انیمیشن «تهران 1500» هم نتوانست در آخرین روز برگزاری انتظارات را برآورده کند و در آخرین لحظات جشنواره کاندیداهای جشن سی‌ام اعلام شدند.
تهران 1500؛ انیمیشنی برای سینمادوستان
طبیعی است زمانی که واژه انیمیشن به ذهن متبادر می‌شود به محصولی ویژه و برای اقشار سنی کودک و نوجوان می‌اندیشیم. در چند سال اخیر مهم‌ترین محصولات هالیوودی مثل «داستان اسباب‌بازی‌ها»، «رنگو و ریو» و هزاران محصول دیگر که در هالیوود ساخته و به بازار جهانی عرضه شده است دارای چند ویژگی بوده‌اند که تامل در این ویژگی‌ها برای نقد انیمیشن تهران 1500 ضروری به نظر می‌رسد. مهم‌ترین ویژگی‌ای که اغلب انیمیشن‌های هالیوودی دارند این است که برای ردیف‌های سنی خاصی ساخته می‌شوند، در عین حال این ویژگی را دارند که مخاطب بزرگسال نیز از این محصول استقبال می‌کند. نخستین ارزیابی‌ای که می‌توان از انیمیشن تهران 1500 داشت این است که عظیمی محصولی خاص و شخصی ساخته است و دغدغه‌های سینمایی‌اش را در قالب داستان فیلم ارائه کرده که این بخش‌ها مثل اشاره به تاریخ تئاتر، سیاه‌بازی و سینما برای مخاطب زیر 15 سال غیر‌قابل درک خواهد بود. یا اشارات و متلک‌های سیاسی– اجتماعی سازنده تنها برای مخاطب بزرگسال قابل درک است و ردیف‌های سنی پایین‌تر قطعا با این بخش‌ها ارتباط برقرار نخواهد کرد. این عیوب کاملا مشهود است که تفکر حاکم بر ساخت فیلم رگه‌هایی از یک نگاه بومی در خود دارد اما بومی‌گرایی در خط اصلی قصه مرسوم نیست، ضمن اینکه اگر به مهم‌ترین ویژگی‌های انیمیشن‌های روز دنیا توجه کنیم جذابیت‌ها فردی شخصیت‌هایی که به صورت ویژه معرفی می‌شوند، شخصیت‌هایی که در تهران1500 مبتنی بر خط کلی قصه تعریف می‌شوند فاقد جذابیت و گیرایی عام هستند، دنیای این شخصیت برای مخاطب کودک و نوجوان گنگ و نامفهوم خواهد بود، ضمن اینکه خط اصلی قصه فاقد جذابیت‌های دراماتیک است. تنها تفاوت ميان فيلم‌هاي زنده و انيميشن مبتني بر عدم واقعيت انيميشن است. کارگردان می‌توانست در فضایی مجازی که خود خالقش بوده قصه‌ای را تعریف کند که در جهان واقعی غیر‌ممکن باشد اما به‌زعم آشنایی علمی‌اش به انیمیشن‌هایی که در دیگر کشورهای جهان بویژه در هالیوود تولید شده‌اند مسیر داستانی‌اش را در فاضلاب فیلمفارسی می‌اندازد؛ شخصیت‌هایی که از جهان دختر- پسری فیلمفارسی از گود تنها انیمیشن سینمایی تولید شده پس از انقلاب سر برون می‌آورند. خط کلی قصه انیمیشن تهران 1500 درباره «جواد» (بهرام رادان) است که عاشق «نازی» (هدیه تهرانی) می‌شود، «پویا» (حسام نواب‌صفوی) و «نادر» (حبیب رضایی) نیز تلاش می‌کنند نظر نازی را به خود جلب کنند. در مهم‌ترین و معروف‌ترین انیمیشن‌های روز دنیا روابط عاشقانه شخصیت در حاشیه روایت قرار می‌گیرد اما اصل درام تهران 1500 مبتنی می‌شود بر همین روابط سطحی و نازل و تقریبا رابطه جواد و نازی دربرگیرنده خط اصلی قصه است و کل قصه فیلم به دنیای درونی و برونی این دو خلاصه می‌شود و از تهران مجازی 1500 عشقی کلیشه‌ای می‌ماند که یحتمل نمی‌تواند با مخاطب کودک و نوجوان ارتباط برقرار کند.
راه بهشت؛ روایتی مغشوش از دوران بعثت
نخستین موضوعی که هنگام دیدن این فیلم نظرم را جلب کرد زنجیر پلاک ارتشی بود که اغلب بازیگران بر گردن داشتند. با توجه به اینکه اصل روایت در زمان پیامبر جلیل‌القدر اسلام می‌گذرد هنگام تماشای فیلم به این موضوع فکر می‌کردم که این پلاک‌ها نخستین‌بار در زمان جنگ دوم جهانی توسط ارتش آمریکا برای شناسایی سربازانش ساخته شدند و پرسش اینجاست چگونه ممکن است اصحاب پیامبر چنین پلاک‌هایی را به گردن داشته باشند اما مشکل اصلی فیلمنامه «روزهای بهشت» این است که در بخش ابتدایی بدنه درام دچار اغتشاشات دراماتیک می‌شود. بخش نخست این درام شروع نامناسبی دارد؛ صرفا روایتی اتوبیوگرافیک و فردی درباره «مصعب» است که فرزند یک خانواده اشرافی در مکه است و عاشق دختری بادیه‌نشین به نام «زلفا» (الهام حمیدی) می‌شود. داستان با آن صحنه ابتدایی جاهلیت عرب قبل از اسلام با دفن دختربچه‌ای آغاز می‌شود و این توقع را ایجاد می‌کند که در ادامه روایت مخاطب عام درک درستی از فضای عرب جاهلیت دریافت کند و تمام فضاسازی‌ها با تعریف جامع از شخصیت‌ها پیش می‌رود، در ادامه هم روایت مصعب و خانواده‌اش بدل به یک روایت عشقی- طبقاتی می‌شود. حتی خرده‌روایت عاشقانه مصعب و زلفا که کلیت نیمه نخست داستان را دربر می‌گیرد به صورت دقیقی صورت نمی‌پذیرد. زمانی که فیلمی تاریخی ساخته می‌شود کارگردان با جزئی‌نگری خاصی باید ظرافت‌های این عقبگرد زمانی را در اثرش لحاظ کند، متاسفانه کلی‌نگری در پرداخت قصه عاملی می‌شود که جزئیات تاریخی اثر دیده نشود، ضمن اینکه همان بخش نخست مورد نظر به ورطه ملودرامی نصفه و نیمه می‌افتد و برای ورود به قصه اصلی که در زمان بعد از مبعث پیامبر می‌گذرد، نیم‌مقدمه داستانی بخش نخست پرداخت مناسبی برای ورود به قصه شخصیت‌محور اصلی ندارد. نکته مهم دیگر این است که فیلمنامه راه بهشت به دوپارگی دچار است و این دوپارگی در لحن کلی، کلیت اثر را فاقد ریتم و هارمونی کرده است. نحوه تصویربرداری اثر نیز با وجود پروداکشن عظیم فیلم نوآورانه و هوشمندانه نیست و بسیار کند است، در حالی که مولفه مهم آثار تاریخی منسجم، درونگرا و با ریتمی تند بوده و شخصیت اصلی‌اش قهرمان است؛ مردی واقعی، کم‌حرف و دردکشیده که با درایت از موقعیت‌هایی (اکثرا فیزیکی) که درونش قرار گرفته به خوبی بیرون می‌آید اما مصعب و اطرافیانش قالب تئاتری و شعاری دارند و دیالوگ‌های ممتد به فیلم صدمه می‌زند، ضمن اینکه شخصیت «خناس» و «عمر» آنقدر تیپیک و مصنوعی از کار درآمده که بخش نخست فیلم همان ورودی داستان را به پیوستن به متن اصلی تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
بی‌خود و بی‌جهت؛ قضاوت نشود!
عده‌ای در جشنواره اعتقاد داشتند کاهانی با این فیلم سیری صعودی را طی کرده و عده‌ای دیگر اعتقاد داشتند یکی از متوسط‌ترین آثار جشنواره است. جلسات نقد و بررسی (پرسش و پاسخ) شبه‌روشنفکرنماها آنقدر برای خوش‌رقصی در مقابل کارگردان با کف و سوت‌هایشان رونق مي‌گيرد که دیگر فرصت یک سوال جدی از کارگردان فراهم نمی‌شود، از این‌رو بی‌خود و بی‌جهت فضایی برای تامل در آخرین ساخته کاهانی از بین می‌رود. باشد برای زمانی که این فیلم به اکران برسد تا نظرات در قالب یک گفت‌وگو طرح و از خود سازنده‌اش پرسیده شده و درباره آخرین ساخته کاهانی کنکاش بیشتری شود.