در 2 فیلمی که از شما اکران شده داستان محور است و سوژه، محوریت آنچنانی ندارد. اصولا فیلم‌های تو فردمحور است تا داستان‌محور. در «دموکراسی...» سردار جنگ و «در امتداد شهر» یک سوپراستار مطرح. این شخصیت برجسته تنه قصه اصلی محسوب می‌شود.
این تعریف شخص شماست، به هر حال هر داستانی یکسری شخصیت اصلی و فرعی دارد، در «دموکراسی...» با یک نوع روایت متفاوت سر و کار داریم. اصولا سینمای کاراکترمحور هم در نوع خود جذابیت‌هایی دارد و قصه حول قهرمان اتفاق می‌افتد.
یعنی قهرمان عاملی اصلی قصه‌پردازی نیست؟
داستان و روایتگری همواره منتج از سلیقه خالق اثر است و به دیدگاه خالق اثر بازمی‌گردد، سلیقه داستانی من بدین شکل بوده یا هست. این قصه‌ای است که من انتخاب کردم.
فکر نمی‌کنید بر اساس زندگی شخصی و فردی یک بازیگر سرشناس داستان بنا کردن کمی استفاده از کلیشه‌هاست؟ قبلا هم محمدحسین لطیفی این کار را انجام داده است.
اتفاقا این تعریفی که بیانش می‌کنید کلیشه است و اگر منصفانه داستان را دنبال کنید «در امتداد شهر» اصلا با فیلم‌هایی که گفتی متفاوت است.
اما بخش اعظمی از فیلم به عاملیت حضور گلزار بازمی‌گردد.
اگر جای گلزار سوپراستار دیگری بازی می‌کرد به بنای قصه آسیبی وارد نمی‌شد، برای اینکه فیلم من مثل «توفیق اجباری» به زندگی سوپراستاری– شخصی گلزار ورود نمی‌کند. گلزار سمبلی از یک سوپراستار ایرانی است که در موقعیت خاص داستان تعریف شده ما قرار می‌گیرد.
با کلیشه‌های تعریف شده دیگر، رضا رشیدپور نقشی را بازی می‌کند که در «سوپراستار» تهمینه میلانی هم همین نقش را بازی می‌کرد؛ مدیر یک بازیگر، انتخاب 3 مجری سرشناس و یک پروپاگاندای سینمایی.
بالاخره پروپاگانداست یا کلیشه؟ من جواب کدام را بدهم؟ زمانی که این فیلمنامه را خواندم 3-2 شخصیت داشت که می‌توانست توسط هر بازیگری ایفا شود اما جذابیتی از پس‌زمینه تلویزیونی در ذهن مخاطب هست و من تصمیم گرفتم از شخصیت‌های واقعی استفاده کنم و وقتی داستانک فرزاد حسنی و درگیری‌هایش نوشته می‌شود مطمئن بودم صبغه رادیویی- تلویزیونی فرزاد حسنی برای تماشاگر جذابیت خواهد داشت.
استفاده از قصه فرزاد حسنی به خودی خود ایرادی ندارد اما اینکه به قصه اصلی مرتبط نمی‌شود سوال به وجود می‌آورد.
در این نسخه‌ای که در سینما دیدی قصه فرزاد رها می‌شود ولی وقتی قرار می‌شود یک تکه فیلم حذف شود چاره‌ای نیست وگرنه باید فیلم را می‌گذاشتیم در طاقچه منزل تا خاک بخورد. همزمان با فیلم من اثری روی پرده سینماهاست که خیلی بیشتر با نیروی انتظامی شوخی شده ولی بدون کمترین جرح و تعدیلی در حال اکران است، خواستند چند صحنه را حذف کنیم و ما مجبور به جرح و تعدیل فیلم شدیم.
می‌توان واژه آشفتگی و عبارت معروف درنیامده را درباره‌اش به کار برد؟
خیر، به هیچ‌وجه. این فیلمنامه ذاتا یک فیلمنامه پازلی بود. وقتی از این پازل 4-3 تکه درشت جدا شد معلوم است شما باید این را بگویید. شما نخ میان قصه‌ها را نمی‌بیند که حذف شده است.
اما قصه به سرانجام نرسیده؟
شما نخستین نفری هستید که چنین ادعایی می‌کنید. اصل داستان به سرانجام رسیده، مشکل شخصی شما قصه‌های فرعی است.
«دموکراسی...» هم به سرانجام نرسید؛ فیلم از نیمه قصه‌ای انتزاعی پیدا می‌کند و گویی قصه قهرمان‌محوری با عناد و ستیز دنبال می‌شود.
شما نخستین نفری هستید که چنین برداشتی می‌کنید. اصولا کار هنری خصوصیتش این است که به تعداد افرادی که اثر مورد نظر را رصد می‌کنند برداشت ذهنی به وجود می‌آید. این ذات علوم انسانی و هنر است. سرداری که هیچکس هم با او عنادی ندارد در یک بمبگذاری به کما می‌رود و در مقطعی از دنیا دور می‌شود و در عالم برزخ‌گونه ساخته ذهن خودش را می‌بیند که در آن عالم همه چیز زاییده ذهن خود او است و در پایان داستان که عقربه می‌ایستد متوجه می‌شود کل این وقایع در یک ثانیه اتفاق می‌افتد. خواستیم بگوییم برزخ من و شما با هم فرق می‌کند و برزخ هرکسی بازتاب اعمالی است که خودش انجام داده است.
به اعتقاد من «دموکراسی...» جز یک مشت متلک سیاسی و خلق فضایی ایستا چیز دیگری برای عرضه ندارد.
کاملا مشخص است که این فیلم را هم سطحی دیده‌اید.
در همین فیلم اخیرتان غیر از عناد با پلیس و متلک سیاسی مثل «دموکراسی...» قصه قابل پیگیری دیده نمی‌شود.
شما در مصاحبه‌ای که داری انجام می‌دهی سعی می‌کنی نظرات خودت را به مردم القا کنی؛ این فیلم نه‌تنها عنادی با پلیس ندارد بلکه در یک پارادوکس بسیار زیبا میان پلیس‌های زحمتکش و کسانی که از زیر کار در می‌روند تفاوت را نشان می‌دهد.
تو هم می‌خواهی همه دغدغه‌هایت را در یکی، دو اثر سینمایی مطرح کنی و اتفاقا به اعتقاد من نمی‌شود و... الزام داری همه پیام‌هایت دراماتیزه شود، البته حجمی از دیتاهای ارائه شده با قصه اصلی مرتبط نیست.
قبول داری که فیلم‌های من سرشار از اطلاعات گوناگون است؟
قبول دارم.
البته فیلم سوم خودم را در سکوت خبری ساختم و این فیلم برخلاف 2 فیلم قبلی یک داستان خطی دارد. نوع روایت این 2 فیلم کلاسیک نیست. در فیلم «در امتداد شهر» روایت موازی و متقاطع و فراوانی دارم ضمن اینکه در نسخه اصلی در ورسیون اولیه دیتا‌ها اینقدر پراکنده نیست. اگر آثار هالیوودی را دنبال کنید، خواهید دید که اغلب درام‌های هالیوودی شما را بمباران اطلاعاتی می‌کنند اما مرغ همسایه غاز است. در مملکت خودمان فیلمی ساخته شده که روایت متقاطع و موازی و حجم عظیمی دیتا در آن موجود است و برجستگی فیلم را می‌خواهید نقطه ضعف آن قلمداد کنید. البته حق دارید، مخاطبان ما عادت کردند به داستان سرراستی که از نقطه A به نقطه B برود. حالش را ندارد چند تا روایت موازی و مقاطع را ببیند و بمباران دراماتیک شود، البته توقعی از این مخاطب نیست؛ مخاطبی که جریان سریال‌های تلویزیونی او را به نوعی بیماری دچار کرده و بیننده تلویزیون به داستان‌های سرراست ازدواج چند دختر و پسر عرض 30 شب عادت کرده است. برای همین است که سریال‌های تلویزیونی گل می‌کند اما این موضوع به خودی خود نوعی آسیب به حساب می‌آید. قصد من از طرح این موضوعات این نیست که بگویم فیلم من بی‌عیب و نقص است، اصلا. تمام عیب و نقص فیلمم را قبول دارم، دارم تجربه می‌کنم که در کارهای بعدی این اتفاق‌ها نیفتد.
و حرف‌هایی که تو می‌خواهی بزنی پشت یکسری متلک‌ها و شوخی‌های سیاسی گم می‌شود.
کجای فیلم شوخی و متلک سیاسی دارد؟ آیا در این فیلم می‌توانید یک متلک سیاسی پیدا کنید؟
چرا ترمز شما را در فیلم «در امتداد شهر» کشیدند؛ دلیلش روشن است چون عادت به متلک سیاسی داری. چرا ارشاد آن بخشی که مربوط به فرزاد حسنی و سرداری شبیه رادان است را دستور حذف می‌دهد؛ موقعیت هجوی که رنگ و بوی سیاسی دارد. این عنادی که با تو هست دلیلش این است که در یک فضای پر از سوءتفاهم بعد از انتخابات 88 رفتی سراغ هجو کردن رئیس‌جمهور، چرا؟
هیچکس با من عنادی ندارد. من در سالی که «دموکراسی...» را ساختم یک‌سال بعد «در امتداد شهر» را ساختم، بلافاصله هم «تلفن همراه رئیس‌جمهور» را ساختم؛ فیلمنامه‌ای که حساسیت فراوانی روی آن بود و 5 سال بود به هیچکس اجازه ساختش را نمی‌دادند. به من اعتماد شده و من پاسخگوی این اعتماد هستم و این اعتماد از جانب مسؤولان سطح بالای نظام بوده است. من در نظامی زندگی می‌کنم که به آن پایبندم و وقتی همین نظامی که بنده به آن اعتقاد دارم یک وزارتخانه‌ای را مشخص می‌کند به نام ارشاد با قوانین مشخص، بنده هم به آن پایبندم و خلاف جریان آب هم شنا نمی‌کنم. هیچکس هم با من عنادی نداشته، هیچ رانتی هم نگرفتم، تمام فیلم‌هایم را در مجاری عادی ساختم، فیلمنامه دادم با کمال میل اصلاحیه‌های هر دو فیلم را انجام دادم و هیچکسی نبوده که ادعا کند ما کمکش کردیم. من آقای شمقدری را از نزدیک ندیده بودم، شاید باورتان نشود چند وقت پیش ایشان را دیدم. به ایشان هم گفتم این چیدمانی که در اداره نظارت و ارزشیابی هست (فارغ از مسائل سیاسی که بنده درگیرش نیستم) و این مجموعه فعلی، یکی از بهترین مجموعه‌های پس از انقلاب هستند. در اتاق علیرضا سجادپور روی همه باز است. بنده راحت می‌روم خدمت ایشان و مشکلاتم را رفع و رجوع می‌کنم؛ با من حرف می‌زنند، مرا راهنمایی می‌کند و این موضوع برای من یک ارزش به حساب می‌آید. برای هنرمند ارزش قائل می‌شوند و می‌توانم رک حرف بزنم، بحث کنم و فکر می‌کنم یکی از بهترین دوره‌های اداره نظارت و ارزشیایی همین دوره است. یکی از بهترین دوره‌های معاونت سینمایی همین معاونت فعلی است، بنده کاری به مسائل سیاسی ندارم ولی به عنوان یک کارگردان خیلی برخورد خوب و حرفه‌ای با من می‌شود. فیلم «در امتداد شهر» سانسور شده، نمی‌گویم اصلاحیه نداشته ولی می‌گویم این دوره نسبت به دوره‌های قبل خیلی بهتر با هنرمند برخورد می‌کنند.
پس شکایت از فیلم دلیلش چه بوده؛ به خاطر موضوع تو بود یا به خاطر زم؟
من قاضی نیستم. این بحث به شاکی محترم مربوط می‌شود، ایشان طرح شکایت کردند. حق طبیعی هر شهروند است که اگر فکر می‌کند حقی از او ضایع شده از مجاری قانون حق‌ستایی کند. هر کسی نظر خودش را به دادگاه ارائه می‌کند، حتما قاضی محترمی که این پرونده را در دست دارد به بهترین نحو حق را به حقدار خواهد رساند. «دموکراسی تو روز روشن» از معدود فیلم‌هایی است که از اول پیام معنوی دینی و قرآنی ارائه می‌کند. اگر الان بعد از 2 سال راجع به آن فیلم با من بحث می‌کنی یعنی ارزش.
جدی قصد نداشتی در «دموکراسی...» به کسی توهین کنی؟
مگر به کسی توهین شده؟ شما هم به جای مصاحبه داری از من بازجویی می‌کنی؟
زم تحریکت نکرده بود ما به‌ازای یک پروداکشن مناسب تو را به گود بیاورد؟ جدا زم نمی‌خواست از آن فضای بعد از انتخابات استفاده کرده و شیطنت سیاسی کند؟
روزی که این فیلم را شروع کردیم هدفمان یک هدف خدایی و دینی بود. چرا اینجوری فکر می‌کنید، من آدم سیاسی نیستم، کاری همه به گرایش سیاسی آقای زم ندارم.
دوست داری مسائل سیاسی بویژه آدم‌های سیاسی را هجو کنی؟
تو مگر نماز نمی‌خوانی؟ چطور جرات می‌کنی اینجوری راجع به این آدم‌ها قضاوت کنی. هجو کردن و شوخی کردن با یکی، دو نفر 2 مقوله متفاوت از هم است. من به فراخور فیلمنامه‌ای که قرار است کار کنم سعی می‌کنم به‌روز باشم و چیزهایی که مردم دوست دارند در قالب نمایشی تولید کنم. بی‌احترامی به هیچکس در «دموکراسی...» نیست. مبنای ساخت این فیلم اعتقادی است. معنویت در سراسر فیلم جاری است، بی‌انصافی نکن.
انتخاب گلزار برای گارانتی کردن فروش بوده؟
فیلمنامه این فیلم بر اساس شخصیت مهران مدیری نوشته شده بود.
پیش خودت گفتی گلزار یا مدیری را انتخاب می‌کنم؛ این داستان سوپراستارمحور است و تضمین‌کننده فروش فیلم.
خیلی فیلم‌ها زمان خودشان نفروختند اما بعدا دیده شدند و بعدا فهمیده شدند. این فلسفه ذات وجودی هنر است. فیلمنامه اولیه بر اساس مهران مدیری نوشته شده بود، پیش‌تولید را بر اساس مهران مدیری جلو رفتیم و وارد مذاکره شدیم اما این رویداد مصادف شد با شروع سریال «قهوه تلخ» و نشد در خدمت مهران مدیری باشیم. نفس کاراکترمحوری یک سوپراستار مردمی است. فیلمنامه می‌طلبید ما یک گزینه اینچنینی انتخاب کنیم. بین گزینه‌های مدنظر به دلیل رفاقت با محمدرضا و تجربه‌های قبلی رفتیم، صحبت کردیم.
در صحبت‌هایت به فضای باز اشاره کردی اما در فیلمت نشان دادی فرزاد حسنی یک قربوت برم به شنوندگان رادیو نمی‌تواند بگوید، بیخودی حامد را از دانشگاه اخراج کردند و یک التهاب نصفه و نیمه سیاسی را می‌خواهی نشان بدهی.
حرف خیلی کلان‌تر است. در این فیلم به نقطه‌ای می‌رسیم که هنرمند خودمان از یک صحنه گروگانگیری نمی‌تواند خبر منعکس کند، آن هم در مملکت خودمان اما همانطور که نشان دادیم همزمان رسانه‌های بیگانه که رویکردی معارض دارند از این قضیه بهره‌برداری سیاسی می‌کنند. بحث اصلی این است که بستری برای فرزاد حسنی‌ها که از بدنه نظام است فراهم شود نه اینکه به دلایل سلیقه‌ای اجازه نمی‌دهیم وی کار کند. از یک خبرگزاری به اسم BBC اخبار تحریف می‌شود، حرف من این است که فضا برای بچه‌مسلمان‌های مملکت خودمان فراهم کنیم و خودمان زمام امور خبری را دست بگیریم. خیلی از دلایلی که مردم به 20:30 رغبت پیدا کردند موید همین مطلب است، شفاف با مردم راحت حرف می‌زند. تا قبل از 20:30 اینگونه نبود و بازار مکاره ماهواره‌ها داغ شده بود، فیلم وقتی خوب است که چند تا حرف سازنده مطرح کند.
تلقی جمعی این است که این سردار جنگ آنقدر گرفتار منیت خودش و نجات جان خودش است که از آدمی که مجروح شده به سادگی عبور می‌کند.
این تلقی اشتباه است، چرا شما جانبازان و سردارانی که پیشانی مرا بوسیدند ندیده‌اید، نمی‌خواهم راجع به واکنش‌های مثبت و بی‌شماره بچه‌های جبهه و جنگ بگویم، باز هم توضیح می‌دهم این برزخ ذهنی فرد تراز جامعه اسلامی برای تبیین «فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من یعمل مثقال ذره شرا یره» را در قالب درام این فیلم مرور کردیم، حتی اگر جزو بهترین‌ها و ترازها باشی باز هم «فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من...» گیر و گرفتارهایی که او در ذهن خودش مجسم کرده است را در همان یک دقیقه مرور می‌کند.
آیا کسانی که جنگ را درك نكردند، می‌توانند به حوزه دفاع مقدس ورود کنند؟
از چند زاویه باید به این قضیه نگاه کنیم؛ اولا دوران دفاع مقدس یکی از پرافتخارترین دوران مملکت ماست، وظیفه هر هنرمندی است که نگاهی به این دوران داشته باشد؛ 8 سال گل‌ترین‌ها و بهترین‌ها جنگیدند و نگذاشتند یک وجبش را دشمن از آن خود کند، یعنی کسانی مثل من که سال 57 به دنیا آمده‌اند بی‌خیال آن همه خون شهدا بشویم؟ ما باید پاسبان این خون‌ها باشیم تا جوان‌های امروز و بعد از ما متوجه شوند چه رشادت‌هایی شده تا الان اینجا رسیده‌ایم. پس پرداختن به جنگ یک وظیفه است. این حرفت که می‌گویی در آن حال و هوا نبودیم هم منطقی است. به همین دلیل بود در «دموکراسی...» حتما از دوستانی که در این
8 سال دفاع صاحب تجربه و حضور بودند بهره بردیم، به اضافه اینکه 20-10 جلد کتاب راجع به فرهنگ جبهه مطالعه شده است و سعی کردیم به خون شهدا
وفادار باشیم.