اصغر فرهادی این روزها را هیچگاه فراموش نخواهد کرد. او صبحگاه دوشنبه به وقت ایران با بوسه بر«گلدن گلوب»، بوی اسکار را نیز به مشامش کشید. در ایران اما 2نگاه متفاوت نسبت به جوایز جدایی نادر از سیمین یا همان «یک جدایی» وجود دارد. نگاه‌هایی که رگه‌های تعصبات سیاسی در آنان قابل رویت است. جدایی فرهادی از همان آغاز اکران نیز درگیر فضاسازی‌های سیاسی بود. شاید به همین خاطر هیچگاه یک نقد منصفانه درباره این فیلم جذاب عرضه نشد.
هرچند برخی ایرادها از جمله نوعی مسامحه در پذیرش مذمت ماهیت دروغ دیده می‌شود اما جدایی نادر از سیمین برخلاف برخی ادعاها «سیاهنمایی» نیست! روایتی است بسیار نرم و واقع‌بینانه از رسوب یک ناهنجاری در لایه‌های مختلف اجتماع. فرهادی پیش‌تر در «چهارشنبه سوری» و «درباره الی» نیز تبعات دروغ را تصویر کرده بود. مخاطب ایرانی وقتی به تماشای جدایی نادر از سیمین نشست؛ در انتظار جلوه‌ای دیگر از دغدغه‌های اخلاق‌مدار یک کارگردان بود و همین موجب شد یک فهم فراگیر از جدایی نادر از سیمین شکل گیرد. جدایی نادر از سیمین عبور اخلاقیات از قانون را نشان داد اما بلافاصله توقف آن در مقابل اعتقادات را تاکید کرد. راضیه اگر در دادگاه واقعیت را نگفت اما در مقابل قرآن دروغ نگفت و همین توقف اعتقادی سبب شد بسیاری عمده پیام جدایی نادر از سیمین را چنگ زدن به ریسمان اعتقادات برای حفظ ارزش‌ها و حراست از هنجارهای اجتماعی تصور کنند. می‌توان به جرات گفت درصد زیادی از بینندگان این فیلم، با چنین ذهنیتی سینماها را ترک گفتند و شاید هم به این خاطر بود که جدایی نادر از سیمین جوایز جشنواره فیلم فجر را درو کرد.
این ذهنیت البته و متاسفانه مدتی بعد فرو ریخت!
اصغر فرهادی در گفت‌وگویی، جمله‌ای عجیب بر زبان راند و گفت که «مخاطب ایرانی پیام فیلمش را نفهمیده است»! و این سرآغاز برداشت‌های جدید از فیلم جدایی فرهادی بود. برداشت‌هایی که با محور تقبیح فضای اخلاقی ایران بروز کرد. اصغر فرهادی البته اگرچه بارها سیاسی بودن فیلم خود را رد کرده بود اما در یکی از اکران‌های اروپایی، از تعلقات سیاسی خود به یک جریان اپوزیسیون نظام سخن گفت و همین موضوع ذهنیت‌های سیاسی را در این‌باره تقویت کرد. این ذهنیت البته قبل از اکران جدایی نادر از سیمین توسط همان جریان سیاسی در قالب یک دوگانه‌سازی کاملا سیاسی ایجاد شده بود. جدایی نادر از سیمین پس از آن با اقبال عجیب جشنواره‌های خارجی مواجه شد به گونه‌ای که این فیلم 52 جایزه جشنواره‌های مختلف خارجی را به خود اختصاص داد؛ گلدن گلوب را در آغوش گرفت و به انتظار اسکار نشسته است. این اتفاقات یک فهم متفاوت را از جدایی فرهادی ایجاد کرد. فهمی که با برداشت نخستین مخاطبان از این فیلم کاملا متفاوت است. اینک یک سوال بسیار مهم مطرح شده و آن اینکه آیا موفقیت‌های خارجی جدایی نادر از سیمین، هدفی سیاسی را دنبال می‌کند؟
شاید بتوان سوال را اینگونه روان‌تر پرسید که «جوایز متعدد خارجی به کدام پیام جدایی نادر از سیمین اعطا شده است؟» روا نیست در چنین مواقعی با قطعیت حکم صادر شود اما یک موضوع برای آگاهان در دنیا به قطعیت رسیده و آن دخالت گرایشات سیاسی در فستیوال‌ها و گردهمایی‌های مهم غیرسیاسی در دنیاست. طی سال‌های اخیر دست سیاست در جوایزی نظیر نوبل بسیار قابل رویت شده و از اعتبار آن کاسته است. در حوزه‌های هنری نیز ماجرا اینگونه است. بسیاری از اهالی سینما نیز به این موضوع واقفند به گونه‌ای که حتی فریدون جیرانی سال گذشته تصریح کرد تجربیاتش به او ثابت کرده اسکار یک جایزه سیاسی است.
اینک 2 فهم متفاوت از فیلم فرهادی وجود دارد؛ یکی مربوط به محتوای فیلم و برداشت عمومی مردم در سینماهای ایران است که به مخاطب نسخه اعتقادی می‌دهد و دیگری برداشتی مربوط به حواشی فیلم است که خود فرهادی به آن دامن زده، بیشتر در خارج از ایران تقویت شده و به تخریب فضای اجتماعی جامعه می‌پردازد و علاج را در دوری از جامعه می‌داند.
اسکار کدام فیلم را می‌پسندد؟ فیلمی را که بر خلاف نظر کارگردان، بیشتر مخاطبان ایرانی از آن به یک فیلم مذهبی و اخلاقی یاد می‌کنند و جوایز متعددی از جشنواره فجر را از آن خود کرد؟ یا فیلمی که پس از آن عرضه شد - و حتی نامش از «جدایی نادر از سیمین» به «یک جدایی» تغییر یافت- و کارگردان فرصت یافت تا درباره آن توضیحات بیشتری ارائه دهد؟ برداشت ایرانی یا برداشت خارجی؟
درباره این سوال باید تامل کرد. اگرچه همه می‌دانیم اصالت دنیای مدرن اساسا بر دین‌ستیزی است.
***
کشتار دانشمندان ایران از مظاهر بربریت مدرن است. برخی معتقدند فرهادی تنها به دنبال اسکار است و دیگر هیچ! او هنگام دریافت جایزه گلدن گلوب، از صلح دوستی مردم ایران گفت که امیدوارکننده بود. آیا این انتظار زیادی است از یک فیلمساز برجسته ایرانی تا «بموقع» و به نمایندگی از ملت ایران تنها و تنها «ترورهای علمی» را محکوم کند و از این طریق یک پیام اخلاقی بسیار بزرگ به همگان بدهد؟!