حسن ریاحی از آهنگسازان ایرانی است. او از کودکی نزد پدر فراگیری پیانو را آغاز کرد و در سن ۱۲ سالگی وارد هنرستان موسیقی شده و با ساز تخصصی ویولن فارغ‌التحصیل شد. وی پس از مدتی کار اجرایی در دانشگاه شیراز جهت تکمیل تحصیلات به آمریکا رفت و در سال ۱۳۵۹ موفق به اخذ درجه دکترا شد. وی پس از بازگشت به ایران در واحد موسیقی سازمان صدا و سیما مشغول به فعالیت شد و هم‌اکنون مدیر گروه موسیقی دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی است. ریاحی دبیری بیست و هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر را برعهده گرفته است. این جشنواره از 24 تا 30 بهمن‌ماه امسال در 8 سالن برگزار می‌شود که تالار وحدت، تالار رودکی، برج میلاد، سالن سوره، تالار ایوان شمس، سالن اصلی تئاتر شهر و خانه هنرمندان ایران از این جمله‌اند. به بهانه برگزاری این جشنواره با وی به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
***
پیش از شروع گفت‌وگو اشاره کردید که بعد فرهنگی جشنواره مانند دیگر بخش‌ها حائز اهمیت است، در این باره
توضیح دهید.
ما به طور کلی سعی کرده‌ایم در بخش فرهنگی،
بر اساس بودجه و امکاناتی که در اختیار داریم ضمن جذب کردن آحاد مردم به سمت و سوی موسیقی، آن را به بهترین وجه ممکن برگزار کنیم. همچنین به شناسایی جوانان تحصیلکرده در این مسیر بپردازیم و از میان آنها نخبگان را به بنیاد نخبگان معرفی کنیم تا مورد حمایت واقع شوند. این بخش مهمی است، در حالی که در سال‌های گذشته چنین توجه ویژه‌ای نسبت به جوانان دیده نمی‌شد و تمرکز چندانی روی این مساله وجود نداشت اما مشاهده می‌کنیم که طی سال‌های اخیر توجه به جوانان و استعدادهای جوان پررنگ‌تر از پیش شده است، ضمن اینکه امسال برخلاف دوره‌های گذشته در جشنواره شاهد اجرای برنامه گروه‌نوازی در بخش موسیقی کلاسیک ایرانی و غربی هستیم. نکته‌ای که در این میان وجود دارد این است که در حال حاضر فارغ‌التحصیلان زیادی در بخش‌های آهنگسازی و نوازندگی داریم و بعضی از آنها بعد از اتمام دانشگاه به فکر تشکیل گروه چه در بخش کر و چه در بخش آوازی و سنتی می‌افتند که تعدادشان کم هم نیست بویژه اینکه امروز شاهد افزایش این گروه‌ها در شهرستان‌ها نیز هستیم و به نظرم بروز این مساله اتفاق خوبی است، بنابراین ما تصمیم گرفتیم در جشنواره امسال یک بخش رقابتی بگنجانیم و از این گروه‌ها نیز دعوت کنیم. به هر حال امسال در بخش‌هایی چون آهنگسازی و بخش پایان‌نامه‌ها شاهد آثار مطلوبی بوده‌ایم اما تعداد آثار ارسالی در این 2 بخش به قدری زیاد بوده که به دلیل محدودیت‌هایی که داشته‌ایم، نتوانستیم همه آنها را در این بخش از جشنواره بگنجانیم. روی این اصل است که معتقدم وجود بخش رقابتی در جشنواره امری ضروری و لازم است. یکی از وجوه افتراق جشنواره امسال در مقایسه با سال‌های گذشته این بوده که امسال قرار است بخش تخصصی به نام گیتار کلاسیک نیز گنجانده شود. از اینها گذشته سعی کردیم در جشنواره امسال بویژه در گروه‌نوازی و آهنگسازی تاکید خاصی بر موسیقی ملی‌مان داشته باشیم. در واقع قصدمان این بود که با ایجاد چنین شرطی، جوانان از موسیقی ملی خود دور نشوند.
یکی از مولفه‌های جشنواره امسال توجه و نگاه ویژه به استعدادهای جوانان است، اگر ممکن است در این باره توضیح دهید.
اعتقاد شخصی من این است که موسیقی ما نیاز به تحول دارد و این تحول به دست جوانان صورت می‌گیرد؛ جوانانی که تحصیلات موسیقی دارند و امروز می‌بینیم تعدادشان کم هم نیست. به نظر می‌رسد این تحول تنها به دست این قسم از جوانان می‌تواند اتفاق بیفتد. جشنواره موسیقی فجر در سال یک بار برگزار می‌شود. ما سعی کردیم از رهگذر برپایی این جشنواره به جمع‌آوری پایان‌نامه‌ها و گروه‌های مختلف بپردازیم و به طور کلی همان‌طور که شما در سوال اشاره کردید توجه ویژه‌ای به استعدادهای جوان شرکت‌کننده در جشنواره امسال داشته باشیم. به شخصه همواره تاکید زیادی روی مساله آموزش داشته‌ام زیرا از نظر من این آموزش در موسیقی امری زیربنایی و حائز اهمیت است، ضمن اینکه در حال حاضر دانشجویان خوبی وجود دارند که بعد از فارغ‌التحصیل شدن از دانشگاه، جایگزین استادان خود شده‌اند، بنابراین باید کمک کرد جوانان کار را چه در رشته آهنگسازی و نوازندگی و چه در زمینه پژوهشگری در دست بگیرند. در عین حال، امسال صرف‌نظر از توجه به استعدادهای جوان قرار است نگاه مخصوصی از سوی شرکت‌کنندگان به دستاوردهای انقلاب نیز انجام شود. به عنوان مثال در بخش آهنگسازی رقابتی یک شاخه وجود دارد که توجه به دستاوردهای انقلاب است. جوانان شرکت‌کننده در بخش آهنگسازی با توجه به برداشت‌هایی که نسبت به دستاوردهای انقلاب داشته‌اند به ارائه اثر در این زمینه می‌پردازند. اتفاقا در این بخش آثار زیادی نیز به دست ما رسیده است. نکته دیگر درباره جشنواره امسال این است که گروه‌های موسیقی در سالن‌هایی چون تئاتر شهر، برج میلاد، خانه هنرمندان ایران و... به اجرای برنامه می‌پردازند اما همین‌قدر فضایی هم که در اختیار بخش اجرایی جشنواره قرار گرفته اندک است. در واقع ما با کمبود فضا مواجه هستیم. تالار وحدت در ایام برگزاری جشنواره میزبان ارکستر سمفونیک است یا سالن ایوان شمس مخصوص برگزاری بخش بین‌الملل است. در واقع اینها مکان‌های قابل استفاده‌ای هستند که می‌توان در ایام برگزاری جشنواره از آنها استفاده کرد. یک نکته دیگر هم این است که به دلیل تعدد گروه‌های شرکت‌کننده نمی‌توان همه اجراها را در یک سالن متمرکز کرد؛ یعنی به لحاظ کمی این امر نشدنی است. منظورم این است که در حال حاضر 180 گروه در بخش رقابتی و 65 گروه در بخش جنبی حضور دارند که طبعا تجمیع همه آنها در کنار یکدیگر به لحاظ فضا امکان‌پذیر نیست.
امسال قرار است ارکستر چه کشورهایی به جشنواره دعوت شوند؟
ما گروه‌های خارجی داریم که حضور آنها در بخش بین‌الملل مشخص شده است. به عنوان مثال امسال از کشورهای سوئد و سوییس و همین‌طور آلمان و اتریش گروه‌های خارجی برای حضور در جشنواره دعوت شده‌اند. علاوه بر این حضور بخش‌های رقابتی، سنتی، کلاسیک، آهنگسازی کلاسیک، بخش پاپ، پژوهشی، حضور هنرمندان در بخش بین‌الملل و اقلیت‌ها همواره از مولفه‌های مهم جشنواره امسال به شمار می‌رود. البته در بخش بین‌الملل گروه‌های بنامی حضور می‌یابند که طبعا حرف‌های تازه‌ای برای گفتن دارند. مساله بعدی که جا دارد به آن اشاره کنم مساله پایان‌نامه‌ها وسخنرانی‌هاست. امسال مباحث مهمی دستمایه سخنرانی هنرمندان پیشکسوت موسیقی شده است. تصور من بر این است که در حاضر باید به جوانانی که در عرصه موسیقی خاصه آهنگسازی فعالیت می‌کنند اهمیت زیادی داده شود. در واقع این جوانان باید مورد حمایت واقع شوند تا بتوانند بیشتر بنویسند و اجرا کنند. امروز در غرب از این منظر هنرمندان به پوچی رسیده‌اند و حرف تازه‌ای برای گفتن ندارند. آنها تصور می‌کنند کلید نجات یافتن از این پوچی در شرق و موسیقی شرقی نهفته است. توجه آنها به سمت و سوی موسیقی ما در حالی اتفاق می‌افتد که خود نسبت به آن غافل هستیم، در حالی که حرف‌های زیادی در این حیطه برای گفتن داریم که به دنبال آنها نرفته‌ایم و به جایش از موسیقی غربی تقلید کرده‌ایم.
ظاهرا امسال ارکستر سمفونیک صدا و سیما نیز در سی‌امین جشنواره موسیقی فجر حضور
خواهد داشت.
درست است. ارکستر سمفونیک صدا و سیما نیز امسال در جشنواره به اجرای چند برنامه می‌پردازد. گرچه این ارکستر، کنسرت‌های خارج از سازمان ندارد اما دارای فعالیت و تمرینات منظم است و جای خوشبختی است که 99 درصد از اعضای این ارکستر را هنرمندان جوان تشکیل داده‌اند و همان‌طور که گفتم امسال نیز در جشنواره به ارائه اثر می‌پردازند. امیدوارم رسانه‌ها نیز از جوانان برگزیده در جشنواره‌هایی چون جشنواره موسیقی فجر حمایت کنند و به معرفی آنها بپردازند زیرا استادان این وادی دیگر نیازی به شهرت ندارند چون به اندازه کافی شناخته شده هستند و به نظرم جای آن است که به استعدادهای جوان توجه بیشتری شود. چنانچه من نیز به آینده این جوانان در عرصه موسیقی خیلی امید دارم و می‌دانم که در سال‌های آینده در مجامع بین‌المللی حرف‌های زیادی برای گفتن خواهیم داشت.