ثمانه اکوان: درست چند روز پس از تصویب تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران در اتحادیه اروپايي که با اما و اگرهای فراوانی هم همراه بود، نمایندگان کنگره آمریکا از هر دو حزب سیاسی جمهوریخواه و دموکرات در نامه‌ای به اوباما خاطرنشان کرده‌اند اجرای تحریم‌های تصویب شده در کنگره به اختیار رئیس‌جمهور نیست و اوباما باید متن قانون تصویب شده را مو به مو اجرا کند. اوباما در آخرین روز سال 2011 میلادی و در حالی که در تعطیلات سال نو در هاوایی به سر می‌برد، لایحه تحریم‌های جدید علیه ایران را امضا کرد اما در بیانیه‌ای که به همین مناسبت منتشر کرد، رسما اعلام کرده بود با این تحریم‌ها موافق نیست و تنها برای اجرای قانون تصویب شده مجالس ایالات متحده، آن را تايید می‌کند. برخی مقام‌های کاخ‌سفید نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کردند که اوباما تنها بخش‌هایی از این قانون را اجرایی می‌داند و مطمئنا نمی‌تواند تمام آن را همانطور که کنگره تصویب کرده است، اجرایی سازد. این صحبت‌های اوباما اما با واکنش نمایندگان کنگره مواجه شده و آنطور که نشریه ویکلی استاندارد گزارش داده است، در نامه شدیداللحن نمایندگان کنگره به صراحت اعلام شده است تحریم‌ها علیه ایران اختیاری نیست و اوباما باید به بند بند قانون تصویب شده در کنگره توجه کند. در این نامه که به امضای یک گروه 89 نفره از نمایندگان هر دو حزب موجود در کنگره رسیده است، این گروه از باراک اوباما خواسته‌اند لایحه تحریم‌های ایران را به طور کامل اجرایی سازد و به جای اجرای تفسیر خود از قانون، به بند بند این قانون ملتزم باشد. قانونگذاران در نامه خود آورده‌اند: شما بعد از امضای این قانون اشاره کردید زبان قانون، زبان مشورتی بوده است در حالی که اصلا چنین نیست. کنگره به عنوان یک نهاد سیاسی همتراز با دولت، با همکاری قریب به اتفاق نمایندگان در هر دو حزب سیاسی تمام تلاش خود را برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای انجام داده است و هم‌اکنون با کمال احترام از شما می‌خواهیم به طور مشخص بیان کنید آیا قصد اجرای این قانون را همانطور که در کنگره به تصویب رسیده، دارید؟
در ادامه این نامه نیز تاکید شده است: ما امیدواریم بتوانیم همکاری خود با دولت شما برای از بین بردن منابع مالی‌ای که به ایران این اجازه را می‌دهد وارد مسائل ساخت سلاح هسته‌ای شود را بگیریم. بر اساس گزارش این نشریه آمریکایی، این نامه نشانگر این است که نمایندگان در هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات از اینکه اوباما نخواهد این تحریم‌ها را اجرایی کند بشدت نگرانند و از تلاش‌های ضعیف اوباما برای جلوگیری از دستیابی ایران به انرژی هسته‌ای ناامید و سرخورده شده‌اند. اما علت اصلی مخالفت اوباما با این تحریم‌های جدید که در کنگره به تصویب رسید چه بود؟ در همان زمان که کنگره با تشویق و حمایت لابی صهیونیستی مشغول تدوین این تحریم‌های جدید بود، اوباما می‌دانست تندروی‌های جمهوریخواهان و همچنین فشار آیپک به نمایندگان در نهایت موجب تدوین لایحه‌ای در کنگره می‌شود که اجرای آن فشارهای اقتصادی زیادی بر آمریکا وارد کرده و ضمن بدتر کردن اوضاع اقتصادی این کشور، تلاش او برای تشکیل جبهه واحد جهانی علیه برنامه هسته‌ای ایران را نیز از بین می‌برد. اوباما با تحریم‌های جدید علیه ایران موافق نبود زیرا قول داده بود با روش و راهکاری دیگر و از طریق دیپلماسی و گفت‌وگو برنامه هسته‌ای ایران را متوقف می‌کند. اوباما البته هنوز هم به این راه‌حل امیدوار است، چرا که هفته گذشته در گفت‌وگو با شبکه NBC با اشاره به انتقادهای 3 نامزد جمهوریخواه انتخابات ریاست‌جمهوری آتی در ایالات متحده، عنوان کرد: «راهی که رامنی، گینگریچ و سنتوروم برای برخورد با ایران انتخاب کرده‌اند و عنوان می‌کنند آمریکا باید به این کشور حمله کند، 10 سال است که توسط رئیس‌جمهوری جمهوریخواه قبلی عنوان شده و باید به دنبال راهی تازه در برخورد با این مساله بود».
تشدید اختلاف اوباما و نتانیاهو
اوباما در این مدت تلاش زیادی برای جلوگیری از وقوع جنگی دیگر در منطقه خاورمیانه کرد و اختلافات فعلی او با نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی نیز از همین مساله سرچشمه می‌گیرد. اوباما در تماس تلفنی با نتانیاهو از او خواست اگر هر برنامه‌ای برای حمله محدود به ایران دارد، آن را کنار بگذارد و بداند که آمریکا در این مسیر به رژیم صهیونیستی کمک نمی‌کند. این تماس تلفنی اما با عصبانیت دو طرف و نرسیدن به نتیجه دلخواه این دو مقام پایان یافت و در همان هفته اوباما مجبور شد فرمانده ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، ژنرال دمپسی را به تل‌آویو بفرستد تا به هر طریق ممکن به توافقی در این زمینه دست پیدا کنند. منابع آمریکایی و رسانه‌های صهیونیستی بعد از این دیدار عنوان کردند با تمام این مذاکرات، نتانیاهو حاضر نشده عنوان کند برنامه‌های خود برای حمله به ایران را به کل کنار می‌گذارد و این مساله با واکنش تند اوباما مواجه شده است. اوباما در این مساله اما به دنبال حمایت از ایران نبود و بیشتر از اینکه نگران درگیری جدید در منطقه خاورمیانه باشد، به فکر انتخابات پیش روی خود در نوامبر سال 2012 بود و در این گفت‌وگوها به صراحت به این مساله اشاره کرده بود. مشاوران اوباما بارها بیان کردند تنها نگرانی او این است که در آستانه انتخابات ریاست جمهوری و در حالی که اوباما می‌کوشد ماجرای شکست‌های پیاپی اقتصادی در داخل آمریکا را به گونه‌ای جبران کند، نتانیاهو بدون مشورت با آمریکا حمله‌ای هر چند محدود به تاسیسات هسته‌ای ایران داشته باشد و از این طریق آمریکا را نیز درگیر جنگی دیگر در منطقه کند. آن هم در شرایطی که لابی صهیونیستی مستقر در واشنگتن هرگز به اوباما اجازه نمی‌دهند پای خود را از این جنگ ناخواسته کنار بکشد.
علت نگرانی کنگره چیست؟
علت نگرانی و اضطراب کنگره درباره اعمال تحریم‌های جدی علیه ایران به وضوح روشن است. با نامه‌ای که اوباما برای مقامات بالای ایران فرستاده، هم‌اکنون نمایندگان کنگره اعتقاد دارند اوباما ضعف شدیدی در این باره از خود نشان داده و به نوعی در برابر ایران کوتاه آمده است. گرچه برخی مقامات رسمی دولت اوباما عنوان کرده بودند پیغام اوباما به ایران هشدار برای باز نگه داشتن تنگه هرمز بوده است اما آشکار شدن ابعاد دیگری از این نامه درباره درخواست دوباره اوباما برای مذاکره با ایران، نمایندگان کنگره آمریکا را با این نگرانی روبهرو ساخته است که شاید اوباما برای سال آخر فعالیت خود به عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده برنامه‌هایی برای کوتاه آمدن در برابر ایران هسته‌ای داشته باشد. این نگرانی اما از مساله دیگری نیز سرچشمه می‌گیرد و آن شکست ایالات متحده برای تشکیل اجماع جهانی علیه ایران است. گرچه اتحادیه اروپايي به تحریم‌های جدید علیه ایران پیوسته است اما با تردید‌هایی که برخی کشورهای اروپایی در این زمینه داشتند و تلاش و درخواست‌های مکرر شرکت‌های نفتی اروپایی برای مستثنا شدن از این تحریم‌ها و همچنین وابستگی دوچندان کشورهایی چون یونان و ایتالیا به نفت ایران، در نهایت این تحریم‌ها با اما و اگرهای زیادی به تصویب رسید. آن هم با این شرط که اگر اقتصاد این کشورها با شروع دوره تحریم از این مساله آسیب دید، تحریم‌ها لغو شود.
از سوی دیگر آمریکا در جلب توافق کشورهایی مانند چین، هند و روسیه برای پیوستن به تحریم‌ها ناکام مانده است. در همین چند روز اولیه چین دوباره به صورت رسمی اعلام کرده است که نه‌تنها تحریم‌های آمریکا علیه ایران را اجرایی نمی‌کند، بلکه در برنامه‌ای بلندمدت قصد دارد میزان واردات نفت خام از ایران را بیشتر کند. هند و روسیه نیز در مواضع مشابهی اعلام کرده‌اند به تحریم‌های آمریکا بی‌توجهند. ترکیه نیز اعلام کرده است هنوز هم مراودات بانکی ایران را از طریق یکی از بانک‌های خود انجام خواهد داد. با این شرایط و در حالی که تنها یک پنجم صادرات نفتی ایران به کشورهای اروپایی بوده است، به نظر نمی‌رسد همپیمانان آمریکا بتوانند با صراحت اعلام کنند تحریم‌ها بر ایران اثرگذار خواهد بود.
هم اوباما، هم نتانیاهو و هم نمایندگان کنگره به خوبی به این مساله واقفند به همین دلیل نیز این روزها در رسانه‌های غربی صحبت از گزندگی تحریم‌ها زیاد است. رسانه‌ها اعلام می‌کنند واکنش ایران به تحریم‌ها و در پیش گرفتن سیاست تهدید در برابر تهدید توسط مقامات ایرانی نشان‌دهنده این است که این دور تازه از تحریم‌ها سرانجام پس از سال‌ها آزمون و خطا در این راه اثر گذار بوده است اما در تحلیل‌های عمیق‌تر بر این مساله کاملا مشخص است که نگرانی اصلی کنگره و اوباما همین بی‌اثر بودن تحریم‌ها بر عزم ایران در پیگیری برنامه‌های هسته‌ای‌اش است و نگرانی از اینکه این تحریم‌های بی‌فایده تنها اثری که داشته باشد، اثر منفی بر اقتصاد جهانی باشد که با بالا رفتن قیمت نفت مطمئنا این تحریم‌ها برای اروپا گزنده خواهد بود نه ایران.
جان بولتون: تلاش‌های غرب برای تحریم خنده‌دار است
شاهد این مدعا که آمریکا به‌خوبی به بی‌اثر بودن تحریم‌ها آگاه است، مقاله جدید جان بولتون، نماینده سابق ایالات متحده در سازمان ملل متحد و نومحافظه‌کار راستگرای آمریکایی است که به صراحت بیان کرده است: اقدامات ناکارآمد غرب برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای ایران و بحران اقتصادی اروپا با یکدیگر دچار تزاحم شده‌اند و در حالی که اتحادیه اروپايي محدودیت‌هایی را علیه ایران اعمال کرده است اقتصادهای بحران‌زده اروپایی به دنبال معافیت از این تحریم‌ها هستند. بولتون با خنده‌دار توصیف کردن تلاش‌های فرانسه و بریتانیا برای اعمال تحریم بر ضد ایران مدعی شد که این کشورها مدت‌ها مخالف اقدامات سختگیرانه ایالات متحده علیه ایران بوده‌اند. با این حال نه فرانسه و نه بریتانیا هیچ‌یک واردکننده نفت از ایران نیستند لذا تحریم نفتی این کشور تاثیر چندانی بر آنها نخواهد داشت؛ اما تاثیرات بالقوه این تحریم بر اقتصادهای بحران‌زده اروپایی نظیر یونان و اسپانیا عمیق خواهد بود. یونان یک‌سوم انرژی خود را از ایران وارد می‌کند و اگر قیمت انرژی افزایش یابد بشدت ضرر خواهد کرد و ایتالیا ۱۲ درصد و اسپانیا نیز ۱۵ درصد نفت خود را از ایران خریداری می‌کنند.
بولتون تصریح کرده است که تدابیر اندیشیده شده از سوی دولت اوباما برای معافیت برخی کشورها در صورت لزوم از تحریم‌های ضدایرانی عملا تاثیر این تحریم‌ها را کم کرده است. اگر فرضا اوباما کوچک‌ترین معافیتی به ترکیه اعطا کند، بی‌تردید ژاپن و کره‌جنوبی نیز خواستار معافیت خواهند شد. هند نیز اعلام کرده است که تنها در صورتی واردات نفت خود از ایران را محدود می‌کند که سازمان ملل چنین چیزی را تصویب کرده باشد و مشخص است که روسیه و چین چنین اجازه‌ای نخواهند داد. با این وصف، اثر قانون تحریم جدید بسیار محدود خواهد بود. نماینده سابق آمریکا در سازمان ملل همچنین تصریح کرده است که اسرائیل در مواجهه با ایران تنها مانده است.
شیر نفت به روی اروپا بسته می‌شود
نظام جمهوری اسلامی به‌خوبی به نتیجه تحریم‌های ایران بر اوضاع اقتصادی اروپا آگاه است و به همین دلیل قرار است در جلسات مجلس در هفته جاری مساله الزام دولت به قطع صادرات نفت به اروپا مورد بررسی قرار گیرد. بنا به گفته نایب رئیس اول کمیسیون امنیت ملی مجلس، نمایندگان در نخستین جلسه مجلس در هفته جاری با ارائه طرحی دوفوریتی دولت را ملزم به قطع صادرات نفت به کشورهای اروپایی می‌کنند.
حجت‌الاسلام ابراهیمی اینگونه اقدامات را از سوی اروپا و غرب غیر‌عاقلانه عنوان کرد و گفت: در شرایط فعلی اروپا و شرایط اقتصاد جهانی حتی سخن گفتن از تحریم نفت ایران یک عمل جاهلانه و احمقانه است. در چند روز اخیر شاهد بودیم که حرف زدن از تحریم عرصه را بر اروپا تنگ کرد و به نوعی در تامین سوخت اروپا مشکل ایجاد شد و دیدیم حرف زدن از این موضوع برای اروپا مشکل ایجاد کرد، چه رسد به آنکه بخواهد اقدام عملی در این رابطه انجام دهد. اگر ایران صادرات روزانه 450 هزار بشکه‌اي نفت خود را به اتحادیه اروپايي پیش از اجرای این تحریم‌ها متوقف کند، بازار با وحشت و اضطراب روبهرو خواهد شد و بهای نفت به بیش از 130 دلار در هر بشکه افزایش می‌یابد.
شبکه تلویزیونی دویچه‌وله آلمان نیز اعلام کرد، تحریم نفتی ایران از ماه جولای آغاز خواهد شد اما ایران قصد دارد پیش از فرا رسیدن این زمان، صدور نفت به اروپا را متوقف کند که این اقدام بسیاری از کشورهای اروپایی را با مشکل مواجه خواهد کرد چون ایران یکی از بزرگ‌ترین کشورهای صادر‌کننده نفت در جهان محسوب می‌شود. این شبکه ادامه داد، این کشور روزانه 450 هزار بشکه نفت به اروپا صادر می‌کند. بر اساس گزارش دویچه‌وله، یونان، ایتالیا و اسپانیا بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران به‌شمار می‌آیند و این کشورها در حال حاضر با مشکلات مالی متعددی مواجهند. از سوی دیگر مشکل فعالیت بانک مرکزی پیش از تصویب تحریم‌ها نیز به‌خوبی برنامه‌ریزی و مدیریت شده است و بنا به گفته منابع مطلع، بانک مرکزی جمهوری اسلامی هیچ دارایی‌ای در بانک‌های اروپایی ندارد.
یک منبع مطلع در این باره به «ایران هسته‌ای» گفته است: «ایران از قبل از سال 1386 (2007) دو فرآیند را آغاز کرد: نخست، تبدیل ذخیره ارزی خود از دلار به یورو، طلا و دیگر ارزها و دوم، خارج کردن اموال نقدی خود از بانک‌های اروپایی و انتقال آن به کشورهای امن در آسیا و دیگر نقاط جهان». وی اضافه کرد: «اقدام اول یعنی تبدیل دارایی‌ها از دلار به یورو و طلا، ایران را از بحران اقتصادی جهانی مصون نگه داشت و اقدام دوم تحریم بانکی ایران را بی‌اثر کرده است». این منبع در پاسخ به این سوال که آیا این فرآیند کامل شده است، گفت: «از سال 2008 به این سو بانک مرکزی ایران هیچ دارایی‌اي در بانک‌های اروپایی نداشته و لذا اعلام انسداد دارایی‌های این بانک در اروپا بی‌معنا و خنده‌دار است». در همین حال، به عقیده برخی کارشناسان در واقع قضیه برعکس است و این برخی شرکت‌های اروپایی مانند شرکت انی ایتالیا هستند که از ایران طلبکارند و اکنون با تحریم بانک مرکزی ایران برای دریافت مطالبات خود احتمالا دچار مشکلات جدی خواهند شد. یک کارشناس در این باره گفت: «توقف پرداخت طلب‌های برخی شرکت‌های اروپایی از ایران می‌تواند یکی از نخستین گام‌هایی باشد که ایران در پاسخ به تحریم‌های جدید اروپا برمی‌دارد».