«حب مال» از صفات گمراهکننده و بس خطرناک است که هم انسان را از فهم و درک حقیقت بازمیدارد، هم او را از رفتن به سمت حق و در مسیر حق بودن بازمیدارد و هم باطن او را جهنمی میکند.
آیات و روایات زیادی در این زمینه وارد شده است که تحلیل دقیقی از آفات مالدوستی را در زندگی بشر ارائه میدهد. ما در این شماره یک آیه را بازگو میکنیم و درباره آن کمی سخن میگوییم:
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّه»
«اى مؤمنان! اموال و فرزندانتان شما را از ياد خدا غافل نكند.» [منافقونـ 9] این آیه شریفه مومنان را نهی فرموده است که اموال و اولاد آنها را از یاد خدا بازندارد و به خود مشغول و سرگرم نکند. یعنی ویژگی طبیعی این دو آن است که انسان را از خدا دور میکند و غافل میسازد و به زندگی پست دنیوی مشغول میکند. و این امر مومن و غیرمومن ندارد، یعنی مومنان هم گرفتار این بلیه هستند که اگر حب مال و فرزند در آنها نهادینه شود، یقینا از یاد خدا بازمیمانند. نتیجه چیست؟ «وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ» «هركسي چنين كند زيانكار است.» نتیجه تلخ این ویژگیها زیان است. اما چرا زیان؟ زیرا غافل شدن از یاد خدا به معنای فراموشی خداست و فراموشی خدا
2 نتیجه تلخ دارد: «نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ» «آنها خدا را از ياد بردند و خدا هم آنها را فراموش كرد.» [توبه ـ 67] «نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُم» «خدا را از ياد بردند و خدا نيز به خود فراموشى گرفتارشان كرد.» [حشرـ 19] و «خدافراموشی» و «خودفراموشی» دو بلیه عمده بشر امروز است که هیچ راه فراری از آن هم نمیجوید. [نگا: المیزان فی تفسیر القرآن؛ 19/291 ـ 292]
آری! قلب آدمی که حقیقت او و مرکز ادراک حقایق متعالی است، موجودی لطیف است که اگر هوای نفس بر آن غالب شود و اشتغالات دنیوی او را مشغول کند، از اصل خود یعنی «ذکر الله» غافل و «قسی» و «سخت» میشود و «حب مال» یکی از اصلیترین اشتغالات پست دنیوی است که قلب را مشغول و سخت میکند تا جایی که یاد خدا را فراموش میکند، به حدی که ابتدا مومن است ولی فاسق اما در نهایت شاید به کفر و نفاق هم کشانده شود و این زیان و خسران حقیقی است.
اما پرسش آن است که چرا «مالدوستی» این چنین زیانبار است؟ زیرا
«الْمالُ وَالْبَنُونَ زِينَهًُْ الْحَياهًْ الدُّنْيا» «مال و فرزندان زينت زندگى دنياست.» [کهف ـ 46] این دو زینت زندگی دنیوی هستند و ویژگی زينت حيات دنيا آن است که انسان را از خدا و یاد او غافل میسازد. یعنی این زینت قلب را پر میکند و جایی برای خدا و یاد او نمیگذارد و این یعنی هلاکت و نابودی انسان. این بحث را با روایتی از پیامبر اعظم صلیالله علیه وآله وسلم پایان میبريم. «إِنَّ الدِّينَارَ وَ الدِّرْهَمَ أَهْلَكَا مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَ هُمَا مُهْلِكَاكُم» [الکافی؛ 2/316] «دینار و درهم پیشینیان شما را نابود کرد و شما را هم نابود میکند».