک مرکزی و اجرای طرح نامناسب چند نرخی شدن ارز، رئیسکل این نهاد مهم سیاستگذاری مالی را مجبور کرد باز هم قول کاهش قیمت دلار و سایر ارزها را بدهد. نتیجه قول بهمنی و تهدید صرافیها توسط وی موجب کاهش حداقل 300 تومانی قیمت دلار در روز چهارشنبه شد اما برای اولین بار شاهد کاهش حبابی(!) نرخ ارز بودیم، بدین معنی که با سیاست تهدیدی بانک مرکزی، دلار 1180 تومانی مسافرتی در بازار رسمی 1400 تومان اما در بازار غیررسمی 1600 تومان فروخته شد. افزایش دور از انتظار نرخ ارز و آشفتگی در بازار مصداق بارز هرج و مرج اقتصادی است. در هرج و مرج اقتصادی، ملت بیشترین زیان را متحمل شده و سودجوهایی مانند دلالها و واسطهها بیشترین بهره را میبرند. در به وجود آمدن این هرج و مرج اقتصادی عوامل بسیاری دخالت داشتهاند که میتوان با کنترل هر یک از آنها حداقل از التهاب این بازار سیاه و آشفته کاست. مهمترین عامل در به وجود آمدن بازار ملتهب دلار دامن زدن بانک مرکزی به رانت به وجود آمده توسط بانک مرکزی بود. از آبانماه، بانک مرکزی سیاست چند نرخی کردن ارز را در دستور کار قرار داد و تفاوت در نرخ ثابت بانکی و مسافرتی با نرخ بازار موجب ایجاد رانت رسمی در بازار شد. با به وجود آمدن تفاوت غیرمعقول در بازار رسمی و غیررسمی، تلاشها برای به دست آوردن ارز دولتی و فروش آن در بازار آزاد افزایش یافت. سود قابل توجهی که با فروش دلار دولتی نصیب مسافران میشد همه را وسوسه میکرد از همه ظرفیت سقف بانک مرکزی یعنی 2هزار دلار استفاده کنند. رانت ارز در حالی موجب افزایش نرخ دلار در بازار میشد که در کنار آن سکه طلا نیز روزهای سیاه خود را آغاز کرد و پدیده شببیداری برای کسب سود 400 هزار تومانی که با تفاوت نرخ سکه بانکی و بازار به وجود آمده بود هم شروع شد. البته روزهای شوکآور افزایش نرخ ارز موجب شده بازار سکه حداقل در ظاهر از سکه بیفتد. دومین عاملی که میتوان از آن به عنوان دلیل بالا رفتن تب ارز یاد کرد فعالیت افراد سودجو در بازار ارز است. چنین افرادی که به عنوان آفت در هر بازاری محسوب میشوند با التهابآفرینی و القای تاثیرگذار بودن تحریمها تب دلار و سایر ارزها را بالا بردند. رسانههای غربی که افزایش بیسابقه نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی ایران را دستاورد تحریمها میدانند اثرات روانی ناشی از انتشار اخبار تحریمهای جدید اروپا و آمریکا را در به وجود آمدن بازار آشفته ارز بیتاثیر ندانستند. در این میان فعالیت افراد سودجو و دلالمسلک مانند ریختن بنزین در آتش زبانهکشیده بازار ارز بود. برای خارج شدن از این وضعیت، اتخاذ تصمیمهایی مناسب برای خنثیسازی اثرات روانی در بازار از سوی دولت ضروری است.
همچنین کاهش نرخ سود بانکی که از همان ابتدا تاکنون مورد اعتراض فعالان اقتصادی قرار گرفته میتواند یکی از علتهای به وجود آمدن این هرج و مرج اقتصادی باشد.میتوان با افزایش نرخ سود بانکی از ایجاد التهاب در بازار سکه و ارز و فراتر از آن کل بازار کم کرد.
کاهش نقش دلار در مبادلات تجاری هم یکی دیگر از اقداماتی است که میتوان از آن به عنوان کاهش تب دلار در بازار استفاده کرد. بانک مرکزی میتواند سیاستی را در نظر بگیرد که با کشورهای طرف معامله ارزهای معینی را مورد استفاده قرار دهند.شرایط فعلی بازار ارز به گونهای است که میطلبد بانک مرکزی و دولت تغییر رویهای درباره نرخهای ارز داده و نقش دلار را کمرنگ کنند. موافقت ایران و روسیه با کنار گذاشتن دلار در مبادلات تجاریشان، یکی از این اقدامات است که با ادامه آن تب دلار در ایران را حداقل با این سرعت بالا نمیبرد. با اقدام بموقع میتوان از مخاطرات به وجود آمدن بازار سیاهتر ارز جلوگیری کرد که رسیدن به این هدف تصمیمی عاجل و جامع میطلبد.