روايتي تازه

«پایان دوم» نخستین تجربه یعقوب غفاری است. او با همه تجربیاتی که از همکاری با کارگردان‌هایی همچون داوود میرباقری، پرویز شیخ‌طادی، محمد حسین لطیفی و علی
شاه‌حاتمی به دست آورده، فیلمی ساخته که كاملا مستقل است نه برگرفته از کارهای کارگردان‌هایی که او با آنها همکاری داشته است. گذشته از این نکته، «پایان دوم» موضوعی نو دارد؛ موضوعی تازه که در سینمای ایران کمتر به آن توجه شده است. پوسته و ظاهر این فیلم اگرچه داستانی عاشقانه است اما در دل آن داستانی دیگر با عمقی بیشتر اتفاق می‌افتد تا آنجا که می‌توان گفت«پایان دوم» فیلمی عاشقانه نیست یا لااقل فیلمی با مضامین عاشقانه رایج در سینمای امروز ما نیست. عشق در این فیلم بهانه‌ای است برای روایت دیدگاه نه روایت داستان. کارگردان با ابزار کردن داستانی عاشقانه نگاه فلسفی خود را به یک موضوع ارائه کرده است. «جهان موازی با جهان متاولی» موضوع اصلی «پایان دوم» است، موضوعی که شاید برای مخاطب غیرحرفه‌ای و عام سینما در زیر پوسته ماجرای عشقی فیلم کمرنگ و ناپیدا بماند و این همان نقدی است که می‌توان بر کارگردان فیلم وارد کرد. پرواضح است که غفاری در «پایان دوم» بیش از داستان عاشقانه فیلم، نگاهش به جهان موازی است (این را خود او چندین بار به صراحت اعلام کرده است) اما آیا مخاطب هم همانگونه دریافت می‌کند؟ آیا برای مخاطب، بعد از دیدن فیلم، جهان موازی با جهان متاولی بارزتر از داستان عاشقانه فیلم خواهد بود؟ حتی اگر بخواهیم به این سوال پاسخ مثبت بدهیم باید در پاسخ خود تردید بسیار داشته باشیم. فیلم بر اساس ماجرایی که برای «رویا» پیش می‌آید، پیش می‌رود. رویا شخصیت اصلی فیلم است؛ شخصیتی که همچون اسمش به دنبال عشقی رویایی است و این عشق رویایی را در «آرمان» می‌یابد. اما آرمان در جهانی دور از جهان او زندگی می‌کند؛ در جهانی موازی با جهان رویا. در این میان «امید» هم دل به رویا داده است، درست در روزی که آرمان در اثر تقارن زمانی موفق شده رویا را در 2 سال پیش از زمان روایت داستان ببیند، چرا كه جهانی که آرمان در آن زندگی می‌کند به لحاظ زمانی 2 سال عقب‌تر از دنیای رویاست. این پیچ در پیچ‌های داستانی بر جذابیت فیلم افزوده تا آنجا که باعث می‌شود مخاطب با دقت بیشتری داستان فیلم را دنبال کند و حتی توانسته در نیفتادن ریتم فیلم موثر باشد اما گاهی همین پیچ در پیچ‌ها مخاطب را سردرگم و کلافه می‌کند. اما این روایت داستانی و اسم‌هایی که برای شخصیت‌های فیلم انتخاب شده ممکن است سوالاتی را برای مخاطب پیش بیاورد؛ سوالاتی همچون چرا آرمان 2 سال عقب‌تر از رویاست؟ چرا رویا که به دنبال عشق رویایی است این عشق را در زمان گذشته پیدا می‌کند که دسترسی به آن برایش مقدور نیست؟ آیا امید نقطه مقابل آرمان است که این دو شخصیت به نوعی رقیب عشقی هم نشان داده می‌شوند؟ و سوالات دیگر از این دست. اینگونه سوال‌ها از آن جهت به ذهن مخاطب گذر می‌کند که کارگردان او را با نمادها مواجه کرده است؛ شخصیت‌هایی که حتی اسمشان هم بر اساس نماد انتخاب شده، رفتارهایشان بر اساس اسم نمادگونه‌شان تعریف شده و نوع نگاهشان به زندگی هم همین‌طور. در واقع این سوال‌ها را که حتی شاید هیچ ربطی هم به فیلم نداشته باشد را خود کارگردان که نویسنده فیلمنامه فیلم هم هست برای مخاطب ایجاد می‌کند اما هیچ پاسخی به او نمی‎‌دهد. نکته دیگر شروع و پایان فیلم است، شروع فیلم هیجانی و با سرعت بالا اتفاق می‌افتد، تا آنجا که مخاطب با کوچک‌ترین غفلتی نخ داستان را از دست خواهد داد. این نکته در عین اینکه ممکن است به ریتم فیلم کمک کند اما گاهی ممکن است مخاطب را خسته کند، از آن جهت که فیلم در فاصله زمانی کوتاه، انبوهی از اطلاعات را به مخاطب می‌دهد. اما پایان فیلم هم کمی به شعار نزدیک شده است، رویا که به دنبال عشق آرمانی است، به پوشالی و غیرواقعی بودن این عشق پی می‌برد و دل به امید می‌دهد. با این همه کارگردان می‌داند که می‌خواهد چه حرفی را بزند، داستان فیلم با همه پیچ‌درپیچ‌هایی که ذات فیلمنامه‌های با موضوع جهان موازی در خود دارند خوب روایت می‌شود، فیلم هرگز خسته‌کننده و ملال‌انگیز نیست و به بازی‌ها غیر از بازی نقش اول مرد، نمره متوسط رو به بالا می‌توان داد. فیلمبرداری فیلم که بر عهده محمود کلاری بوده هم در حد نام او است.