عليرضا پورصباغ: یکی، دو سالی می‌شود که حرف و سخن راجع به ساخت فیلم‌های سیاسی در محافل سینمایی به صورت جدی مطرح شده است اما موضوع بحث‌برانگیز‌تر این است که ساخت درام سیاسی با فضای موجود ممکن است؟ اگر اغلب تولیدات سیاسی‌محور هالیوود را بررسی کنیم متوجه خواهیم شد که حتی فیلم‌هایی که رگه‌های سیاسی دارند، رئیس‌جمهور فرضی یا مدیران خیالی نهادهای امنيتی را به چالش می‌کشند، حتی افراد حقیقی هم در قالب‌های اتوبیوگرافیک از این چالش مصون نمی‌مانند، مثلا استون، فیلمی به نام «W» می‌سازد که اثری کاملا اتوبیوگرافیک است و جورج دبلیو بوش را مورد پرسش قرار می‌دهد. با این اوصاف ساخت فیلم سیاسی قبل از خلق یک درام پر و پیمان نیاز به ارتقای ظرفیت نهادهای صنفی، افراد حقیقی و حقوقی دارد. زمانی که داشتم «قلاده‌های طلا» را می‌دیدم دائما با خودم می‌گفتم این فیلم احتمالا امکان نمایش نخواهد یافت و بعد از اتمام فیلم این تردیدها بدل به یک افسوس شد. ذات درام «قلاده‌های طلا» سیاسی نیست، طالبی برشی از وقایع‌التفاقیه را با روایتی برآمده از تخیلش ترکیب کرد و جای بسی خرسندی است که پس از سال‌ها یک تریلر جاسوسی در سینمای ایران با کیفیت فوق‌العاده‌ای ساخته شده اما روایت طالبی درباره نهادهای امنیتی است و گویا دوباره پرونده توهین به اصناف در سینما با این فیلم بازگشایی می‌شود. بحث کهنه و دیرینه شبهات صنفی در سینما دغدغه همیشگی سینماگران و آفتی کهنه برای سینمای ایران به شمار می‌رود یعنی در یک فیلم سینمایی اگر شخصیت خاکستری داستان پزشک و پرستار باشد داستان کهنه‌ای که درباره «شوکران» اتفاق افتاد دوباره تکرار می‌شود. اگر بدمن قصه پلیس باشد قطعا نیروی انتظامی از نمایش و ساخت فیلم جلوگیری به عمل می‌آورد و به دلیل همین آسیب و آفت فیلمسازان در نهایت با تلاش حداقلی به تصویری خاکستری از مشاغل و اصناف مختلف بسنده مي‌كنند. این رویه از قبل و بعد از انقلاب مرسوم بوده و ربطی به امروز ندارد اما پرسش اینجاست برای سیراب کردن عطشی که نسبت به سینمای جاسوسی در کشورمان وجود دارد کابران تنوع‌طلب سینما سراغ جیمز باند، اتان هانت (ماموریت غیر‌ممکن) و جیسون بورن (مجموعه بورن) و جک بویر(24) می‌روند و داروغه‌های آمریکایی قهرمان‌های دوست‌داشتنی مردم ایران می‌شوند. در صورتی که یکی از منسجم‌ترین دستگاه‌های امنیتی را داریم اما فیلمسازان حتی درباره وزارت اطلاعات فرضی هم نمی‌توانند تخیل کنند و قهرمان‌هایی از جنس بورن خلق کنند که جذابیت‌های سینمایی داشته و با استقبال مخاطب مواجه شوند، به همین دلیل فکر می‌کنم «قلاده‌های طلا» در گام نخست یک نیاز سینمایی عمومی را برطرف خواهد کرد و در گیشه نیز با اقبال عمومی مواجه خواهد شد. تنها دلیل این عطش جمعی نیاز عمومی سینما‌دوستان است. در آثار تولید‌شده سینمای پلیسی- جاسوسی متاسفانه همه ماموران و پلیس‌ها آدم‌های مثبتی هستند؛ حتی خاکستری هم نیستند، از همین رو ماموران امنیتی در سریال‌ها و فیلم‌های تلویزیونی فاقد جذابیت‌های مرسوم هستند. با توجه به اینکه ذات سینما مبتنی بر تخیل است قرار نیست مامور امنیتی یا پلیسی که پازل آنتیگونیستی درام را تکمیل می‌کند لزوما به پلیس و نهادهای امنیتی توهین کرده و این موضوع به آسیبی جدی بدل شده تا در حوزه سینمای جاسوسی- پلیسی فیلم جدی و مهمی ساخته نشود و از این حیث سینمای ما در گونه مشخص جاسوسی- پلیسی تنها به ارائه قالب‌های پروتاگونیستی بسنده کند، آن‌هم با قالب‌های از پیش تعریف شده‌ای که عمدتا ضعیف و ماسکه هستند و تماشاگر با آن ارتباطی برقرار نمی‌کند. «قلاده‌های طلا» را که دیدم نخستین موضوعی که توجهم را جلب کرد عبور از همین خط قرمزهای صنفی بود، بالاخره یک‌نفر باید خط‌شکنی کند و بتواند سینمای ایران از این مدل زمخت آپارتمانی نجات دهد. اندیشمندان و منتقدان سینمایی باید این نکته را در نظر بگیرند سینمایی که مدعی تولیدات متنوع است، نمی‌تواند در آن یک مامور فرضی بد نشان دهد و این آفتی برای سینمای ملی به شمار می‌رود. باز هم اشاره می‌کنم ذات هنر مبتنی بر تخیل است و در فیلم «قلاده‌های طلا» تخیل ممزوج شده با واقعیت است. من فکر می‌کنم همین روایتی که برآمده از تخیل کارگردان است با اینکه یک بدمن امنیتی دارد در تقدیس وزارت اطلاعات ساخته شده است و آن‌طور هم که برخی دوستان هیاهو به راه انداخته‌اند طالبی آنچنان از خط قرمزها عبور نکرده بلکه طبق عادت مرسوم سینما، با در نظر گرفتن چند رویداد تاریخی به یک داستان جاسوسی ورود کرده است. نکته مهم دیگری که باید به آن اشاره کنم این است که آثار بی‌پروداکشن سینمای ایران است که «قلاده‌های طلا» در زمره این آثار به حساب می‌آید.
«ملک سلیمان(ع)»، «شکارچی شنبه» و «33 روز» عمدتا آثار موفقی نبودند. آنچه نگارنده را سر ذوق آورده این است که طالبی در نخستین اثر بي پروداكشن سرمایه فیلم را تلف نکرده و پیش‌بینی بنده این است که فارغ از هر دیدگاه سیاسی این فیلم پرفروش‌ترین فیلم سال آینده سینمای ایران خواهد بود. سال گذشته هم در یکی از سایت‌های خبری نوشتم که اگر قرار است کسی در این شرایط فیلم سیاسی بسازد که دارای دیدگاه سیاسی جزئی‌نگر باشد آن فرد تنها و تنها ابوالقاسم طالبی است و در حال حاضر از این پیش‌بینی فوق‌العاده مسرور هستم. اگر نگاه‌های تنگ‌نظرانه برخی دوستان کمی تلطیف شود و فیلم از محاق توقیف خارج شود و پلانی از فیلم حذف نشود، پیش‌بینی نگارنده را در خاطر داشته باشید که با یک فیلم فوق‌العاده مواجه خواهید بود. هر کدام از فیلم‌های شبه‌سیاسی که در سال گذشته ساخته شد دچار لکنت بودند. اعتقاد دارم «گزارش یک جشن» به این دلیل فیلم خوبی نیست که سازنده‌اش سعی می‌کند نظرات خودش را به تماشاگر تحمیل کند، «پایان‌نامه» فیلم خوبی نیست به دلیل اینکه جهان‌بینی سیاسی یک جوان بیست و چند ساله است که به تکامل نرسیده تا بخواهد راجع به یک موضوع سیاسی حاد فیلم بسازد و فیلم «خیابان‌های آرام» به دام لودگی می‌افتد و این لودگی سیاسی صرفا جذابیت‌های شبه‌روشنفکرانه دارد. فیلمی که پس‌زمینه‌ای سیاسی دارد باید المان‌های یک کالت‌مووی را داشته باشد، ضمن اینکه میزان جذابیت‌های عامه‌پسندانه در بطن اثر لحاظ شود. رابرت آلتمن، جان فرانک هایمر، اولیور استون و استنلی کوبریک که فیلم‌های سیاسی موفقی ساخته‌اند تنها ویژگی منحصر به فرد آثارشان لحاظ کردن جذابیت‌های عامه‌پسندانه است. نمونه‌های شاخص آثار فیلمسازان یادشده مثل «نشویل» (رابرت آلتمن فقید)، «دکتر استرنج لاو» (استنلی کوبریک) «کاندیدای منچوری» و «هفتم ماه مه» (جان فرانک هایمر) با رویکردهای عامه‌پسندانه ساخته شده‌اند و طالبی هوشمندانه با لحاظ کردن جذابیت‌های عامه‌پسندانه «قلاده‌های طلا» از ساخت یک درام زمخت سیاسی پرهیز کرده است. روایت پر از تعلیق و تریلر جاسوسی طالبی این ویژگی را دارد که تماشاگر را تا پایان فیلم میخکوب کند، گاهی هم دیدگاه‌های سیاسی خودش را در فیلم از زبان شخصیت‌هایی که خلق کرده است بیان می‌کند که تضمین می‌کنم این دیدگاه‌ها روایتی کاملا بی‌طرفانه است و فیلمساز عقاید خودش را به تماشاگر تحمیل نمی‌کند. فارغ از این حاشیه‌ها، تصویری که «قلاده‌های طلا» از وزارت اطلاعات ارائه می‌کند تصویری شکوهمندانه و کاملا برتری‌جو از وزارت امنیت کشوری است که در خنثی کردن توطئه دشمن فعال‌ترین نهاد محسوب مي‌شود و یکی از نهادهای ضد‌جاسوسی شاخص دنیا به شمار می‌رود؛ شخصیت‌هایی که در وزارت اطلاعات فعال هستند مثل ساسان و کامران به قضاوت‌های شخصی- سیاسی دچار نیستند، ساده‌تر بگویم که در این فیلم نیروهای امنیتی فاقد سلیقه‌های سیاسی خاص هستند که این موضوع در سلوک همه کاراکترهای پروتاگونیستی فیلم قابل تامل است. نکته‌ای که ویژگی منحصر به فرد فیلم به شمار می‌رود، تجهیزات پیشرفته این وزارتخانه است؛ مدرن، کاملا چشمگیر و فارغ از همه سلیقه‌ها، شکوه و عظمت تکنولوژیک وزارت اطلاعات به رخ کشیده می‌شود. اتفاقا این فیلم در نمایش عمومی فرامرزی با این تصویر شکوهمندانه سبب فخر وزارت اطلاعات خواهد شد. نكته آخر اينكه در این چند سال بازیگرانی به عرصه سینما ورود کردند که به رغم اینکه بسیاری از این دوستان جوایز متعددی را از آن خود کرده‌اند هنوز نمی‌توانند در مقابل دوربین راه بروند؛ دویدن و انجام حرکات فیزیکی که پیشکش. اصلا مقوله فیزیک در بازیگری و بهره‌بری از حرکات فیزیکی در این فیلم معنا می‌یابد. علیرام نورایی نقش مامورMI6 را بازی می‌کند و فکر می‌کنم یکی از فوق‌العاده‌ترین بازی‌هاي فیزیکی تاریخ سینما را از نورایی می‌بینیم.