آیت‌الله سیدهاشم بطحائی گلپایگانی: در شماره قبل در رابطه با عوامل موثر بر تحقق جامعه مدنی از نقش معلم مواردی عنوان شد و ملاحظه گردید که معلم تا چه اندازه در سرنوشت دانش‌آموزان تأثیر دارد. او می‌تواند هم منشأ افراد صالح و مفید باشد و هم منشأ افراد فتنه‌گر و مفسدی همچون هیتلر. قابل یادآوری است که تعلیم و تعلم اعم از آموزش و پرورش و آموزش عالی یک شغل نیست بلکه فراتر و مهم‌تر از آن است و به عنوان یک تکلیف و رسالت محسوب می‌شود و مسؤولیت سنگینی دارد و لذا تعلیم و تربیت می‌تواند هم مکمل تربیت خوب خانواده باشد و هم مخرب آن، چنانکه در رابطه با زندگینامه هیتلر ملاحظه شد.
اصولاً بافت اساسی و کلیدی جامعه، حاصل عملکرد مثلثی است که یک ضلع آن، خانواده و ضلع دیگر آن، آموزش و پرورش و ضلع سوم که به عنوان مکمل و صادرکننده است، آموزش عالی است.
بافت اداری کشور (آموزش و پرورش، آموزش عالی، دولت، مجلس و قوه‌قضائیه) نیز محصول همان سه ضلع است لذا اگر معلمان، خوب عمل کرده باشند سیاستمداران و نظامیان مفیدی خواهیم داشت که نتیجه توجه و احساس مسؤولیت آن 3 ضلع خواهد بود و اگر مدیران نالایق و فاسد، زمام جامعه را به دست گرفتند و به جای جامعه مدنی جامعه‌ای بی‌بندوبار و فاسد بار آوردند نیز حاصل عملکرد آن سه ضلع خواهد بود زیرا آن 3 عامل، پایه و اساس بینش و منش و کنش دست‌اندرکاران را تحقق می‌بخشد و این دست‌اندرکاران هستند که روند جامعه را ورق می‌زنند. اینک برای اینکه معلمان (اعم از ابتدایی و متوسطه و مقاطع بالاتر) بدانند که اگر به جای ارائه رویه‌های غربی و غیراسلامی، طبق رویه‌های اسلامی انجام وظیفه کنند از چه مزایای فوق‌تصوری برخوردار خواهند بود به بیانات معلمان بزرگ بشری یعنی امامان معصوم علیهم‌السلام اشاره می‌کنیم تا هم مشوق و دلگرم‌کننده باشد و هم روشن‌کننده راه.
در ابتدا به توصیه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام اشاره می‌کنیم که مطلق معلمان را مخاطب قرار می‌دهد و می‌فرماید: عَلِّموا صِبیانَکُم ما یَنفعُهُم به لا یَغلِبُ عَلَیهِمُ المُرجئَهُ بِرَأیها (بحارالانوار/ج2/ص17)؛ اطفال خود را آموزش بدهید که خداوند به وسیله آن به آنها خیر برساند تا مرجئه با رأی و اندیشه خود به آنها غلبه پیدا نکند (مرجئه گروهی بودند که امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام را در ولایت در رتبه چهارم آن هم تشریفاتی تلقی می‌کردند) که اگر بخواهیم مصداق امروزی آن را ارائه بدهیم می‌توان به گروهک‌های القاعده و داعش و تکفیری‌های سعودی اشاره کرد که ملاحظه می‌شود چگونه جوان‌های ساده‌لوح را با پول و تزریق افکار انحرافی صید کرده و باعث ننگ مسلمین و آشوب جامعه می‌شوند و این توصیه امام حکمت و تقوا، امروز بیشتر متوجه دست‌اندرکاران آموزش و پرورش و آموزش عالی است که در صورت بی‌توجهی به آن، دودش به چشم همگان خواهد رفت.
و اما بیانات امیدبخش... جابر جعفی عن ابی جعفر علیه‌السلام قال قال رسول الله صلی الله علیه و آله: اِنَّ مُعَلِّمَ الْخَیْرِ یَسْتَغْفِرُ لَهُ دَوابُّ الْاَرضِ وَصِیَتانُ الْبَحْرِ وَکُلُّ ذی رُوحٍ فیِ الْهَواءِ وَجَمیعُ اَهْلِ السَّماءِ وَالْاَرْضِ و اِنَّ العالمَ و المُتِعلم فی الاجرِ سوا(همان)، جابربن یزید جعفی از امام باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که او گفت که رسول خدا صلی‌الله علیه وآله فرمود: معلمی که خوبی بیاموزد، جنبنده‌های زمین و ماهیان دریا و هر موجود زنده‌ای در هوا و تمام اهل آسمان و زمین برای او طلب آمرزش و مغفرت می‌کنند و دعایش می‌نمایند و در این رابطه معلم و دانش‌آموز در اجر و پاداش یکسان هستند. یعنی اگر معلم نیک‌اندیش، خوبی‌ها را می‌آموزد و دانش‌آموز خوش‌باطن نیز دنبال خوبی‌ها باشد، این پاداش و دعای موجودات هستی بدرقه هر دو طرف خواهد بود.
با توجه به توصیه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و تشویق امام باقر علیه‌السلام معلوم می‌شود که مسؤولیت و پاداش معلم در همه مقاطع تحصیلی در حد بسیار بالایی است. از لحاظ مسؤولیت معلمان نسبت به دانش‌آموزان لازم به یادآوری است که اطفال و جوانان، امانت‌هایی هستند که خداوند متعال آنها را با فطرت و روحیه سالم آفریده و از نظر گرایش به‌اصطلاح فلاسفه– لابشرط– هستند یعنی به سمت و سوی خاصی حرکت نمی‌کنند بلکه این راهنما یعنی معلم است که به او راه را نشان می‌دهد و این خط‌دهی معلم در حکم نقش بر حجر است و بسیار مؤثر واقع می‌شود، لذا از این جهت است که امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام می‌فرماید چیزهای مفید و ارزنده به آنها بیاموزید و خلأ ذهنی آنها را از آموزه‌های باارزش پر کنید تا محلی برای القائات مرجئه باقی نباشد.
این توصیه برای معلمان و اساتید محترم امروز شدیدتر و مهم‌تر است چراکه شبهه‌افکنان صهیونیستی و غربی و منافقین کوردل سلفی و تکفیری و داعش و... به مراتب از مرجئه زمان امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام برای صید جوانان پیرو مکتب اسلامی و انسانی اهل بیت علیهم‌السلام حریص‌ترند و با ابزار مدرن در عرصه هستند لذا اگر معلمان و اساتید بزرگوار به این مسؤولیت خطیر و سرنوشت‌ساز توجه کردند و در ساختن و پرداختن جوانان که سرمایه‌های والای انسانی جامعه مدنی هستند کوشا بودند از آن مزیت و پاداش بی‌نظیری که امام باقر علیه‌السلام بیان فرمودند که تمام هستی عالم دعاگوی معلم خیر است، برخوردار خواهند بود.