در حلقههايي كه وابستگان رژيم طاغوت پس از انقلاب اسلامي در مغربزمين تشكيل دادند، حلقهای كه با عنوان «مشروطه سلطنتي» و به رياست داريوش همايون پا گرفت، آوازه و شهرتي بيشتر دارد. تاريخ نام او را در رديف چهرههاي رازآلود نشانده است. لازم نيست براي آشكار شدن چهره سياسي او منتظر اعلان نام كلوبهای فراماسونري باشيم او فراتر از يك ماسون ايفاي نقش میكرد. گاهي در نقش يك فعال سياسي ظاهر میشد و به كنگرهها و همايشهاي احزاب میرفت و مانيفست مبارزه آنها را تدوين يا ويرايش میكرد، در برههاي در كسوت يك روشن فكر و دگرانديش در استوديوهاي خبري ظاهر میشد و با ادبيات جامعهشناسانه به آسيبشناسي معضلات جامعه و نسل جوان ايراني میپرداخت، زماني به هيات يك روزنامهنگار و نويسنده درميآمد و كتاب مینوشت و گاه سرمقالهها و ستونهاي روزنامههاي آن سوي مرز را تغذيه میكرد و با نويسندگان محفلنشين حتي به چالش قلمي میپرداخت. او كسي است كه قلم و تصميمش يكي از جرقههاي بزرگ انقلاب اسلامي را شعلهور کرد؛ او سنت ستيز با روحانيت را پايهگذاري كرد و تا آخرين روزهاي عمر 82 سالهاش بر اين سنت باقي ماند. اين تضاد و ستيز با مذهب و روحانيت در سرشت فكري همه اعضاي خاندان سلطنتي جاري بود اما بايد گفت هيچكدام به اندازه داريوش همايون يا «احمد رشيديمطلق» در اين عرصه قلمفرسايي نكردند. او با حضور در پايتختهاي اروپايي به ظاهر هر آنچه از نشان همايوني داشت، كنار نهاد اما انديشه و آرزوي براندازي نظام ديني و بازگشت نظام پادشاهي را تا آخرين روز زندگي خويش حفظ كرد و البته آن را به گور برد!
رشيديمطلق در نقش مهندسي فرهنگي
زندگي سياسي وزير اطلاعات و جهانگردي پهلوی دوم سرشار از شگفتي و معماست. همه تجارب و سوابق او در پست كليدي مرد اول فرهنگي رژيم و نيز ارتباطات بينالمللياش دست به دست هم دادند تا رشيديمطلق در 30 سال گذشته حلقه اول هدايتگران اپوزيسيون نظام اسلامي باشد. در اين مدت او در همه محفلهای سياسي، امنيتي و فرهنگي و حتي ادبي حضور میيافت. به معناي واقعي میتوان گفت داريوش همايون، سازمان خود را در خارج از ايران نيز داير كرد و با ايجاد شبكههاي ارتباطي گسترده، همه شئون فعاليت رسانهاي، سياسي و امنيتي را رصد میكرد. با آنكه او در نقشهاي مختلف ظاهر میشود اما يك حيطه را به عنوان كار تخصصي خويش برميگزيند: «فرهنگ و هنر». چنانكه در كتابها و مصاحبههايش تاكيد میكند، مطالعاتش را بر اين حوزه متمركز كرده است. به اين اعتبار او در پايان زندگي خويش در اين رشته به مرتبه تئوريسين حركتهاي فرهنگي ضدنظام اسلامي رسيد؛ به نحوي كه ردپاي او در اغلب جريانسازيهاي فرهنگي و رسانهاي بر ضددین، روحانيت و جمهوري اسلامي ديده میشود. اين نكته به يك سوال مهم درباره نقش همايون نسبت به ديگر سران معارض نظام در خارج پاسخ میدهد. همزمان با رشيدي مطلق، دهها چهره بازمانده از آن دوران در پاريس، لندن، لسآنجلس و... سكني گزيدند اما چرا هيچكدام موقعيت همايون را پيدا نميكنند؟ تصور عمومي از اين گروه از فراريان رژيم سابق، بازنشستگاني سياسي است كه تنها هنرشان خاطرهگويي و خاطرهنويسي است اما داريوش همايون در همه اين سالها در رسانههاي اپوزيسيون آن سوي مرزها نام خويش را حفظ میكند. در مقطع پس از انقلاب اسلامي، همايون از ابزارهايي بهره جست كه در عصر ما به آن «جنگ نرم» میگويند. او يكي از سياستگذاران اين رشته از اسلوب مبارزه عليه جمهوري اسلامي بود.
رشيديمطلق و ارتباط با رژيم پهلوي
داريوش همايون، افتخار كارگزاري در حكومتي را دارد كه بازوي منطقهاي غرب بود. 16 ساله بود که مهر تفکر افراطی راست را بر شناسنامه سیاسی خود زد. او از تبار خاندان قدرت برخاسته بود. پدرش نوراللهخان از كارگزاران مجلس آن روز بود. داريوش همايون براي همسان شدن با فرهنگ ليبرالي حكومت حتي نام و شناسنامه خويش را تغيير میدهد و به جاي شهرت قبلي خويش «جمالي» كه آن روزها شهرت شماري از علماي بزرگ ايران بويژه عالمان جبلعاملي بود، پسوند «همايون» را برمیگزيند. او همه دوران حيات خويش از تحصيل تا نشستن بر كرسي وزارت را در دوران پهلويها سپري كرد. همايون نيز همانند بسياري از كارگزاران آن عصر براي صعود به مدارج بالاي قدرت از عنصر روابط خويشاوندي نهايت بهره را برد. او همسر نخست خويش را طلاق داد و همسر جديد را از خاندان زاهدي كه آن روز معتمد اول آمریکا در تهران بود (دختر سپهبد زاهدي مجري كودتاي 28 مرداد و خواهر اردشير زاهدي سفير ايران در واشنگتن) انتخاب كرد، ضمن آنكه در اين مقطع همسر وي هما زاهدي نيز در كسوت نمايندگي مجلس شوراي ملي درآمد. بر حسب روايت مورخان، رشيديمطلق جزو نخستین گروه از اليت حكومتي بود كه به درخواست شاه براي ايجاد يك حزب فراگير حكومتي پاسخ مثبت داد و به عضويت حزب رستاخيز ايران درآمد (سال 1353). حتي مريدانش مثل مسعود بهنود را نيز ياراي انكار اين واقعيت نبوده كه همايون در نقش طراح حزب رستاخيز قرار گرفت و خود در منصب قائممقامي حزب نشست. او نخستین برنامه رسانهاي را در تلويزيون براي توجيه حزب به راه انداخت و در نهايت مزد خويش را از اعليحضرت(!) گرفت و در راستاي به اصطلاح اصلاحاتي كه جيمي كارتر اعلام كرده بود، در كابينه به اصطلاح تكنوكراتهاي جمشيد آموزگار، بهعنوان مهمترين چهره فرهنگي و رسانهاي رژيم به وزارت اطلاعات و جهانگردي وارد شد.
رشيديمطلق و ابتكار مديريت زنجيرهاي روزنامهها
در حيات سياسي همايون، مطبوعات و رسانهداري نقش ويژهاي دارد. وي مدعي آن بود كه روزنامهنگاري در خون او بوده به همين دليل بيشترين حشر و نشر را با اصحاب رسانه داشته است اما واقعيت اين است كه نام او را مورخان نه در شمار اصحاب رسانه كه در جرگه «سركوبگران رسانه» آوردهاند. سهم او از دنياي رسانهها هدايتگري و خطدهي بوده است. همايون بيش از آنكه در تحريريه بنشيند و خبرنگاري پيشه كند، در اتاق كنترل و به تعبير امروزي «اتاق فكر» حضور داشته است. البته نمیتوان منكر شد كه وي در اين كار مهارت كافي داشته است. روزنامه آيندگان، نخستین محفل رسانهاي او شد براي ارتباطگيري با اصحاب قلم. فهرست سخنراناني كه در هشتادمين سالگرد تولد وي جمع شدند، ماهيت اين حلقه را به وضوح آشكار میكند. در ميان حلقه شاگردان و همكاران رشيديمطلق، مسعود بهنود آشناترين چهره است؛ فردي كه همواره بويژه در دهه اخير كوشيد تصوير يك استاد و اسطوره را از وزير سانسور شاه بسازد. به اين عبارت بهنود توجه كنيد: «داریوش همایون یکی از نخستین اندیشمندان سیاسی ایران[است] که از صحنه روزنامهنگاری برای بسط اندیشه خود بهره گرفت». بهنود، او را صاحب نثر سالم و پویا میخواند و مدعي میشود از بهترین مقالهنویسان ایران بود و از جسورترین متفکران. اما استاد بهنود حتي اگر به برخي از اين هنرها آراسته بود، ماموريت اصلياش كنترل و به اصطلاح هدايت رسانهها بود. وزير اطلاعات و جهانگردي شاه، زماني شاهرگهاي كنترل رسانهها را به دست میگيرد كه مطبوعات به يكي از پايگاههای مبارزه با نظام ستمشاهي تبديل شده اند. رژيم وقت همانند ديگر نظامهاي ديكتاتوري، خبر و اطلاعرساني را دشمن اول خويش معرفي میكند و فرماندهي مقابله با اين حوزه را به داريوش همايون میسپارد. او در مدت تصدي وزارت اطلاعات و جهانگردي، پايهگذار طرحهاي گوناگون براي جدال حكومت با رسانه است. يك رشته از اقدامات او يعني ستوننويسي در مطبوعات لو میرود اما رشتههاي ديگر فعاليتش كه ايجاد رسانههاي موازي بود، هنوز از نگاه بسياري از ايرانيان مغفول مانده است.