بخش سوم: ما ممکن است ذهنیت‌های مختلفی نسبت به غرب داشته باشیم و تا سال‌های سال با همین ذهنیت زندگی کنیم. این ذهنیت شامل 2 عنصر است؛ یک بخش مربوط به واقعیت‌هاست و راجع به این نکته که تا چه میزان ما از واقعیت‌های زندگی غرب آگاهی داریم و بخش دیگر مربوط به تحلیل این واقعیت‌هاست. در این نوشته قصد بر این است که ابتدا یکسری واقعیت‌ها بیان شود و سپس تحلیل آنها در سفر ذهنی به غرب به تصویر کشیده شود. شروع سفر، از فرودگاه و سوار هواپیما شدن است و نحوه برخورد و نگاه مردم در این میان جالب است. عده‌ای هستند که سالیانی است در غرب زندگی می‌کنند و این را برای خود یک افتخار بزرگ می‌دانند و بخش قابل توجهی از آنان که با مشکل هویتی نیز دست و پنجه نرم می‌کنند، به هر طریقی می‌خواهند به بقیه بفهمانند مقیم خارج هستند. اوج این مساله در خروجی پرواز، داخل هواپیما و سپس مسیری که باید پیموده شود تا گذرنامه‌ها چک شود، دیده می‌شود. بیان مثال‌هایی از این دست رفتار خالی از لطف نیست. برخی برای اینکه به طرف کناری خود بفهمانند ساکن خارج (مثلا انگلستان) هستند، گذرنامه خارجی خود را در دست می‌گیرند و هی آن‌را ورق می‌زنند و صفحات آن را نگاه می‌کنند تا طرف کناری متوجه شود این گذرنامه خارجی است.
برخی برای اینکه به طیف وسیع‌تری بفهمانند سال‌هاست در مثلا لندن زندگی می‌کنند، دائم از آب و هوای خوب آنجا و بدی آب و هوای تهران می‌گویند و اینکه اقامت چند هفته‌ای در تهران چقدر ریه آنان را آزار داده است و اکنون به هوای پاک پناه می‌برند. برخی پا را فراتر می‌گذارند و مثلا در مکالمه بلندی که با فرد بغل دست خود دارند، از زیبایی پارک‌های لندن می‌گویند و اینکه اکنون چند هفته‌ای است آنجا نرفته‌اند و به محض رسیدن به لندن به آنجا خواهند رفت تا هوایی تازه کنند. یک نفر هم با تعریف از یک رستوران خاص ایتالیایی، می‌گوید من باید در نخستین فرصت به آنجا بروم.
خب! ابزارهای دیگری هم هست. مثلا گرفتن شماره موبایل یک نفر از دوستان و درد دل کردن و خداحافظی با وی و بیان این نکته به صورت بلند که: «بله، من که الان به لندن می‌روم و باید کارهای مختلفی را راست و ریست کنم و دیگر تا چند ماهی فرصت نمی‌کنم به ایران بیایم و شما مواظب خودتان باشید.» یا برخی با بیان خاطرات خوشی که در ایران داشتند، با صدای بلند به سایرین می‌فهمانند، بله! من چندسالی ایران نبودم و چقدر چیزها عوض شده و... . در این میان چه خوب است که کودکی داشته باشید که حداقل یکی، دو سال در انگلستان به مدرسه رفته باشد و اکنون بتواند با لهجه انگلیسی صحبت کند. اگرچه شاید در زندگی روزمره کودک کمترین اهمیت را برای پدر و مادر داشته باشد اما در طول این مسیر و فرودگاه، کودک تبدیل به مساله اصلی می‌شود، چرا که پدر و مادر دائما تلاش می‌کنند به طریقی باب صحبت یا امر و نهی به کودک را باز کنند و در این راه با زبان انگلیسی با او مکالمه می‌کنند تا همگان بفهمند اینان از جمله تازه خارج‌رفته‌ها نیستند، بلکه حداقل مدت زمانی در انگلستان بوده‌اند و اکنون کودک آنان قادر است به زبان انگلیسی تکلم کند. برای برخی هم که کار راحت است، آنانی که 2 کودک نسبتا بزرگ دارند و این کودکان دائم با همدیگر به زبان انگلیسی صحبت می‌کنند و پدر و مادر به مانند شاه و ملکه می‌نشینند و از این موفقیت عظیم لذت می‌برند و به سایرین فخر می‌فروشند. یک طیف شاید به قول خودشان متشخص‌تر هستند که از ابزارهای مکالمه بلند و اینگونه کارها نتوانند استفاده کنند و لذا باید با لطایف‌الحیلی به برخی افراد بفهمانند که خلاصه سری توی سرها دارند. البته ابزار موبایل بعضا برای این قشر جواب می‌دهد اما به هر صورت باید با یک زبان آکادمیک به بقیه حالی کنند که اینها الکی به دیار خارج نمی‌روند، بلکه برای تحصیلات عالیه یا حتی تدریس در دانشگاه‌های خارجی جلای وطن کرده‌اند و چقدر سخت است که با یک دانشجوی زبان نفهم چینی در انگلستان سروکله بزنند و البته به زعم خودشان این موفقیتی است که نصیب هرکسی نمی‌شود. برخی هم هستند که زیاد از غربت تعریف نمی‌کنند اما بالاخره از فحوای کلام آنان مشخص است ساکن وطن نیستند، مانند پیرمرد و پیرزن‌هایی که به شکایت از زمانه می‌پردازند و اینکه چرا ما باید در غربت زندگی کنیم و دور از وطن باشیم. خب! این هم نوعی فهماندن به سایرین است که ما هم در غرب زندگی می‌کنیم. هنگام پیاده شدن از هواپیما نیز هرکسی به نوعی می‌خواهد به سایرین نشان دهد راه را بلد است و از تکنیک‌های مختلفی برای جلب توجه استفاده می‌کند. بویژه زمانی که مامور گذرنامه چند سوال می‌پرسد، برخی با لهجه انگلیسی و تند تند صحبت می‌کنند تا به پشت‌سری‌ها بفهمانند آنان هم بخشی از تمدن جدید هستند و با کمترین وقفه به خاک غرب پا می‌گذارند. البته هنگام چک کردن گذرنامه، شاید کسانی که گذرنامه انگلیسی (خارجی) دارند، بیشترین جلب توجه را داشته باشند چرا که بدون سر و صدا از صف مسافران خارجی جدا می‌شوند و به صف معمولا خلوت‌تر مسافران انگلیسی می‌پیوندند و با غبغب به ایرانیانی که در صف چک کردن گذرنامه هستند نگاه می‌کنند. و جالب‌تر از همه اینکه پس از ورود به خاک غرب، همه آنها سریع ناپدید می‌شوند و کسی نمی‌فهمد این جماعت در کجای جمعیت غرب پراکنده و گم شدند و به کجا رفتند. در آینده از سرگذشت برخی از این ایرانیان بیشتر خواهم گفت. و کسی که برای بار اول مسافرت می‌کند، عمدتا ساکت است و به رفتار این ایرانیان می‌نگرد، حال یا با علامت سوال و تعجب یا با نگاه حسرت.
*دکتراي سياستگذاري علم و تكنولوژي از برایتون انگلیس