دلخوش بودیم سینمای ملی با آن همه وعده و وعید و شعار در این چند سال با سیری صعودی به قله میرسد اما صدافسوس که هر روزی که از جشنواره میگذرد، پیکر بیجان سینمای ملی را باید در درههای ابتذال جستوجو کرد.
«زندگی خصوصی»قرار بود فیلمی سیاسی با تم انتقادی باشد نه اینکه به مسؤولان سابق وزارت ارشاد و حسین شریعتمداری هتاکی شود. در دورهای که همه از رجعت به اصول دم میزنند، پرچمداران حوزه سینما با حمایت از چنین فیلمی بیاصولی را ترویج میکنند.
زندگی خصوصی؛ گلدرشت!
«زندگی خصوصی» اروتیکترین فیلم سینمایی بعد از انقلاب است که با حمایت معاونت سینمایی ساخته شده است. حسین فرحبخش با هجو و شمایلنگاری از عطاءالله مهاجرانی، اکبر گنجی و ترکیب فیلمنامهاش با آثاری نظیر «مچ پوینت» (وودی آلن)، «تکیه بر باد» (داریوش فرهنگ) و «شوکران» (بهروز افخمی) و ریختن در يك ظرف فیلم زندگی خصوصی را ساخته است. ابراهیم کیانی(فرهاد اصلانی) در واقع شمایلی از تندروهای خودسر اوایل انقلاب است (اكبر گنجي) که امروز در لانه کرکس سکنی گزیدهاند. حسین فرحبخش با دستمایه قرار دادن چنین شخصیتی در محور فیلم در ابتدا به داستان زندگی یک سیاستمدار سابق و یک روزنامهنگار چپ ورود میکند و تماشاگر با بخش ابتدایی فیلم تقریبا غافلگیر میشود و منتظر ورود داستان به یک فیلم سیاسی پر از التهاب و فارغ از شعار است. از همه جذابتر تیتراژ فیلم و موسیقی فوقالعاده آن است اما کمی که از فیلم میگذرد متوجه میشویم چرا از حسین فرحبخش به عنوان پرچمدار فیلمفارسیها مبتذل یاد میشود. به اعتقاد من فیلمفارسی واژه بدی نیست، هنوز هم اعتقاد دارم «گنج قارون» زیباترین فیلمفارسی است که هزاران بار میشود تماشایش کرد و هزاران پند از آن آموخت اما فیلمفارسی مبتذل مولفههایی دارد که در سینمای فرحبخش کاملا جاری است. 2 مولفه مهم که کلیت فیلمفارسیهای مبتذل را دربر میگیرد، جنبههای شعاری درام و اروتیکنگاری این فیلمهاست. زندگی خصوصی پس از یک سوم شعار و اغراق ابتدایی، با آشنایی ابراهیم و پریسا به دام اروتیکنگاری و شعار میافتد. اصلا شخصیتپردازیهای فیلم آنچنان سرراست و مشخص نیست، حتی اگر در شخصیت محوری ابراهیم کمی کنکاش کنیم متوجه درونیات ابراهیم نمیشویم. آیا او یک مومن به خانواده و آرمانهایش است یا آدم فرصتطلبی که از هر موقعیتی به بهترین شکل بهره میبرد؟ گنگ بودن این شخصیت و پایان ناگهانی، نگارنده را به این نتیجه رساند که فیلم زندگی خصوصی ژانر مخفي اروتیک را در ایران از پرده بيرون انداخته است!
شور شیرین؛ شورش را در آورد
جواد اردکانی از آن دسته فیلمسازانی است که اگر فیلم نسازد به شأن سینمای ایران بویژه سینمای دفاع مقدس کمکهای شایانی کرده است. ایشان میتواند به هر شکل که تمایل دارد پروژههای میلیاردی را تحت هر عنوانی از آن خود کند اما هرگز درباره شهدای 30 ساله انقلاب فیلم نسازد. پس از آنکه فیلم ضعیف به
«کبودی یاس» را ساخت و یاد اسوهای- بخوانید اسطورهای- مثل عبدالحسین برونسی را در نظر سینمادوستان تخریب کرد، در فیلم شور شیرین اینبار به سراغ تخریب اسوه دیگری همچون سردار شهید کاوه رفته است چون بازار مکاره داغ است و هر مکری در قالب ساخت فیلم درباره شهدا کارگر میافتد. خدا میداند که اگر بنده سمتی در حوزه فرهنگ داشتم به این دوستان حقوق مشخصی و پر و پیمانی میدادم که دنبال تخریب چهره شهدا و اسوههای انقلاب نروند.
پذیرایی ساده؛ کارگردان مشغول خواب است
آخرین ساخته مانی حقیقی در واقع صورت دیگری از «کارگران مشغول کارند» به شمار میرود. در این فیلم قصهای مجازی و دور از ذهن دستمایه برای قصهگویی غیرمتعارف است، گویی خود سازنده هم در جهانی مجازی زندگی میکند. کاوه و لیلا بنا به وصیت مادر کاوه در بیابانهای مرزی اقدام به تقسیم بخشی از ثروت این زن (به صورت نقدی) میکنند. در برخورد با افراد مختلف حاشیههای داستانی متفاوتی رقم میخورد. «پذیرایی ساده» بر خلاف کارگران... فیلمنامه پر و پیمانی ندارد. فیلمنامه «پذیرایی ساده» تماشاگر را به جهانی مازوخیستی میبرد که مازوخیسم جاری در اثر سبب میشود با بخش عمدهای از فیلم ارتباط برقرار نکنیم. متاسفانه شخصیتها در این فیلم مثل سایه میآیند و میروند و تمام بده و بستان دراماتیک فیلم که به شخصیتهای محوری مربوط میشود پرداخت مناسبی ندارد. در واقع شخصیتهای فرعی سایههایی هستند که تماشاگر نمیتواند ارتباطی منطقی با خردهروایتهای آنان برقرار کنند. شخصیتهای محوری هم آنچنان پرداخت منطقی ندارند و عیب گلدرشت این فیلم این است که منطق روابط 2 شخصیت اصلی با این شبه سایهها هسته مرکزی فیلمنامهای را تشکیل میدهد که کاملا بیمار است و تنها ایده اصلی روایت است که برای تماشاگر جذابیت دارد، ضمن اینکه از مجموعه رفتارها و کنشهای کاوه و لیلا جهانبینی گنگ این دو شخصیت را درک نمیکنیم. در فیلم کارگران... شخصیتهای فرعی داستان که حضور کمرنگی هم دارند کاملا قابل فهم هستند.
اکباتان؛ریسمان باز، رها شد
اکباتان ورسیون وفادارانهای از فیلم «فرار از تله» جلال مقدم نیست و بیشتر ادای دینی به این فیلم محسوب میشود. مهرشاد کارخانی بعد از
«کوچه ملی»در نوستالوژیهای شخصیاش غوطهور است و این غوطهوری عاملی شده است تا ساخت آثاری مستقلی همچون «ریسمان باز» یا «گناه من» باز کاملا فراموش شود. گرفتار شدن در این نوستالوژی، عقبگردی برای این فیلمساز به شمار میآید که میتوانست کارگردانی مولف و صاحب امضا باشد. به اعتقاد من باسازی آثار گذشته نیاز به شرایط فرهنگی خاصی دارد که در حال حاضر این شرایط فراهم نیست.
بوسیدن روی ماه؛ لنگه كفشي در بيابان
«بوسیدن روی ماه» با همه تلخ بودن و پایان تراژیک فیلم، دلچسبترین اثر چهارمین روز برگزاری جشنواره فیلم فجر بود. زمانی که این همه آثار متوسط در بزرگترین جشنواره سینمایی سال نمایش داده میشود از دیدن چنین آثاری به شعف میآییم. تامینکننده بودجه ساخت فیلم موسسه تصویر شهر (زیرمجموعه سازمان فرهنگیـ هنری شهرداری) است که 60 درصد بودجه فیلم را تامین کرده که پیش از این از فیلمی همچون «طلا و مس» با همین ترکیب کارگردانیـ تهیهکنندگی حمایت کرده بود. بوسیدن روی ماه آنچنان فیلم عمیقی مثل طلا و مس نیست اما در بیابان این جشنواره، کفش طلایی سیندرلا غنیمت به شمار میرود. نگاه فیلم به مادرشهید دلچسب و عاشقانه است، اسوههایی که اسطورهپرور بودهاند که به ریسمان صبر چنگ زدهاند، فرصتی نیست که دوباره به تماشایش بنشینیم. تلاش کارگردان طلا و مس صادقانه است و اثر معنوی و رسوخ پیامهای این فیلم هزاران برابر آثاری مثل «شور شیرین» (جواد اردکانی) است. اسعدیان فیلمی ساخته با صحنههای تاثیرگذار.