يك سال از آغاز بيداري اسلامي مي‌گذارد. بيداري‌اي كه با خروش مردم تونس و قيام عليه زين‌العابدين بن‌علي آغاز شد و پس از آن به مصر، ليبي، يمن و بحرين هم رسيد. هر چند انقلاب در كشورهايي نظير تونس، مصر و ليبي به نقطه نسبتا مطلوبي رسيده است اما در بسياري از كشورهاي ميزبان بيداري اسلامي، فرآيند درگيري با دولت مركزي كماكان ادامه دارد. با اين حال اين فرسايشي شدن درگيري‌ها نه‌تنها سبب نشده وضع دولت‌هاي حاكم بر اين كشورها تثبيت شود كه عملا شرايط ديكتاتورهاي حاكم هر روز بغرنج‌تر و وخيم‌تر مي‌شود.
در اين ميان عربستان‌سعودي يكي از مهم‌ترين كشورهايي است كه بيداري اسلامي به آنجا هم رخنه كرده و مدتي است اسلامگرايي به بزرگ‌ترين بحران رژيم سعودي تبديل شده است. عربستان كه براي مقابله با انقلابيون خواهان بيداري اسلامي به بحرين هم لشكر كشيد و در مبارزه با شيعيان و اسلامگرايان به مدد علي عبدالله‌صالح، ديكتاتور يمن هم شتافت، اكنون خود با انقلابيوني مواجه است كه به كمتر از اسقاط سعودي‌ها رضا نيستند. اخيرا هم تظاهرات و اعتراضات مردمي در اين كشور شدت گرفته و سعودي‌ها هم با استفاده از استراتژي مشت آهنين كه عادت معمول همه ديكتاتورهاست به اعتراضات و مطالبات مردمي پاسخ داده‌اند.
با اين حال به نظر نمي‌رسد رژيم سعودي حال و روز خوبي داشته باشد. سفر اخير ديويد كامرون به عربستان خود از وخامت اوضاع در اين كشور مهم حاشيه خليج‌فارس حكايت دارد. تحولات اخير منطقه نشان داده است انگليسي‌ها هرگاه متحدان خود در منطقه را در خطر ديده‌اند به حمايت از آنها برخاسته‌اند. چندي پيش هم كه اعتراضات مردم بحرين عليه رژيم آل‌خليفه شدت گرفته بود، ديدار مقامات انگليسي با سران رژيم آل‌خليفه به منظور اعلام حمايت از آنها انجام شد و لندن حمايت صريح خود را از ديكتاتوري آل‌خليفه اعلام كرد.
اكنون هم به نظر مي‌رسد سفر ديويد كامرون به عربستان و ديدارش با پادشاه سعودي به همين منظور انجام شده و انگليس تلاش داشته از متحد خود در منطقه در قبال اعتراضات داخلي حمايت به عمل آورد. البته اين تنها هدف سفر نخست‌وزير محافظه‌كار انگليس به عربستان نبوده است. كامرون در جريان اين سفر تلاش داشت به اوضاع اقتصادي نابسامان كشور متبوع خود هم سر و ساماني دهد و در اين راه چشم به دلارهاي نفتي آل‌سعود داشت. به واقع قراردادهاي تسليحاتي كه در جريان اين سفر منعقد شد، افزون بر اينكه ابزارهاي جديدي براي مقابله با اعتراضات مردمي در اختيار آل‌سعود قرار داد به بهبود اقتصاد بيمار بريتانيا هم كمك خواهد كرد و انگليسي‌ها اميدوارند با اين قراردادها بتوانند تا حدي كسري‌هاي موجود در اقتصادشان را جبران كنند.
اما با وجود همه حمايت‌هاي ايالات متحده و بريتانيا از سعودي‌ها به نظر مي‌رسد رژيم آل‌سعود نفس‌هاي آخر را مي‌كشد و در بستر احتضار افتاده است
شكاف‌هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي موجود در جامعه عربستان به سبب سياست‌هاي آل‌سعود هر روز عمق بيشتري به خود مي‌گيرد و نارضايتي‌هاي بيشتري را سبب مي‌شود. به اين شكاف‌ها بايد شكاف‌هاي مذهبي را هم افزود. شكافي كه به سبب سياست‌هاي آل‌سعود در قبال شيعيان اين روزها سر باز كرده و اين رژيم را با چالشي جدي مواجه كرده است. در اين ميان شايد قطر هم بتواند به عنوان كاتاليزور، سقوط رژيم سعودي را تسهيل كند. به واقع به نظر مي‌رسد ميان رژيم‌هاي قطر و عربستان بر سر ژاندارمي غرب در منطقه نزاعي گسترده در جريان است. در حال حاضر به نظر مي‌رسد قطر در موضع ژاندارم سياسي غرب و عربستان در موضع ژاندارم نظامي قرار دارد. با اين حال ظاهرا قطري‌ها به اين جايگاه راضي نيستند و در تلاشند تا با حذف رژيم سعودي از صحنه منطقه و از معادلات غرب، سمت خدمتگزاري آمريكا و اروپا را تمام و كمال خود بر دوش كشند. هدفي كه بي‌شك هزينه‌هاي بسياري بر دوش قطري‌ها بار خواهد كرد.
*كارشناس ارشد مسائل خاورميانه