گشت ارشاد؛ وهن سینمای ملی لابی با معاونت
خیلی روشن است که انتخاب این فیلم در بخش مسابقه کاملا سفارشی بوده است. بالاخره نزدیکی با معاونت سینمایی باید برای سازنده گشت ارشاد منفعتی داشته باشد. واقعا ازگشت ارشاد توقعی نداریم و نداشتیم. مشخص بود که سعید سهیلی نمی‌تواند از الگوهای فیلمفارسی آن‌هم از نوع مبتذلش دل بکند. گشت ارشاد، مثل «چهارچنگولی» با کمی تابو‌شکنی و همان الگوهای مرسوم در فیلمفارسی قصه نیم‌بندی را سر هم کرده. گشت ارشاد نه پیامی برای مخاطب دارد و نه می‌توان نامش را یک محصول فرهنگی نهاد. گشت ارشاد در واقع ورسیونی از همان ابتذال‌گرایی خاص سازنده‌اش به شمار می‌رود که برای جذب تماشاگر به هر تابو‌شکنی دست می‌زند. اگر داستان فیلم را ساده کنیم متوجه خواهیم شد که آنچنان تبحر خاصی برای خلق چنین فیلمنامه‌ای لازم نیست و سهیلی با رنگ و لعاب دادن به همان الگوی آشنای فیلمفارسی مدرنی که در دهه 80 مرسوم شده است توانسته با سفارش معاونت سینمایی فیلم خود را به بخش مسابقه بیاورد. روایت گشت ارشاد درباره 3 جوان کلاهبردار است که برای اخاذی در قامت ماموران گشت ارشاد ظاهر می‌شوند و مردم را تلکه می‌کنند. اگر بگوییم که این اثر فیلمفارسی محض است پر‌بیراه نگفته‌ایم و برای اثبات این موضوع می‌توانیم خرده روایت‌های این فیلم را در یک نگاه تطبیقی بررسی کنیم. در نگاه نخست می‌توان به روایت عطا با دخترک توي پارک (سحر قریشی) اشاره کرد که ظاهرا دخترک برآمده از طبقه مرفه است و عطای آس و پاس می‌خواهد نظر این دخترک را به سمت خود جلب کند و با ازدواج با این دخترک به رویاهای اقتصادی خود جامه عمل بپوشاند اما در نیمه راه متوجه می‌شود، طبقه اجتماعی- اقتصادی دختر با او هیچ تفاوتی ندارد؛ قالبی کلیشه‌ای که در سینما فارسی مرسوم بود و نمونه گل درشت آن فیلم «مانی و ندا» (پرویز صبری) است. بخش دیگری از این داستان به رابطه عباس (حمید فرخ‌نژاد) و پریسا(نیوشا ضیغمی) باز‌می‌گردد که حکایت این دو نیز به سینمای فارسی قبل از انقلاب شباهت دارد. این بار به جای بدمنی که صاحب کافه و رستوران باشد (که خود اهالی سینما از این شمایل هیکل یاد می‌کنند) هیکل به پرستار پدرش نظر دارد. هیکل این‌بار در قامت حاجی پولداری ظاهر می‌شود، در این میان عباس وارد زندگی پریسا می‌شود و به نوع رابطه‌اش با حاجی پی می‌برد و متوجه می‌شود پریسای پرستار از رابطه‌اش با حاجی باردار است. پریسا تصمیم به انتقام دارد و عباس می‌خواهد در این مسیر پریسا را یاری کند. گروه قلابی گشت ارشاد تصمیم به انتقام از هیکل دارند و در یک جدال وسترنیزه شده دائما به هم شلیک می‌کنند و از این جمع طبق داده‌های انتهایی عباس (حمید فرخ‌نژاد) و حسن (ساعد سهیلی ) زنده می‌مانند، آن‌هم به شکل غیر قابل باوری که تصورش برای تماشاگر غیر‌قابل درک است. اگر بگوییم که آب بستن در فیلمنامه با پایان‌بندی گشت ارشاد معنا می‌یابد پر بیراه هم نگفته‌ایم.
پنجشنبه آخر ماه
استحاله ساده‌انگارانه کامی هاتبرد
مادربزرگم هر وقت کسی کار بی‌ربطی انجام می‌داد می‌گفت یک جو از عقلت کم کن هر کاری می‌خواهی بکن. حکایت ساخت «پنجشنبه آخر ماه» مصداق عینی اعتراض مادربزرگ نگارنده است. کاراکترهای فیلم به اصطلاح معناگرا– کمدی آقای شاهمرادی‌زاده یک جو از عقل خود کاسته‌اند و با رفتارهای محیر‌العقول كه انجام می‌دهند مي‌خواهند گاهي تماشاگر را به خنده بیندازند. موقعیت‌های ایجاد شده برای خلق لحظات کمدی کاملا سردستی و ساده‌انگارانه صورت پذیرفته است. سازندگان تلاش کرده‌اند در میانه این موقعیت‌های کاملا هجو تماشاگر را کمی نصيحت کنند اما این شیوه پند‌آموزی آنقدر ساده‌انگارانه است که تماشاگر نه تنها با فیلم ارتباط برقرار نمی‌کند بلکه به راحتی اثر را پس خواهد زد. روایت پنجشنبه آخر‌ماه داستان چند جوان است که تلاش می‌کنند پارتی دختر- پسری به راه‌اندازند اما روحانی آشنا با خانواده مجید (پسر صاحبخانه)، طبق عادت مرسوم صاحبخانه، پنجشبه آخر هر ماه برای مراسم روضه‌خوانی در این خانه حضور پیدا می‌کند. در غیاب خانواده مجید، روحانی این فیلم در پنجشنبه آخر‌ماه به جای اجرای مراسم روضه از وسط پارتی دختر‌ـ پسری مجید سر در می‌آورد. این روحانی تلاش می‌کند جوانان حاضر در این خانه را به راه راست هدایت کند. از آنجایی که فیلمنامه قوام آنچنانی ندارد تلاش سازندگان نتیجه‌ای معکوس می‌دهد. ماحصل فیلمی که روی پرده سینما نمایش داده شد نه فیلمی کمدی است نه اثری پند‌آموز. پنجشنبه آخر ماه مدل دیگری از سینمای مبتذلی است که نتیجه‌ای عاید تماشاگر نخواهد کرد. این فیلم نه اثری پند‌آموز است و نه کمدی. حتی در بخش‌هایی از فیلم وهن، حریمی است که ورود به آن خط قرمز سینما محسوب می‌شد، ضمن اینکه عده‌ای از دوستان حاضر در برج میلاد اعتقاد داشتند این فیلم ورسیونی ضعیف از فیلم «مارمولک» به شمار می‌رود.
میگرن؛ سرسام قابل توجه
تنها اثر قابل قبولی که در روز دوم جشنواره فیلم فجر اهالی رسانه را به خود معطوف کرد «میگرن» ساخته مانلی شجاعی‌فرد بود. در واقع راهی که سازنده می‌رود همان راهی است که فرهادی، کاهانی و میرکریمی هموار کرده‌اند و شجاعی‌فرد در همان مسیر گام بر می‌دارد. میگرن با همه سر پا بودنش کلاژی کامل از فیلم‌های فیلمسازانی است که بدان اشاره شد، منتها اشکال عمده‌ای که به فیلم وارد است نداشتن نقاط عطف در خرده پیرنگ‌های داستانی است. این خرده پیرنگ‌ها به اجماع داستانی نمی‌رسند و هر پیرنگی با پایانی باز تمام می‌شود، منتها چاره‌ای ندارم؛ آنقدر فیلم‌های روز دوم این جشنواره ضعیف بود که ناچارم بگویم میگرن نسبت به آثار اکران شده فیلم سر و شکل‌دار‌تری است. البته نکته قابل توجه آسیبی است که تفکر سینمای آپارتمانی آن را رقم زده است، یعنی اگر ساخت مجموعه فیلم‌های آپارتمانی در سینمای ایران همچنان ادامه یابد دیگر از سینما خبری نخواهد بود، میگرن نیز از این قاعده مستثنا نیست و به لحاظ فرمی تله‌فیلمی کاملا تلویزیونی است، منتها کارگردان تلاش کرده در این فضای آپارتمانی با خرد کردن پلان‌هایش خستگی بصری را برای تماشاگر رقم نزند. اما نکته‌ای که در این فیلم وجود دارد بازی‌های بازیگران است و گوهر خیر‌اندیش در این فیلم اکت فوق‌العاده‌ای را به نمایش می‌گذارد.
گیرنده؛ هجو سفرهای استانی
فیلم گیرنده تلاش می‌کند درباره دستاورهای سفرهای استانی باشد اما در نهایت به اثری در هجو سفرهای استانی بدل می‌شود. جسارت فردی محمد قهرمانی، رئیس موسسه آوینی برای ساخت چنین فیلمی قابل تامل است اما این اثری شبه‌انتقادی در نهایت به ضد‌خودش بدل می‌شود. ظرافت‌های کارگردانی در گیرنده را کاملا درک می‌کنم اما نکته قابل تامل این است این بازی موش و گربه صمد با صاحب کارخانه کهن الگویی کاملا کلیشه‌ای است و ابهامات فراوانی که در فیلمنامه وجود دارد بس آزاردهنده است. به عنوان نمونه یکی از این ابهامات شخصیت دخترک خبرنگار است که به شکل غیر‌قابل قبولی به فیلم وصله و پینه شده است. یا در جایی از فیلم می‌بینیم صمد رئیس پسر کارخانه را نمی‌شناسد. سعید راد در این فیلم واقعا خیره‌کننده بازی کرده است و بعد از دیدن فیلم دلیل کم‌کاری این بازیگر را درک خواهید کرد.
من و زیبا؛ ادعا
یکی، دو سالی می‌شود که زوج نوروز بیگی– پرستویی سعی می‌کنند فیلم‌های ارزشمند بسازند اما تولیدات این‌دو نتیجه‌ای معکوس برای سینما داشته است. «من و زیبا» به کارگردانی فریدون حسن‌پور محصول این 2 نفر است که پرستویی نقش اول آن‌را بر عهده دارد و این روزها هر فیلمی که پرستویی نقش اول آن‌را بر عهده داشته باشد گویی به همان بلای «سیزده59» دچار می‌شود و نتیجه‌ای معکوس به همراه خواهد داشت. در محصول مشترک پرستویی– نوروزبیگی که مدعی هستند فیلمی دینی ساخته‌اند به جای آنکه نوای عاشورا به گوش برسد زنگ کلیسای کاتولیک به گوش می‌رسد. منطق فیلم اساسا با همین نکته زیر‌سوال می‌رود که مدعیان ساخت فیلم دینی نمی‌دانند قرار است کدام مفهوم را به بیننده القا کنند؛ توبه در اسلام را یا اعتراف در مسیحیت را؟