وطن امروز: حجت‌الاسلام والمسلمین عليرضا پناهیان گفت: بعضی‌ها برای اینکه بازی را به نفع خود تمام کنند مایلند اختلاف نظر را به دشمنی بین اصولگرایان تبدیل کنند تا بر اثر تضعیف آنان خود را تقویت کنند.
حجت‌الاسلام و المسلمين پناهیان، کارشناس مسائل مذهبی و فرهنگی در گفت‌وگو با فارس، به واکاوی ریشه‌های فتنه 88 و نیز اهمیت و جایگاه انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی پرداخت.
***
الان در آستانه انتخابات و پس از فتنه ۸۸ فضای سیاسی جامعه را چگونه می‌بینید؟
طبیعتا بعد از تنش‌های مربوط به فتنه، آرایش سیاسی جامعه تا حدودی تغییر کرده است؛ مطالبات و شعارهای مردم نیز تا حدی تفاوت یافته و بهتر است بگویم متکامل شده و این خاصیت جامعه انقلابی ما است که همیشه در حال تکاپو و تکامل است. اوضاع هیچ وقت به یک شکل باقی نمی‌ماند. این تحول و تطور علامت بی‌ثباتی نیست بلکه علامت ثبات اصول انقلاب در میان مردم است که هر کس با آن فاصله پیدا می‌کند به مرور حذف می‌شود. وجود چنین وضعیتی علامت آن است که جامعه ما توسط گروهی سرمایه‌دار زالوصفت که احزاب را برای کنترل نخبگان ساخته‌اند و رسانه‌ها را برای فریب و تخدیر توده‌ها پرداخته‌اند، اداره نمی‌شود، آنچنان که در جوامع عقب‌مانده و درمانده دموکراتیک اینچنین است. اینجا آزادی به معنای واقعی آزادي است. سیاسیون باید بدانند که هیچگاه کسی برایشان ضمانتنامه دائمی استقرار در عرصه سیاست صادر نکرده است، چه رسد به عرصه قدرت که فراز و فرودهای بیشتری دارد. نه‌تنها باید در مسیر انقلاب باقی بمانی بلکه باید در این مسیر پیشرفت کنی و همپای مردم انقلابی رشد کنی و به اصلاح دائم خود بپردازی.
هم‌اکنون در چه وضعیتی قرار داریم؟ ویژگی‌های مهم زمانه ما بویژه پس از دوران فتنه چه چیزهایی است؟
اولا از نظر بین‌المللی ایران اسلامی جایگاه بی‌نظیری پیدا کرده است. اقتدار بی‌سابقه جمهوری اسلامی در بیانات امام امت، رهبر عزیز انقلاب در خطبه نماز جمعه اخیر مشهود بود. هدایت بیداری اسلامی در منطقه و حتی بیداری جهانی در کلمات و رهنمودهای ایشان کاملا احساس می‌شد و این را همه جهانیان می‌فهمند. روز جمعه معلوم شد کوچک‌ترین تهدید نظام مقدس ما علیه استکبار کارساز است در حالی که بزرگ‌ترین تهدیدهای دشمنان ما حتی اگر آن را اجرا کنند هم بی‌تاثیر است و بلکه به ضرر خودشان است. در چنین شرایطی طبیعی است مردم امیدوارانه‌تر و شجاعانه‌تر به میدان می‌آیند و از انقلاب و ولایت که مظهر اقتدار نظام است دفاع می‌کنند و اثرش را در حضور باشکوه مردم در راهپیمایی ۲۲ بهمن دیدیم.
از طرف دیگر یکی از ویژگی‌های زمانه ما این است که مطالبات انقلابی مردم اگر در ابتدای انقلاب بیشتر تحت تاثیر جو انقلاب یا هیجانات دفاع مقدس شکل می‌گرفت، پس از یک دوره فترت که دلايل خاص خود را دارد به شکل حقیقی‌تری بروز کرده و روز به روز جدی‌تر و عمیق‌تر می‌شود. چون روز به روز سطح معنویت و معرفت افزایش پیدا می‌کند و تجربیات انقلابی جامعه ما و بلکه جهان پیرامونی ما گسترده‌تر و عمیق‌تر می‌شود که همه مؤید حرکت انقلابی مردم ما هستند. در آینده نه‌چندان دور تمام کسانی که به روند رو به جلوی حرکت انقلاب کمک نکرده‌اند طبیعتا منزوی خواهند شد و جزو مطرودین جامعه قرار خواهند گرفت؛ چه رسد به کسانی که سنگ‌اندازی هم کرده‌اند.
یکی دیگر از ویژگی‌های زمانه ما این است که همگام با افزایش بصیرت و مطالبات انقلابی مردم، پیچیدگی فریب و نفاق هم افزایش پیدا کرده و تلاش برای نفوذ در بدنه انقلابیون به انحای مختلف بیشتر شده است. چون نه دشمنی‌ها کاهش پیدا کرده، نه چیزی از منفعت‌طلبی‌های سودجویان کاسته شده است. وقتی با بصیرت انقلابی راه‌های اصلی به نفوذ دشمنان و منفعت‌طلبان بسته می‌شود، طبیعتا از درزها و روزنه‌ها برای ایجاد هر نوع رخنه و شکافی استفاده می‌شود. این نباید موجب سلب اعتماد از نیروهای انقلابی شود ولی باید هوشیارتر از گذشته بود و ارزیابی‌های دقیق‌تری از رفتار پیچیده دشمنان داشت و با احتیاط بیشتری گام برداشت.
ویژگی چهارم، چرخش قدرت بین نخبگان جامعه است که مقدمتاً عرض کردم. این گردش قدرت در هر جامعه‌ای امری طبیعی است؛ در جوامع دیکتاتوری با کودتا یا انقلاب‌های خونین همراه است و در جوامع به اصطلاح دموکراتیک، صوری و غیرواقعی است. اما چرخش قدرت بین نخبگان در جامعه اسلامی ما یک امر حقیقی و تاثیرگذار است و همیشه با کمترین هزینه‌ها صورت گرفته است.
هر کسی به تاریخ انقلاب ما نگاه کرده باشد، می‌بیند جامعه اسلامی ما هیچگاه در مسیر حرکت انقلابی خود معطل کسی نمانده و خود را مدیون و اسیر هیچ جریان عقب‌مانده‌ای نکرده است. البته بعضی‌ها وقتی قافیه را می‌بازند مایلند جرزنی کنند و با انواع ترفندها می‌خواهند قاعده بازی را به هم بزنند اما همیشه خود بازنده بوده‌اند. فتنه ۸۸ جدا از فرصت‌طلبی‌های بیگانگان، یکی از عوامل مهمش این بود که بعضی‌ها باخت در انتخابات را به منزله مرگ جریان خود می‌دیدند و نمی‌خواستند این را بپذیرند. در شرایط کنونی چرخش قدرت بین نخبگان که چندی است آغاز شده، در حال شکل‌گیری نهایی است و هر انتخاباتی از لحظه‌های حساس تجلی این چرخش است.
ویژگی‌های دیگری هم قابل بیان است که به جهت اختصار صرفنظر می‌کنم ولی جمع‌بندی این شرایط به ما می‌گوید ما با قدرت بیشتری به نبرد با مشکلات بزرگ‌تر خواهیم رفت و باید با امید و هوشیاری کامل به برداشتن موانع جدید اقدام کنیم و فتنه‌های آینده را درهم بشکنیم.
در این میان پدید آمدن 2 جریان مهم اصولگرایی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
اولا شکل گرفتن این جبهه‌ها امری طبیعی است و حتی اگر آن را افتراق و جدایی بدانیم و بر آن انتقاد هم داشته باشیم، یک امر قهری و طبیعی به نظر می‌رسد. برای تبیین این افتراق می‌خواهم قبل از پرداختن به علل تاریخی این شکل‌گیری به تبیین تفاوت اصلی بین این دو جریان بپردازم. به تصور بنده گروهی از اصولگرایان معتقدند باید با مدارا و سعه‌صدر بیشتری به میدان انتخابات رفت و ضمن پافشاری بر اصول تا آنجا که جا دارد دایره اصولگرایی را گسترده‌تر کرد که این گروه بیشتر در جبهه متحد گرد هم آمده‌اند. انصافا هیچگاه نمی‌توان در میدان سیاست بدون رعایت مصالح قدم برداشت و سعه‌صدر لازمه سازوکار اداره جامعه است بویژه اگر افراد انقلابی و دلسوز بخواهند چنین جریانی را رهبری کنند، کاملا قابل اعتماد خواهد بود. گروه دیگر زمانه را نیازمند این مقدار از تحمل و بردباری در برابر برخی عناصر که دچار خطا و اشتباه شده‌اند، نمی‌بینند و معتقدند جامعه کشش برخوردهای غیرمصلحت‌اندیشانه و انقلابی در حذف هر کسی که به هر مقدار به اصول مقید نبوده است را دارد که این گروه هم بیشتر در جبهه پایداری سازماندهی شده‌اند. البته باید این جبهه در مقام عمل بتوانند ثابت کنند چنین ایده‌ای را تعقیب می‌کنند و بتوانند در اجرای این ایده در تنظیم فهرست انتخاباتی موفق عمل کنند.
واقعیت این است که این 2 نظر از قبل هم در متن جریان وفادار به اصول نظام و انقلاب وجود داشته و دارد ولی ظاهرا هم‌اکنون زمان تجلی یافتن این 2 دیدگاه در متن رقابت‌های انتخاباتی فرارسیده است.
حالا ممکن است در رفتارهای برخی وابستگان به این 2جریان اشتباهاتی هم دیده شود ولی اصل ماجرا از این قرار است. مهم این است که هر دو جریان توسط عناصر انقلابی و معتقد اداره می‌شوند.
تفاوت این 2 جریان در همین «میزان مدارا» خلاصه می‌شود؟
طبیعتا اطراف و ابعاد دیگری هم پیدا می‌کند ولی فعلا همین تفاوت برجسته شده و موجب پدید آمدن یک فضای رقابتی جدی در عرصه انتخابات شده است. البته باید مواظبت کرد اختلاف‌ها موجب اتهام‌های ناروا نشود. شاید یکی از تفاوت‌های این 2 جبهه در شیوه معنا کردن اصولگرایی و نحوه مصداق‌یابی برای آن باشد که هر دو گروه حرف‌های قابل ملاحظه‌ای دارند.
فکر می‌کنید مردم به کدام طرز تفکر رای خواهند داد؟
مایلم به جای اینکه پیش‌بینی کنیم، صبر کنیم و ببینیم واقعا مردم به کدام نظر بیشتر رای می‌دهند. اگر مردم به سمت سعه‌صدر رفتند، معلوم می‌شود زمانه زمانه مداراست و اگر مردم مدارا را ضروری ندانستند معلوم می‌شود طور دیگری است. البته هر گروه باید روشنگری‌ها و فعالیت‌های خود را داشته باشد. هرچند شاید این 2 جریان وجه تمایز خود را مدارا یا عدم‌مدارا نگذارند ولی نتیجه در تعیین فهرست انتخاباتی همین است. طبیعتا هرکدام از این 2 نگاه دلایل خاص خود را در انتخاب افراد دارند.
حضور آیات مصباح و مهدوی را در راس 2 جبهه پایداری و متحد چگونه تحلیل می‌کنید؟
اولا این یکی دیگر از ویژگی‌های این زمان است که علمای تراز اول در مقام هدایت جریان‌های سیاسی بیش از گذشته وارد صحنه شده‌اند و این بسیار موجب مسرت و خرسندی است. البته آقایان قبلا هم همیشه در میدان حاضر بوده‌اند اما به این نحو بارز، بدیع و ارزشمند است. این نشان‌دهنده هرچه عمیق‌تر شدن بینش و نگرش جامعه و نیاز عرصه سیاست به اندیشه و علم است. هم آیت‌الله مهدوی‌كني و هم آیت‌الله مصباح يزدي‌هر دو در نهایت دلسوزی و فداکاری به میدان هدایت نخبگان سیاسی کشور آمده‌اند. ثانیا هر دو بزرگوار از استقلال و سلامت سیاسی و ثبات‌قدم در طول این سال‌ها برخوردار بوده‌اند. جمله حضرت امام(ره) را درباره آیت‌الله مهدوی‌كني هیچگاه فراموش نمی‌کنیم و همچنین حضور ایشان در رأس یک مجموعه علمی ارزشمند مانند دانشگاه امام صادق(ع) و نیز مواضع انقلابی ایشان در طول سال‌های پس از انقلاب، ایشان را به نقطه اتکای قابل اعتمادی تبدیل کرده است. همین‌طور مجاهدت‌های شجاعانه و عالمانه حضرت آیت‌الله مصباح‌يزدي را که بعضا منحصر به فرد بوده و مجموعه علمی بسیار وزین موسسه علمی- پژوهشی امام خمینی(ره) که از برکات وجودی ایشان است، ایشان را یک استوانه کم‌نظیر در انقلاب اسلامی ساخته است. واقعا حضور این دو بزرگوار بسیار مغتنم است و نشان می‌دهد ما آینده بسیار بهتری را در عرصه سیاست پیش‌رو خواهیم داشت.
پس اینکه برخی مدعی‌اند جریان آقای هاشمی پشت سر جبهه متحد است و جریان انحرافی پشت سر جبهه پایداری است شما این ادعاها را قبول ندارید؟
نخیر! قبول ندارم. اولا این دو بزرگوار مستقل‌تر و هوشیارتر از آنی هستند که بازی بخورند. ثانیا تعداد فراوانی از افرادی که در هر دو مجموعه حضور فعال و موثر دارند، سوابق روشن آنها دلالت بر استقلال این دو مجموعه دارد. البته همیشه باید احتمال نفوذ و سوءاستفاده داده شود. بالاخره هر جریان مغرضی که از پایگاه توده‌ای مناسبی برخوردار نیست، مایل است از جریان‌های قوی سوءاستفاده یا در آنها نفوذ کند ولی بیش از این باید نگران دو به‌هم‌زنی‌های ناروا و اختلاف‌افکنی‌های مخرب بود که همیشه دشمنان ما را خوشحال می‌کند و بعضی‌ها برای اینکه بازی را به نفع خود تمام کنند، مایلند اختلاف‌نظر را به دشمنی بین اصولگرایان تبدیل کنند تا بر اثر تضعیف آنان خود را تقویت کنند.
به این ترتیب اتحاد این دو جبهه دیگر منتفی است؟
نخیر! شرایط ممکن است تغییر کند و رقابت‌ها به گونه‌ای دیگر شکل بگیرد ولی امروز اگر به صورت طبیعی به روند شکل‌گیری جریان‌ها در صحنه سیاسی نگاه کنیم نه‌تنها اتحاد منتفی به نظر می‌رسد بلکه رقابت اصلی بین این دو مجموعه خواهد بود. جریان‌های دیگر اگر به میدان بیایند از پشتوانه عمیق نظری و اصالت کافی برخوردار نیستند ولی اگر شرایط با برخی عوام‌فریبی‌ها یا فرصت‌طلبی‌ها متفاوت شد، بهتر است اصولگرایان و وفاداران انقلاب با هم متحد شوند.
نسبت به مفهوم و مصداق ساکتین فتنه چه نظری دارید؟
سکوت در مقابل فتنه مورد نفرت همه مردم است. منتها درجات و مراتبی دارد و معقول به تشکیک است. بنده هم مانند بقیه مردم دلم از کسانی که در مقابل فتنه سکوت کرده‌اند، خون است. ولی عملکرد معقول و انقلابی در هر برهه ما را نیازمند به ارزیابی دقیق‌تر و رعایت تمام جوانب امر می‌کند که ممکن است نتیجه آن بود که با همه انواع اشتباهات به یک شکل برخورد نکنیم. وارد جزئیات نمی‌شوم. ولی جدا از مقام‌نظر که هر سکوتی در مقابل فتنه مطرود است، در مقام عمل باید میزان اشتباهات افراد سنجیده شود و به طول کلی بر اساس اولویت‌‌ها برخورد شود. البته باید از عملکرد جبهه متحد در حذف برخی اسامی که عدم درک صحیح خود را از ولایتمداری به اثبات رسانده‌اند، تقدیر کرد.