ما بارها در این سلسله نوشتارها بیان کردهایم که نفس در مرتبه نازله حیات دنیوی تلاش میکند تا خود را تثبیت کند و برای تثبیت نیازمند ابزار و آلاتی است تا از آنها استفاده کند و مال و فرزند 2 ابزار مهم او در این جهت است. در این صورت در ظاهر مومن است اما خدا در قلب او جایی ندارد، نماز میخواند اما روحی ندارد، سخن میگوید اما کرداری همراه آن نیست، اذعان و تصدیق میکند اما قلب آن را تکذیب میکند. و چه زیانی بالاتر از اینکه فرمود:
«اُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَهًَْ بِالْهُدى فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ» «اینان كسانیاند كه گمراهى را به عوض هدايت خريدند، در نتيجه داد و ستدشان سودى به بار نياورد.» [بقره: 16] آری! دلهای ما علاقهمند و متمایل به مال و فرزند است و همواره مشتاق آنها هستیم، زیرا از آنها انتظار داریم به ما نفع برسانند اما این دو زینت قلب ما نیستند، بلکه زینت زندگی دنیویاند که منافعشان همانند خودشان زودگذر و فریبنده است و هیچگاه ما را به آرزوهایمان نمیرسانند و این امر تجربه شدهاست. چه بسیار افراد متمکنی که با حسرت از دنیا رفتهاند و عجب اینکه ما هر روز این امور را میبینیم و میشنویم و باز چشمانمان را روی حقیقت بستهایم. در واقع زینت قلب آدمی عمل صالح است: «وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَ خَيْرٌ أَمَلًا» «و كردارهاى نيك پايدار نزد پروردگارت بهتر و اميدواركنندهتر است.» [کهف: 46] زیرا کردار آدمی است که باقی و نزد خداوند محفوظ است و اگر عمل نیکو باشد به ثواب نزدیکتر است و جزای خیر آن حاصل است. این همانی است که آرزوهای آدمی را تحقق میبخشد، زیرا موجب جلب رحمت الهی است که در دنیا و آخرت بدون کم و کاست انسان را درمییابد و کامیاب و سعادتمند میکند. آری! آدمی به دنبال سعادت و بهروزی است و برای رسیدن به آن آرزوها و آمالی دارد، اگر به راه خدا و کردار نیکو برای رضای خدا برود، به حقیقت سعادت میرسد، هم در دنیا و هم در آخرت. اما اگر به دنبال نفس و ظهورات و جلوههای آن برود، حتما ناامید میشود، زیرا اینها زينتهاى دنيوى و زخارف زودگذر آن هستند که حتی برآورنده يك درصد آرزوهای آدمی هم نیستند، تازه آن را هم که برآورده میکنند، به نحو شایسته نیست و اغلب نیز آرزوهاى كاذب هستند که جز سراب و فریب و ناامیدی چیزی نصیب آدمی نمیکنند. [نگا: المیزان فی تفسیر القرآن؛ 13/319] پیامبر اعظم صلیالله علیه وآله وسلم میفرمایند: «مَا ذِئْبَانِ جَائِعَانِ فِي غَنَمٍ قَدْ فَرَّقَهَا رَاعِيهَا أَحَدُهُمَا فِي أَوَّلِهَا وَ الْآخَرُ فِي آخِرِهَا بِأَفْسَدَ فِيهَا مِنْ حُبِ الْمَالِ وَ الشَّرَفِ فِي دِينِ الْمَرْءِ الْمُسْلِم» [بحار الانوار 70/144] «اگر 2 گرگ گرسنه در میان گله بیشبان رها شوند که یکی در اول گله و دیگری در آخرش بر آن حملهورند، فسادش از حب مال و شرف در دین انسان مسلمان کمتر است.» اما مال وسیله آزمایش است، نه زینت قلب انسان تا به آنها وابسته باشد: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَهًْ» «و بدانيد اموال و فرزندانتان مايه آزمايشند.» [انفال: 28] خطاب آیه به مومنان است و تاکید به «بدانید» برای این است که مومنان به خوبی بفهمند اموال و اولاد وسیله آزمایشند نه اموری که آدمی به آن وابسته باشد و قلبش را به آنها واگذارد.