نظام‌های اجتماعی متشكل از تعاملات مردم با یكدیگرند. به دلیل «محدودیت منابع» هر نظام اجتماعی مملو از همكاری‌ها، كشمكش‌ها و نزاع‌های افراد بر سر «اهداف كمیاب» است. در این میان، كنش‌ها و رفتارها توسط «نقش»های افراد در «ساختار» اجتماعی و در زمینه و «بستر» اجتماعی مشخص می‌شود و با توجه به «هدف» مشخص صورت می‌گیرد. به عبارت بهتر، برای درك رفتار یك كنشگر در یك نظام اجتماعی، جدا از 2 عامل ساختار و زمینه اجتماعی، باید به عنصر هدفمندی كنشگر نیز توجه شود.
***
نظام اجتماعی سطوح مختلفی دارد. خانواده یك نظام اجتماعی است كه جامعه بسیار كوچكی را دربر دارد. اگر نظام اجتماعی را در سطح بین‌المللی مورد بررسی قرار دهیم، آنگاه بزرگ‌ترین جامعه انسانی را این نظام اجتماعی در خود قرار می‌دهد. در این سطح، 2 نظام در مقابل یكدیگر قرار گرفته‌اند؛ گروه اول نظام سلطه است كه بویژه پس از ظهور پروتستانتیسم و رنسانس، قدرت بالایی یافت و پدیده استعمار نتیجه دوره قدرت این نظام است. گروه دوم، نظام مقاومت است كه در مقابل نظام سلطه سر تسلیم خم نمی‌كند. این نظام با ظهور انقلاب اسلامی ایران قدرت بیشتری یافت.
اكنون و در سطح بین‌الملل، صحنه رقابت و منازعه بر سر اهداف كمیاب بین 2 كنشگر نظام سلطه و مقاومت، آرایش جدیدی به‌خود گرفته است. در این آرایش و شكل جدید، نخستین چیزی كه به چشم می‌آید، شفاف‌تر شدن فضا و جبهه‌بندی‌هاست. انقلاب اسلامی در سال 1979 میلادی شكل گرفت؛ درست همان سالی كه قرارداد «كمپ‌دیوید» امضا شد. ایرانی كه ژاندارم آمریكا در منطقه به‌حساب می‌آمد، تبدیل به مركز فرماندهی قطب مقاومت ضدصهیونیسم شد و در مقابل، مصر در همان سال به قطب سازش با اسرائیل در منطقه ژئوپلتیك خاورمیانه تبدیل شد.
ستاره انقلاب اسلامی چنان نورانی بود كه در اوج قدرت نظام سلطه كه كشورها باید یا جزئی از بلوك شرق بودند یا خود را در اعداد بلوك غرب می‌نامیدند، با شعارهایش و اقداماتش توانست ملت‌های ناامید و تحت سلطه منطقه را آرام‌آرام به‌سمت خود بازگرداند.
نتیجه این كار این بود كه مردم تحت سلطه، هویت خود را جزئی از هویت جبهه مقاومت بازیابی كنند. اكنون این بازیابی هویتی چنان اثرگذار و موفق بوده كه خودش را به صورت رفتار و در قالب «بیداری اسلامی» و انقلاب‌های منطقه متبلور می‌بیند.
***
انقلاب اسلامی در سطح بین‌الملل و در موضع گفتمانی، یك موجود زنده فعال و تاثیرگذار است. فرآیند هویت‌سازی جبهه مقاومت تحت تأثیر انقلاب اسلامی شتاب بیشتری گرفت و یك سال است مصر كمپ‌دیوید، تبدیل شده است به مصر تقریب مذاهب و مصر شیخ شلتوت. انقلاب اسلامی در ماجرای بیداری اسلامی، حالا كه بازسازی هویتی مردم منطقه را ذیل جبهه مقاومت دیده و عرصه عمل را مشغول درگیری بین نظام سلطه و جبهه مقاومت در منطقه می‌بیند، نمی‌تواند در كنش و واكنش در مقابل نظام سلطه موجود غیر‌فعالی باشد.
نماز جمعه 14 بهمن، تبلور كنشی دیگر از انقلاب اسلامی در بستر و زمینه اجتماعی نظام جهانی بود. برای درك بهتر اثرات و اهمیت این رفتار در موضوع بیداری اسلامی باید در 3 سطح نماز جمعه 14 بهمن بررسی شود.
سطح اول: زمینه
هر كنش و رفتاری در یك بستر و زمینه رخ می‌دهد. این زمینه شامل وجود گفتمان‌های رقیب، گفتمان‌های همراه، اقدامات پیشین و خواست‌ها و اهداف موجود است.
انقلاب اسلامی نشان داده است بازیگر پیچیده‌ای است. از ویژگی‌های بازیگر پیچیده، این است كه علاوه‌بر حركت امروز، حركات بعدی و قبلی خودش و دیگران را هم در نظر می‌گیرد و به رفتارها نگاه پازلی دارد. بر این اساس می‌توان زمینه نماز جمعه 14 بهمن را در 2 سطح داخلی و خارجی مورد بررسی قرار داد.
زمینه داخلی
2 ضدگفتمان در فضای داخلی مشغول فعالیت علیه گفتمان انقلاب اسلامی هستند. هدف ضدگفتمان اول، اعلام ناكارآمدی جمهوری‌اسلامی و حكومت اسلامی است. این گفتمان سعی می‌كند مخاطب را به این نتیجه برساند كه حكومت اسلامی پاسخگوی نیازها نیست لذا باید از اصولش عدول كند و در نظام بین‌الملل هضم شود. این گروه تقسیم‌بندی نظام سلطه و جبهه مقاومت را نفی می‌كند و همه‌چیز را در فضای نظام بین‌الملل می‌بیند.
ضدگفتمان دوم به دنبال ترسیم بد شرایط و بحرانی نشان دادن آن است. این ضدگفتمان الگو بودن جمهوری اسلامی را نفی و انسداد سیاسی را برای جمهوری اسلامی اعلام می‌كند. اتفاقا این ضدگفتمان هم در پیشنهادهایش به دنبال هضم جمهوری‌اسلامی در نظام سلطه است. این گروه ممكن است دوقطبی سلطه-مقاومت را قبول داشته باشد اما خود را تسلیم می‌داند.
زمینه خارجی
خطبه‌های نماز جمعه در یك پازل 5 تكه باید درك شود (البته این 5 قسمت تا اینجا فهمیده شده و حتما قسمت‌های دیگری هم برای آن می‌توان متصور بود).
نخستین تكه پازل، نخستین موضع رسمی انقلاب اسلامی در قبال حوادث منطقه بود. در نماز جمعه 15 بهمن 89 رهبر انقلاب و قبل از پیروزی اولیه مصری‌ها و كنار راندن حسنی مبارك اعلام شد:
«فلسطین از ده‌ها سال پیش، محوری‌ترین مساله این منطقه است و در‌هم‌تنیدگی مسائل این منطقه چنان است كه هیچ كشوری و هیچ ملتی در آن، نمی‌تواند سرنوشت خود را جدا از مساله فلسطین تصور كند. 2 جبهه بیشتر هم وجود ندارد: یا حمایت از فلسطین و از مبارزات عادلانه آن، یا قرار گرفتن در جبهه مقابل... قیام ملت مسلمان مصر، یك حركت اسلامی و آزادیخواهانه است. من به نام ملت و دولت انقلابی ایران به شما ملت مصر و ملت تونس درود می‌فرستم و پیروزی كامل شما را از خداوند عزیز مسألت می‌کنم».
قسمت دوم، كنفرانس بیداری اسلامی بود كه در آن سه‌گانه هویت انقلاب‌های منطقه، آسیب‌های پیش‌روی انقلاب‌ها و هشدارها مطرح شد. قسمت سوم، كنفرانس فلسطین بود و مسأله مقاومت. چهارم، اجلاس جوانان و بیداری اسلامی بود و پنجم، دیدار شاعران و طبقه نخبه انقلاب‌ها.
این دسته‌بندی رفتاری را بگذارید كنار تقسیم‌بندی رهبر انقلاب از مؤلفه‌هایی كه در اطراف صحنه انقلاب‌ها فعالیت می‌كنند؛ 1- ملت‌ها و جوانان 2- نخبگان
3- آمریكا-ناتو .
گفت‌وگوی مستقیم و رودررو با مؤثرین افراد میدانی انقلاب‌ها (دیدار جوانان)، نخبگان (اجلاس كنفرانس فلسطین، كنفرانس بیداری اسلامی و شعرا) و گفت‌وگوی مستقیم و به زبان عربی با ملت‌ها كه در خطبه‌های نماز جمعه انجام شد، تلاش همه‌جانبه‌ای بود كه اندیشه‌های انقلاب اسلامی و تجربیات آن به مؤلفه‌های در اطراف صحنه انقلاب‌ها منتقل شود.
سطح دوم: متن نماز جمعه
به نظر می‌رسد متن خطبه‌های نماز جمعه 6 خط روشن را دنبال می‌كرد:
1-
استمرار گفتمان تاکید بر نقش «مردم» در انقلاب اسلامی كه این ادبیات، امسال از سفر كرمانشاه رهبر انقلاب اسلامی نقش پررنگ‌تری به‌خود گرفته است.
2-
اعلام پیشرفت و جهش‌های جمهوری‌اسلامی در حوزه‌های مختلف و ترسیم افق روشن جامعه الگو
3-
تهدید برابر تهدید: نخستین‌بار این استراتژی نظام در قبال نظام سلطه و تهدیدات‌شان در آبان امسال، در دانشگاه افسری امام علی علیه‌السلام بیان شد. این جمله خطبه‌ها كه رهبر انقلاب اسلامی فرمودند: «صريح مي‌گویيم. ما در قضاياى ضديت با اسرائيل دخالت كرديم؛ نتيجه‌اش هم پيروزى جنگ 33 روزه و پيروزى جنگ 22 روزه بود. بعد از اين هم هر جا هر ملتى، هر گروهى با رژيم صهيونيستى مبارزه كند، مقابله كند، ما پشت سرش هستيم و كمكش مي‌كنيم و هيچ ابایى هم از گفتن اين حرف نداريم.» مصداق عینی تهدید برابر تهدید به حساب می‌آمد.
4-
هشدار به آمریكا- ناتو: به‌طور غیر‌مستقیم رهبر انقلاب نسبت به مسائل سوریه به دولت‌های معارض هشدار دادند. اینكه ایران عملا و علنا از كشورهای مبارز با رژیم صهیونیستی حمایت خواهد كرد پیغام مهمی برای نظام سلطه به‌حساب می‌آمد. شاید در پشت صحنه نیز طراحی رسانه‌ای آمریكایی برای اتهام‌زنی به ایران در ماجرای سوریه وجود داشته كه به این نحو برملا شد.
5-
استمرار ادبیات‌سازی سه‌گانه بیداری اسلامی
الف-
هویت انقلاب‌های منطقه كه در اینجا بر همان ویژگی صهیونیست‌ستیز بودن و به‌دنبال عزت و كرامت بودن انقلابیون تاکید شد. نكته جدید این بخش تمركز بر 3 ویژگی در انقلاب‌ها بود؛ معنویت، عدالت و عقلانیت.
ب-
آسیب‌های پیش‌روی انقلاب‌ها كه در اینجا بیشتر روی 2 مورد تاکید شد؛ در مورد اول با تاکید بر مراقبت از تبدیل انقلاب به ضدانقلاب، به ترفندها و حیله‌های آمریكا، ناتو و نظام سلطه توجه شد. مورد دوم، توجه دادن به اسلام ناب در مقابل 2 اسلام سلفی و لاییك بود.
پ-
هشدارها كه غالبا در قالب تجربیات انقلاب اسلامی بیان شد.
6-
شبهه‌زدایی از اذهان ملل منطقه و توجه بر نقاطی كه رسانه‌های نظام سلطه روی آنها دست‌گذاشته‌اند تا مردم منطقه را از الگوی انقلاب اسلامی دور كنند و اعلام برادری به این مردم با بیان اینكه «مصر، مصر مجمع تقريب مذاهب اسلامى و شيخ شلتوت است».
سطح سوم: فرامتن
اما خارج از متن مشهود و عینی نماز جمعه، این خطبه‌ها پیام‌ها و فرامتن‌های زیادی داشت. فرامتن در واقع چیزی است كه در عین متن دیده نمی‌شود بلكه از دل متن كشف می‌شود و در مخاطبش اثر لازم را می‌گذارد.
از نظر نگارنده، 3 فرامتن از دل 2 خطبه به دست می‌آید:
1-
تقویت گفتمان «شرایط بدر و خیبر» در مقابل 2 ضدگفتمان داخلی كه پیش از این در قسمت زمینه‌ها بیان شد.
2-
تقویت ادبیات جبهه «مقاومت» و روحیه دادن به خط مقدم این جبهه. متن «تبدیل و ارتقای سنگ در دست فلسطینیان به موشك جواب موشك» بهترین پیغام برای مردم در صف اول جبهه مقاومت بود. پس از نماز جمعه، فلسطینیان نخستین گروه‌هایی بودند كه واكنش مثبت نسبت به آن داشتند.
3-
ارسال پیام صریح به آمریكا كه به‌‌رغم تمام فشارها، انقلاب اسلامی از اصول خود عدول نخواهد كرد. این موضوع در دل خود پاسخی است به ضدگفتمان دوم كه به دنبال تسلیم است.
4-
تلاش برای پیوند مستقیم و بلاواسطه بین انقلاب اسلامی ایران و انقلاب‌های منطقه كه با خطبه‌ها و سخنرانی‌‌های عربی صورت می‌گیرد.
***
این روزها ابرها و غبارهای رسانه‌ای قدرتمند نظام سلطه توانشان را از دست داده‌اند. مدل كارآمد گفتمان انقلاب اسلامی در انتقال مفاهیم مورد نظر خود به مردم ملل دیگر موفق بوده است. امروز ستاره نورانی انقلاب سعی می‌كند با درخشش، مسیر ملت‌ها را روشن كند، همان‌طور كه نظام سلطه تلاش می‌كند با دودها مسیر را غبارآلود كند اما سربازان انقلاب اسلامی نخواهند گذاشت نور ستاره انقلاب به مستضعفین عالم نرسد كه شهید آويني فرمود: بگذار آمریكا با مانور ستاره‌های دریایی و جنگ ستاره‌ها خوش باشد. دریا، دل مطمئن این بچه‌هاست و ستاره‌ها نور را از ایمان این بچه‌ها می‌گیرند. همان‌ها كه در جواب تو می‌گویند خط را ما نشكستیم، خدا شكست. و همه اسرار در همین كلام است... .
منبع: Khamenei.ir