اگر داربی پایتخت در این روز برگزار نمیشد قطعا فضای سردتری بر برج میلاد حاکم میشد. تمام گرمای روز نخست برگزاری جشنواره فیلم فجر
«سلام بر فرشتگان» و نمایش داربی در سالن اصلی برج میلاد رقم خورد. غیر از این دو رویداد فیلمی در برج میلاد به نمایش درنیامد که شور و حال به پا کند. 4 فیلم دیگری که در سالن اصلی به نمایش درآمد نتوانست اهالی رسانه را راضی کند و شور و حالی به جشنواره بیفزاید. غیر از فیلم زیبای «سلام بر فرشتگان» که به سینمای کودک تعلق دارد، فیلمهای دیگر نتوانستند تنور جشنواره را گرم کنند. همه آثار حکم شمعی را داشتند که در گوشه این تنور سوختند و در آخرین سئانس برگزاری این جشنواره تعداد حاضران در سالن برج میلاد به
200 نفر هم نمیرسید. با این حال یک داربی ورزشی شور و حال فضای پررخوت روز نخست را افزون کرد. متاسفانه زمانبدیهای جشنواره نیز مشکلات عدیدهای دارد و زمان سرو شام با نمایش فیلم ماقبل آخر همزمان میشود و حاضران در برج میلاد میان صرف شام و تماشای فیلم باید یکی را برگزینند. این بینظمی در تداخل زمانی جلسات نقد و بررسی با زمان برگزاری نماز ظهر و صرف ناهار نیز بیشتر به چشم میآید که برگزارکنندگان باید چارهای برای آن بیندیشند.
سلام بر فرشتگان؛ امیدواری به کارگردان
«سلام بر فرشتگان» بهترین فیلم نخستین روز برگزاری جشنواره فیلم فجر بود. با اینکه فیلم در ژانر کودک ساخته شده و نخستین تجربه کارگردان– فرزاد اژدری– به شمار میرود اما ساختار فیلم کاملا قابل دفاع است. برخلاف آثار متعددی که میگویند در ژانر کودک ساخته شده اما اتمسفر فیلم به بزرگسالان مربوط میشود. فیلم فرزاد اژدری پس از «خاله سوسکه» و «نخودی» از آثار کودک چند سال اخیر است که با مخاطب کودک ارتباط برقرار میکند، ضمن اینکه «سلام بر فرشتگان» فیلمی دینی در حوزه کودکان به شمار میرود، المانهای گلدرشت دینی برای طیفهای سنی پایینتر کاملا قابل درک است.
تلفن همراه رئیسجمهور
برای خالی نبودن عریضه
«تلفن همراه رئیسجمهور» سومین ساخته علی عطشانی است که تا چندی پیش «در امتداد شهر» را روی پرده سینماها داشت. با دیدن «تلفن همراه رئیسجمهور» متوجه خواهید شد همه ایدههای موثر و جریانساز در سینمای ایران تلف میشوند. ایده داستانی علی عطشانی فوقالعاده است و تلاش فرمیاش در فیلم دیده میشود اما متاسفانه فیلم از یکسوم ابتدایی به بعد شعاری میشود و در بخشهای پایانی کاملا از ریتم میافتد. عطشانی تمام تلاش خود را برای به سرانجام رسیدن فیلم به کار بسته اما لحن شعاری انتهایی فیلم بسیار آزاردهنده است، ضمن اینکه مفاهیمی مثل ایثار و همدلی اجتماعی در میانه قصه گم میشود. اتفاقا فیلم میتوانست به جای متلکپرانیهای سیاسیاش به مساله همدلی ارجاعات فراوانی کند. ساختن فیلمهای سیاسی- انتقادی لزوما باید دارای جاذبههای عامهپسندانه باشد و متاسفانه برخلاف دیگر آثار عطشانی که این مهم را در فیلمهایش لحاظ کرده بود آخرین ساخته وی فاقد جاذبههای عامهپسندانه است. اعتقاد دارم در فضای موجود که ساخت فیلمهای سیاسی با جنبه انتقادی در آن فراهم شده است، بیشک جواد شمقدری و یارانش در مهیا کردن چنین فضایی موثر بودهاند و برای رونق چنین فضایی بسیار تلاش کردهاند. حتی با توجه به اینکه فیلمهای خوبی هم ساخته نشده، فراهم آوردن چنین فضایی خوشحالکننده است. مطلب اصلی این است اگر شمقدری تلاش میکند چنین فضایی را در سینما به وجود بیاورد چرا خود نتواند این جریان را به سمت و سوی درستی هدایت کند؟ چرا معاونت سینمایی از فضای موجودی که خود خالقش بوده کارنامه قابل ملاحظهتری بر جای نگذارد. با اینکه فیلم «تلفن همراه رئیسجمهور» فیلم سرپا و کاملی نیست اما تلاش معاونت سینمایی بیشتر برای خلق چنین بستری به چشم میآید و شمقدری یکتنه عاملی برای بالارفتن سعهصدر سیاستمداران میشود. منتها سینمای سیاسی– انتقادی وقتی نمیتواند افکار عمومی را متوجه خود کند و تاثیر معنوی نداشته باشد ساختن آن چه لزومی دارد؟ اما یکطرفه هم نباید قضاوت کرد و سطحی بودنش را به معاونت سینمای منتسب کرد. معاونت سینمایی عامل محرک این جریان ستایشبرانگیز است اما قصور سازندگان را نباید به گردن معاونت سینمایی انداخت اما نکته در اینجاست اگر قرار است سینمایی انتقادی کماکان جریان داشته باشد چرا دایره اعتماد معاونت سینمایی افزونتر نمیشود؟ تهیهکننده فیلم، محسن علیاکبری، از مشاوران و نزدیکان شمقدری به شمار میرود و کاملا مشخص است دایره سینمای انتقادی– سیاسی به تعبیر آقایان، از دایره نزدیکان معاونت سینمایی فراتر نمیرود.
یک سطر واقعیت، چند خط فیلمنامه؟
در همان بخشهای ابتدایی علی وزیریان، سازنده این فیلم تلاش میکند زوایای بیمار جریان شبهروشفکری جاری در نشریاتی با این تلقی را واکاوی و تاویل کند و هدایتکنندگان چنین نشریاتی را مورد پرسش قرار دهد. این مساله کاملا تا نیمه فیلم عیان است و کارگردان نمیتواند منکر شود تمام تلاشش در القای چنین مفهومی است. حداقل تلقی نگارنده این است که فیلم میخواهد تا نیمه به القای چنین مفهومی بپردازد. فیلم شروع خوبی در پرداخت شخصیتهای محوریاش دارد اما فیلمنامه و تاکید بیش از حد روی روایت شخصی کسری شایگان (حسین یاری) و رابطهاش با زنی که از سوئد تماس میگیرد و او را تطمیع میکند در قصه محور میشود و فیلمنامهای که میتوانست ریتمپذیر و قابل اعتنا باشد با محور شدن این شخصیت عملا به قصهای بدل شده که حوصله تماشاگر را سر میبرد. ساختار فیلم وزیریان نیز به تلهفیلمهای تلویزیونی شباهت دارد و به هیچوجه اثری استاندارد با ساختاری سینمایی نیست.
پرواز بادبادکها؛ سینمای شخصی کارگردان
وقتی سینما روایت شخصی و بازتاب علقههای فردی و شخصی فیلمساز میشود اثر ساخته شده پاسخگوی نیاز مخاطب نخواهد بود. «پرواز بادبادکها» شباهت نصفه و نیمهای به ساختههای عباس کیارستمی در دهه 70 و 60 دارد اما این اثر نه فیلمی است که در دایره سینمای کودک و نوجوان بگنجد و نه فیلمی است که بتواند مخاطب عادی و تماشاگر پیگیر سینما را راضی کند. سالنهای نمایش هم که در شهرستانها نداریم تا مخاطب بافت فیلم را درک و با کلیت اثر ارتباط برقرار کند. فیلم در شهرهای بزرگ نمایش داده خواهد شد و از همین الان پیشبینی خواهد شد با استقبال هیچ طیفی مواجه نخواهد شد. پس طبق آنچه اشاره شد ساخت آثاری از این دست فقط با نگاه جشنوارهای ساخته شده و پیشبینی خواهد شد فیلم در برقراری با مخاطب عمومی با شکست مواجه خواهد شد. سازنده مدعی است فیلم اثری متعلق به سینمای اندیشه است اما سطحینگری اندیشمندانهای در فیلم وجود دارد که مخاطب از هر طیفی با هر سلیقهای آن را پس خواهد زد. علی قویتن فیلمهای عامهپسند موفقی مثل «نسکافه داغ داغ» ساخته است که دارای کارکردهای اجتماعی است. میل کردن به چنین سینمایی در شرایط فعلی که سینما نیاز به مخاطب دارد کاملا اشتباه است.
آقای مدیر؛ تلهفیلمی سینمایی
جشنواره امسال لبریز از تلهفیلمهایی خواهد بود که در قالب فیلم سینمایی عرضه میشوند. آخرین ساخته حسن آقاکریمی هیچ مولفه سینمایی ندارد و قصه زمخت و غیرقابل باورش بیشتر به تلهفیلمهای سطحی این چند ساله رسانه ملی شباهت دارد اما مولفه داستانی مشابهی میان این فیلم و «پرواز بادباکها» وجود دارد و این مولفه تعامل میان معلم و شاگرد است. جالب اینجاست که در «پرواز بادبادکها» معلم روستا را تهدید میکنند و در «آقای مدیر» شاگردان نامه گلایهآمیز برای امام رضا(ع) نوشتهاند و از معلم خود شکایت کردهاند، این نامه به دست احسانی، معلم این مدرسه روستایی میافتد که کسوت مدیری آن را نیز برعهده دارد و جدال مدیر با شاگردان آبستن حوادثی کسالتبار است. تهیهکننده این فیلم کانون پرورش فکری کودکان است اما منطبق بر قالب فرمولیزه چند سال اخیر سینمای ایران فیلم با عنوان ژانر کودک و نوجوان ساخته میشود اما کلیت قصه هیچ ربطی به حوزه کودک و نوجوان ندارد و خط اصلی قصه به آقای مدیر (احسانی) و زندگی خصوصیاش بازمیگردد .