سیدمحمد حسینی: حسین شیخ‌الاسلام از قدیمی‌ترین دیپلمات‌های جمهوری اسلامی است که تخصص ویژه‌ای در امور خاورمیانه و کشورهای اسلامی دارد. 16 سال معاونت سیاسی وزارت امورخارجه، 3 سال سفير در کشور استراتژیک سوریه، یک دوره نمایندگی مجلس، 2سال قائم‌مقامی وزارت امور خارجه و دبیرکلی کنفرانس حمایت از فلسطین از جمله سوابق شیخ‌الاسلام است. او در حال حاضر نیز دبیرکل دبیرخانه کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسطین در مجلس شورای اسلامی است. 2 روز پس از فرمايشات تاریخی مقام معظم رهبری در خطبه‌های نماز جمعه تهران، نزد شیخ‌الاسلام در ساختمان مشروطه مجلس رفتیم تا آخرین تحولات منطقه و نهضت‌های اخیر اسلامی را جویا شویم. قسمت نخست گفت‌وگوی «وطن‌امروز» با مشاور بین‌الملل رئیس مجلس شورای اسلامی را که به موضوعات ریشه بیداری اسلامی و ارتباط آن با ایران، تاثیر کنفرانس‌های اخیر برگزار شده در تهران و رمزگشایی از تحرکات مشکوک دولت ترکیه مربوط می‌شود، در ادامه می‌خوانید.
***
22 بهمن از سویی سالگرد پيروزي انقلاب اسلامی است و از سوی دیگر انقلاب مردم مصر علیه حسنی مبارک نیز در این روز به ثمر نشسته است. با توجه به نزدیکی این روز و همچنین گذشت یک سال از آغاز بیداری اسلامی، می‌خواهیم ارزیابی کلی و جامع شما را از این حرکت مهم جویا شویم.
البته قشنگ‌ترین و بهترین تحلیل درباره این موضوع را مقام معظم رهبری در خطبه‌های نمازجمعه این هفته تهران ارائه دادند. واقعا سخنان ایشان یک نقشه راه جامع و کامل بود. این سخنان هم تحلیل خوبی از گذشته بود و هم چشم‌انداز و راهنمای خوبی برای آینده. اما با توجه به اینکه شما سوال کردید من می‌خواهم به
2 ویژگی‌ای که ثابت می‌کند این خیزش‌ها از انقلاب اسلامی ایران تاثیر پذیرفته اشاره کنم.ما بدون اینکه هیچ اصراری روی این مساله داشته باشیم و بدون اینکه بخواهیم روی نقش خود تاکید کنیم، می‌خواهیم بفهمیم جامعه بشری بویژه جامعه اسلامی و بویژه منطقه ما دارد به کدام سو می‌رود.
ببینید 33 سال پیش یک انقلابی در کشور ما اتفاق افتاد. رهبر این انقلاب یک روحانی بود و عقایدش نیز بر مبنای اسلام ناب محمدی تعریف می‌شد که در واقع نام دیگر شیعه بود و برای اینکه برادران اهل سنت حساس نشوند امام عبارت اسلام ناب را بدرستی مطرح کرد. خب! این نوع درک از اسلام چه نوع روشی را برای انقلاب پیشنهاد کرد؟ من می‌خواهم کمی در این‌باره صحبت کنم. اگر دقت کنید می‌بینید که تا قبل از انقلاب ایران، انقلاب‌های بسیاری رخ داد از جمله انقلاب چین، انقلاب الجزایر، انقلاب شوروی و انقلاب کوبا و... در تمام این انقلاب‌ها به‌رغم ایدئولوژی‌های مختلف، تکیه اصلی روی ارتش بود حالا در نام‌های مختلف مثل ارتش آزادی‌بخش یا ارتش سرخ و... البته ترکیب این ارتش‌ها هم متفاوت بود، مثلا تکیه ارتش انقلاب شوروی بیشتر روی قشر کارگران بود یا مثلا در چین تکیه این ارتش روی دهقانان بود یا در الجزایر، ارتش را مجاهدین مسلمان در مقابل ملی‌گراها تشکیل داده بودند الی آخر. ولی روش حضرت امام برای اعمال تغییر در کشور غیر از اینها بود. ایشان تاکید داشتند مردم را با انگیزه الهی و به‌خاطر خدا به صحنه بیاورند. حضور مردم در صحنه تمایز اصلی حرکت امام با دیگر انقلاب‌هاست. به عنوان مثال وقتی که مائو تسه‌دونگ در زمان انقلاب چین وارد شانگهای می‌شود، می‌دانید که شانگهای بزرگ‌ترین شهر چین بود و هنوز هم هست، آن موقع از جمعیت 8 میلیونی شانگهای حدود یک میلیون نفر به استقبال مائو رفتند اما در زمان ورود حضرت امام(ره) به ایران که تهران حدود 3، 4 میلیون نفر جمعیت داشت، آنقدر جمعیت از شهرستان‌ها آمده بودند که ماها ترسیدیم در پایتخت قحطی شود. به همین خاطر کامیون کامیون نان در شهرستان‌ها می‌پختیم و به تهران می‌آوردیم.
حضرت امام(ره) همین روش را در مراحل بعدی انقلاب نیز ادامه می‌دهند. به عنوان مثال در مراسم برائت از مشرکین در حج در سال‌های پس از انقلاب یکسری از هموطنان ما در روز ششم ذیحجه ماکت قدس را در آنجا به حرکت در می‌آوردند. ششم ذیحجه هم از این رو انتخاب شد که روزی بود که امام حسین(ع) از حج به سوی حق عزیمت کردند. یادم هست وقتی ما این ماکت را راه می‌انداختیم توجه همه مسلمانان در حج به ما جلب می‌شد و حتی به ما ملحق می‌شدند. این برنامه تا چند سال پس از انقلاب بود تا در نهایت به حج خونین سال 66 منجر شد یعنی در ابتدا آمریکایی‌ها و غرب نمی‌دانستند امام دارد چکار می‌کند اما بعد که فهمیدند حتی حاضر شدند که به قیمت متزلزل شدن سلطنت سعودی با این حرکت برخورد کنند، برای اینکه مهم‌ترین اصل سلطنت سعودی حفاظت از امنیت حرمین است و برای همین هم خودشان را خادمین حرمين می‌نامند. در نهایت حجاج را قتل‌عام کردند تا این حرکت پا نگیرد ولی دیگر دیر شده بود، در حج سال 66 حدود 400 نفر شهید شدند که از این میان حدود 150 شهید از ایران بود و بقیه از کشورهایی چون مراکش، فلسطین و سایر کشورهای اسلامی بودند که در تظاهرات همراه ما حرکت می‌کردند. همین موضوع به عاملی برای بیداری اسلامی تبدیل شد و شما دیدید که پس از گذشت چند هفته از کشتار حجاج، انتفاضه فلسطین شکل گرفت. یعنی در مراسم چهلم شهدای فلسطینی در حج، مردم فلسطین از مساجد بیرون ریختند و تظاهرات کردند.
حضرت امام در سال بعد از قضیه کشتار حجاج یعنی در سال 67 پیامی دادند که بسیار خواندنی است. ایشان در این پیام از سوره نور آیه‌ای را آورده و توجه ویژه‌ای به مساله فلسطین داشتند. حضرت امام در آنجا تاکید می‌کنند که این انتفاضه در فلسطین از ثمرات حرکت ما است. این حرکت ادامه داشت تا رسید به سال‌های اخیر. الان مهم‌ترین ویژگی انقلاب‌های منطقه را اگر شما بروید و بررسی کنید می‌بینید که مردمی بودن آنهاست و اسلامی بودن نیز تبع مردمی بودن است چراکه ملت‌های منطقه مسلمانند. البته ما هیچ اصراری نداریم که بگوییم حتما این انقلاب‌ها کار ما بوده است اما روش حضرت امام حتما موثر بوده است. نخستین اصل مهمی که درباره انقلاب‌های منطقه باید مدنظر قرار گیرد این است که حضور مردم در صحنه باید مستمر باشد. الان آن چیزی که دارد انقلاب مصر و تونس را حفظ می‌کند همین حضور مردم در صحنه است که امیدواریم این عامل منجر به پیروزی بقیه انقلاب‌ها نیز شود. نکته دیگر این است كه مردم به خاطر خدا و اسلام در صحنه بمانند.
یکی از مباحثی که همواره از زمان شروع این نهضت‌ها در میان کارشناسان مطرح بود، این است که انقلاب‌های منطقه چرا بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی کشور ما پا نگرفت؟
ببینید زمینه این موضوع بود. اگر دیده باشید حضرت امام پیامی داده بودند درباره روز قدس. پس از این پیام ملت مصر که در میان همه ملت‌های منطقه به ایران نزدیک‌تر است، تصمیم می‌گیرد که به صحنه بیاید و به نفع فلسطین شعار دهد اما دولت مصر اجازه نداد و با این حرکت مخالفت کرد. بلافاصله امام بعد از این حرکت دولت مصر صحبت خیلی تندی می‌کند و می‌فرماید که «دولت احمق مصر اجازه نداد تا ملت عزیز مصر به وظیفه خود عمل کند». پس ببینید زمینه همراهی میان ملت‌ها وجود داشت اما دیکتاتورهای وابسته به آمریکا و اسرائیل مانع می‌شدند. یک ترس و رعبی به وجود آمده بود که نیاز بود بیش از 30 سال بگذرد تا این فضا برگردد.
این تاخیر در انقلاب‌های منطقه چقدر می‌تواند به کم‌کاری نهادهای مسؤول دیپلماسی در کشورمان برگردد؟
این قبیل حرکت‌ها و نهضت‌ها بیش از هرچیز نیاز به گذشت زمان و پختگی دارد البته بنده کتمان نمی‌کنم که همه ارگان‌ها و نهادهای مسؤول در این قضیه شاید به درستی به وظیفه خود عمل نکرده باشند.
مقام معظم رهبری در سخنانی که در جمع جوانان کشورهای منطقه ایراد فرمودند، یک نکته‌ای را مورد توجه قرار دادند مبنی بر اینکه جوانان مراقب باشند انقلاب‌های اسلامی منطقه دچار انحراف نشوند. از نظر شما چه خطراتی در مقطع کنونی متوجه این خیزش‌هاست؟
حضرت آقا یک سال پیش از تریبون نمازجمعه تهران پیامی را خطاب به ملت مصر ایراد کردند که اگر یادتان باشد کشورهای غربی خیلی تلاش کردند که این سخنان در مصر و دیگر کشورهای مسلمان منعکس نشود حتی قرار بود که در مانیتور مستقر در میدان التحریر این سخنان نمایش داده شود که جلوی آن را گرفتند اما به فضل خدا پس از چند ساعت از طریق بلوتوث در تمام میدان التحریر توسط جوانان دست به دست می‌شد. مقام معظم رهبری هم سال گذشته و هم در سخنان اخیرشان برخی آسیب‌های متوجه انقلاب‌های منطقه را برشمردند. نخستین تهدید همانطور که عرض کردم این است که ملت احساس کند کارش تمام شده و باید صحنه را ترک کند. حتما نباید اینطور شود. دوم اینکه ملت به شعارهای انقلابی خود سفت چسبد تا برخی بتوانند در میان آنها نفوذ کنند و شعارهای انحرافی را جایگزین شعارهای اصلی مردم نمایند. خطر سوم هم این است که دشمن بتواند برخی عناصر انقلاب را بخرد. الان آمریکایی‌ها خیلی در مصر دارند پول خرج می‌کنند، به عنوان مثال احزاب جدیدی از طرفداران خود می‌سازند تا اینها همان خط رژیم سابق را دنبال کنند. از دیگر وظایف این گروه‌ها این است که ضدیت مردم با آمریکا و اسرائیل را که شعار اصلی این انقلاب‌هاست کمرنگ کنند.
ایران تاکنون تنها کشوری بوده که توانسته انقلابیون کشورهای منطقه را طی چند کنفرانس از جمله همایش بیداری اسلامی یا کنفرانس حمایت از فلسطین گردهم بیاورد. اقدامات اینچنین جمهوری اسلامی چه نتایجی را به دنبال خواهد داشت؟
طبیعی است که برگزاری چنین کنفرانس‌هایی در ایران ذهن ملت‌های منطقه را بیش از پیش روشن می‌کند. جمهوری اسلامی و بویژه مقام معظم رهبری تاکنون در این قضیه بسیار با ظرافت عمل کرده و متوجه ابعاد مختلف این قضیه هستند. همین که کشورمان توانست قشرهای مختلف مردم منطقه را به ایران بیاورد خودش یک پیروزی بزرگ است البته در این میان کنفرانس جوانان اهمیت بیشتری داشت چون جوانان همیشه موتور محرک نهضت‌ها هستند. ایران در واقع با برگزاری این کنفرانس‌ها می‌کوشد تا اذهان منطقه را با جامعه ایران و همینطور تئوری‌های نظام جمهوری اسلامی آشنا کند. به نظرم این کنفرانس‌ها حکم چراغ راه را برای ملت‌های منطقه دارد.
دولت ترکیه اخیرا و پس از آغاز نهضت‌های اسلامی منطقه تحرکاتی داشته و برخی مسائلی را عنوان کرد که با مخالفت خیلی‌ها مواجه شد تا جایی که برخی رسانه‌ها از ارسال نامه شدیداللحن یکی از مقامات کشورمان به اردوغان و توصیه وی به عدم بازی در پازل آمریکا خبر دادند. همچنین دکتر ولایتی نیز اخیرا طی سخنانی گفته بود که دولت ترکیه متوجه اشتباهات خود در قبال این انقلاب‌ها شده است. تحلیل شما در این‌باره چیست؟
نکته اول در این باره این است که ترکیه کنونی دسترنج انقلاب اسلامی است و دراین باره هیچ شک نکنید. یعنی آقای اردوغان زمانی که شهردار استانبول بود، سفارت ما در ترکیه برای روز قدس برنامه داشت كه ایشان را برای سخنرانی دعوت کرد و آقای گل هم مجری مراسم بود! سفیر ما آن زمان در ترکیه آقای باقری بود که الان معاون بین‌الملل بعثه مقام معظم رهبری است. پس از برگزاری این مراسم حکومت ترکیه اردوغان را برای سخنرانی در این مراسم البته با یک بهانه واهی زندانی کرد و آقای گل را حسابی اذیت کرده و آقای باقری را هم به عنوان یک سفیر نامطلوب از ترکیه اخراج کردند. اینها همه شاگردان مکتب اربکان بودند. اربکانی که در زمانی که نخست‌وزير بود توانست قرارداد بزرگ گازی میان ایران و ترکیه را امضا کند. ما برای اینکه تحلیل خوبی از ترکیه ارائه دهیم باید ببینیم که لائیک‌ها و نظامی‌ها در ترکیه چه کردند تا بتوانیم قدر حزب عدالت و توسعه را بدانیم البته ما مدعی نیستیم که نهایت ما در ترکیه و آمال مردم این کشور حزب اردوغان است. بعضی‌ها فکر می‌کنند که این حزب می‌تواند نقش ما را در منطقه بازی کند یا جای ما را بگیرد در حالی که اصلا اینطور نیست بلکه هرچقدر که اینها ضداسرائیلی‌تر شوند قطعا به نفع ماست. این را هم در نظر بگیرید که این حزب نمی‌تواند تا پایان همراه ما بیاید، چراکه به‌هرحال ترکیه عضو ناتو است و همچنین ساختارش یک ساختار انقلابی از جنس امام خمینی نیست. حزب اردوغان نمی‌تواند شعار نابودی اسرائیل را بدهد در حالی که نابودی اسرائیل خواست و آرزوی ملت ترکیه و همه مسلمانان است. به هرحال ما کمک کردیم که اینها روی کار بیایند و هر اقدامی که ترکیه مقابل اسرائیل انجام دهد در کاسه ما حساب می‌شود. ما باید تلاش کنیم که این حزب بیش از پیش در ترکیه تقویت شود تا بتواند نقش لائیک‌ها و ارتش را در این کشور کم کند البته به هرحال از اشتباه ترکیه در قضیه سوریه نمی‌توان به سادگی گذشت. اینها در ابتدای روی کارآمدنشان یک شعاری داشتند مبنی بر اینکه همه مشکلاتشان با همسایه‌های خود را صفر می‌کنند در ابتدا هم روابط خیلی خوبی با سوریه، عراق و... راه انداختند اما حالا چطور؟ متاسفانه با اغلب کشورهای همسایه مساله دارند و این همان اشتباه بزرگ سیاست خارجی ترکیه است. الان ترکیه با عراق مساله دارد تاجایی که نخست‌وزیر عراق به تندی در ماجرای گروه‌های تروریستی به ترکیه حمله کرد و همینطور حمایت ترکیه از الهاشمی، همین اشتباه را ترکیه در ماجرای سوریه انجام داد تا جایی که همه تروریست‌های مخالف بشار اسد را در کشور خود جای داد. با ایران هم مشکل پیدا کردند به این ترتیب که بالاخره قبول کردند که رادار ضدموشکی ناتو که اطلاعاتش مستقیم به اسرائیل می‌رود، در آنجا مستقر شود. این رادار خیلی مهم است چراکه اگر روزی اسرائیل به کشورمان حمله کند و ایران بخواهد جواب بدهد، این رادارها موشک‌های ایران را می‌گیرد و اطلاعاتش را به اسرائیل می‌دهد. اینها اشتباهات بزرگ ترکیه است که نمی‌توان از آن گذشت اما راه‌حل آن سیاسی و از طریق دیپلماسی است.