آسیب‌های اجتماعی وارد بر کودکان غزه

سردار سعید منتظرالمهدی*: سردار سعید منتظرالمهدی، معاون اجتماعی ناجا همزمان با تحولات غزه با نگارش یادداشتی که در اختیار گروه اجتماعی«وطن امروز» قرار گرفته است به بررسی آسیب‌های اجتماعی ناشی از جنگ در فلسطین و غزه و تاثیرات آن بر امنیت روانی کودکان پرداخته است. از فردای جنگ ویرانگر اول جهانی تاکنون هزاران پژوهش و مطالعه علمی از سوی محققان و اندیشمندان قلمروهای گوناگون علمی پیرامون آثار و پیامدهای روانی حاد و مزمن جنگ به سامان رسیده است که به طور تقریبی در قاطبه آنها نشان داده شده است که مشاهده و تجربه حتی یک صحنه گذرای جنگ و تخاصم، آنچنان روان کودکان را آزرده می‌سازد که زدودن آن سالیان متمادی پس از آن تجربه تلخ و آزاردهنده، بسیار دشوار می‌نماید. از همین رو، در یک سده گذشته حامیان حقوق کودکان با استناد به اینگونه یافته‌های متقن علمی و با لابی‌ها و اعمال فشارهای گوناگون توانسته‌اند نهادهای بین‌المللی و کشورها را ناگزیر به تصویب و انتشار توافقنامه‌ها، منشورها و معاهده‌نامه‌هایی کنند که از طرف‌های درگیر در جنگ و کارزار می‌خواهند که اقدامات و رفتار خود را به گونه‌ای تنظیم کنند که در آن حقوق کودکان و ضرورت حفظ امنیت همه‌جانبه، بویژه امنیت روانی آنان رعایت شود. شواهد پرشمار پژوهشی نشان داده است تروما (ضربه)ی جنگ حداقل 2 سندروم روانی در کودکان و البته بزرگسالان پدید می‌آورد. سندروم اول «واکنش استرس حاد» (ASR) است و سندورم دوم «اختلال استرس پس از ضربه» (PTSD). در سندروم اول، که در یک ماه اول ترومای جنگ رخ می‌نماید، کودکان نوعی آشفتگی، پریشانی، در هم ریختگی ذهنی، بی‌قراری و اضطراب از خود بروز می‌دهند. این علائم به یکباره کارکردهای ذهنی، جسمی و اجتماعی آنان را دچار اختلال می‌سازد و خواب و خوراک طبیعی آنها را به هم می‌ریزد. در سندروم دوم، که گاهی حتی تا چندین دهه می‌تواند به درازا بکشد، واکنش‌‌های روانی، اجتماعی و جسمانی قربانیان کم سن و سال جنگ هم «شدت» می‌یابد و هم گسترش پیدا می‌کند. این علائم حتی ممکن است آنقدر تشدید شود که کودک قربانی را دچار نوعی روان‌پریشی زودرس کند. البته آثار روانی جنگ بر کودکان بر سطح 2 سندروم یاد شده محدود نمی‌ماند بلکه می‌تواند نشانگان جسمی و روانی دیگری پدید آورد که وجه و شاخص اصلی همه آنها ایجاد نوعی «ناامنی» ژرف و ماندگار است که ردپای آن را تا تمام گستره زندگی می‌توان ملاحظه کرد. این نوع ناامنی بویژه زمانی در کودکان شکل می‌گیرد که تهاجم به آنها و بستگان و خانه و کاشانه‌شان طی چندین روز متوالی استمرار یابد و آنها خود را در برابر یورش دشمن «بی‌دفاع» بدانند. در چنین شرایطی در ذهن آنان این «طرحواره» (اسکیما) شکل می‌گیرد که دنیا مکان ناامنی است و دیگران بی‌رحمند و سبعیت حد و مرزی ندارد. اینک 20 روز است که رژیم اشغالگر، نامشروع و نژادپرست با چراغ سبز قدرت‌‌های جهانی و با بهره‌گیری از آخرین فناوری جنگی از زمین و هوا و دریا ساکنان نگون‌بخت غزه را آماج یورش‌های پی در پی و سبعانه‌ای قرار داده است که بالغ بر 85 درصد قربانیان کودکان معصومی هستند که در پیش چشم جهانیان پرپر می‌شوند. بسیاری از جهانیان، بویژه دولتمردان آنها، صحنه‌های دلخراش فروکوبیده شدن خانه‌های فلسطینیان مظلوم را در صحنه‌های تلویزیونی خود به تماشا می‌نشینند و فریاد‌های مادران و کودکان گرفتار شده در زیر آوارهای حاصل از توحش اسرائیلی‌های صهیونیست را به گوش خود می‌شنوند اما فریادی، جز در اندک مواردی، در اعتراض به آن همه جنایت و توحش به سر زبان نمی‌رانند.
*معاون اجتماعی ناجا