مجموعه تلویزیونی «ششمین نفر» هر شب از شبکه 3 صدا و سیما پخش می‌شود. اگر ممکن است ورودی بحث را با نحوه شکل‌گیری طرح این سریال شروع کنیم.
روزی که از من برای حضور در این سریال دعوت شد،
13 قسمت سریال نوشته شده بود و طبعا با چیزی که در تصور من بود فاصله داشت. منظورم این است طرح اولیه طرحی بود که با سلایق من تفاوت داشت و اگر همان طرح ساخته می‌شد برآیند دیگری در پی داشت. روی این اصل این شرط را گذاشتیم که فیلمنامه به طور کلی تغییر کند و همین‌طور هم شد بنابراین به نویسندگی علی دلگشایی شروع به نگارش دوباره سریال کردیم و طرحی را درآوردیم که می‌خواستیم.
شما چه المان‌هایی را برای بازسازی و بازنویسی فیلمنامه در نظر داشتید؟
در درجه نخست تصورم بر این بود که با ساخت چنین سریالی، کلیشه‌های معمول شکسته شود یا اتفاقات تکراری که در سریال‌هایی نظیر «ششمین نفر» می‌افتد تکرار نشود که خوشبختانه همین‌طور هم شد طوری که چهره‌ای که از ساواک در این سریال دیده می‌شود برخلاف معمول چهره‌ای خشن نیست که نقش آن را در برخی مجموعه‌های تلویزیونی با بازی خوب عنایت بخشی دیده بودیم بلکه ساواک در این سریال چهره‌ای متفاوت دارد، ضمن اینکه ما سعی کردیم هنگام ساخت این سریال به ترسیم آدم‌های درونی بپردازیم. حتی جنس مبارزه‌ای هم که در سریال مشاهده می‌شود با آنچه پیش از آن در دیگر آثار دیده بودیم فرسنگ‌ها فاصله دارد، یعنی بیشتر تلاش شده پیرنگ کار بر اساس یک مبارزه فرهنگی باشد و در مراحل آخر به مبارزه مسلحانه کشیده شود و اتفاقات را نیز در دل این مساله به وجود بیاوریم.
مهم‌ترین مساله‌ای که درباره مجموعه تلویزیونی «ششمین نفر» وجود دارد تعلیق است یعنی این تعلیق تا پایان مخاطب را همراه خود می‌کشاند و او همواره با نگاهی مردد به هریک از اعضای گروه می‌نگرد و با خود می‌گوید خائن چه کسی است. در واقع تعلیق موجود در فیلمنامه را می‌توان نقطه اوج این سریال دانست که موجب موفقیت‌آمیز شدن سریال شده است.
ما به این نتیجه رسیدیم که در یک سریال آنچه حرف اول را می‌زند نگه داشتن همین تعلیق به قول شما تا پایان داستان است و تصور می‌کنم تا حدود زیادی هم در این زمینه موفق شده‌ایم، ضمن اینکه به این مساله هم فکر می‌کردیم سریالی از این دست ممکن است در درجه نخست برای مخاطب جذاب نباشد اما به مرور زمان و با برقراری ارتباط میان اثر و مخاطب این جذابیت حاصل شود. به طور کلی عنصر غافلگیری را در سریال رعایت کردیم و می‌خواستیم وقتی بیننده کار را می‌بیند آخر سر به یک تعجب برسد و از پایان داستان بهت‌زده شود.
اگر مایل باشید کمی هم درباره شخصیت‌پردازی قهرمانان سریال صحبت کنیم. به عنوان مثال شخصیت «ادیب» که نقش آن را پولاد کیمیایی بازی می‌کند در مواقعی که باید حرکت و جنب و جوش داشته باشد خالی از هیجان است و به عبارت ساده‌تر گویی نقش یک سرگرد شهربانی از کیمیایی فاصله دارد یا این نقد به او هست که در برخی قسمت‌های سریال آن باورپذیری منطقی از او سر نمی‌زند، نظر شما چیست؟
درباره بازی پولاد کیمیایی در این سریال 2 نظر وجود دارد؛ یک عده مخالفند و یک عده موافق یعنی هیچ حد وسطی وجود ندارد. البته بماند که تعداد نظرهای موافق در مقایسه با نظرات مخالف بیشتر است. مساله دیگر که در این باره مطرح می‌شود این است که وقتی یک مجموعه تلویزیونی قرار است ساخته شود ویژگی‌های زیادی برای انتخاب بازیگران صورت می‌گیرد. اینکه اصلا یک بازیگر سینما مایل است یک کار تلویزیونی را تجربه کند یا نه یا اینکه با مشکلاتی مثل فقر بازیگر و دیگر محدودیت‌ها مواجه هستیم. به هر حال یک نکته است و آن اینکه قصه خوب سریال موجب تجمیع بهترین بازیگران شد. می‌دانستم مجموعه تلویزیونی «ششمین نفر» کار خجالت‌آوری نخواهد بود زیرا همان‌طور که اشاره کردم نه بازی‌ها درگیر تکرار شده‌اند و نه موضوع کلیشه و تکراری است.
با توجه به اینکه پخش سریال به پایان رسیده به عنوان کارگردان آن را چطور می‌بینید؟
به نظرم در جذب مخاطب موفق بوده و نمره قابل قبولی گرفته است. آن هم با توجه به محدودیتی که در زمان و بودجه داشتیم تصور می‌کنم 70 درصد موفق بوده‌ایم.
نکته‌ای که درباره سریال‌های دهه شصتی یا به طور مشخص مجموعه‌هایی که در حال و هوای سال‌های اول پیروزی انقلاب می‌گذرد این است که فضاسازی‌ها عمدتا موفق نیست. منظورم میزانسن‌هایی است که درباره خیابان‌ها، خانه‌ها و حتی آدم‌های آن دهه صورت می‌گیرد و در اغلب مواقع از تصور تماشاچی دور است، یا مخاطب با آن ارتباط برقرار نمی‌کند یا مثلا در برخی سریال‌هایی از این دست می‌بینیم که فضای دهه 60 ترسیم شده اما یک پراید در پس‌زمینه خیابان خودنمایی می‌کند اما درباره سریال «ششمین نفر» این اتفاق نیفتاده یعنی فضاسازی خیابان‌ها و حتی نوع لباس پوشیدن شخصیت‌های داستان کاملا منطبق بر زمان است.
ببینید، ما درباره فضاسازی وسواس و حساسیت زیادی به خرج دادیم. چه‌بسا اگر زمان و بودجه کافی در اختیار داشتیم قطعا می‌توانستیم در این حیطه عملکرد بهتری داشته باشیم. من از بدو ورود به این پروژه گفتم می‌خواهم آیدین ظریف طراحی صحنه را برعهده داشته باشد چون پیش‌تر در کارهای قبلی، حساسیت و دقت نظر او را سر صحنه دیده بودم و می‌خواستم این المان در این سریال نیز گنجانده شود که همین‌طور هم شد یعنی می‌خواستم کسی باشد که صرفنظر از حساسیت من بتواند گاف‌ها و اشتباهات را با نگاه تیزبینانه بگیرد. خیلی سخت است که بخواهید فضای 40 سال پیش را در تهران امروز در قالب یک فیلم به تصویر بکشید، آن هم مثل این سریال که دارای نمای باز، داخلی و خارجی بود. به هر حال اگر این فضاسازی به نحو مطلوب در سریال مشاهده می‌شود تماما به خاطر حساسیت خود من، گروه و دستیارانم بوده است.
فکر می‌کنید موضوعاتی از این دست چقدر می‌تواند در مدیومی مثل تلویزیون که به هر حال در مقایسه با سینما فراگیرتر است و طبعا مخاطبان بیشتری دارد، موفق باشد؟
خاطرم هست سال گذشته نیز مجموعه تلویزیونی «ارمغان تاریکی» از این شبکه پخش شد که توانست با استقبال طیف مخاطبان مواجه شود. متاسفانه من این سریال را به طور کامل ندیده‌ام. شاید به این خاطر که ما بیشتر از آنکه بیننده باشیم سازنده‌ایم و به دلیل کمبود وقت نمی‌توانیم سریال‌های خوبی مثل ارمغان تاریکی را ببینیم. به هر حال سریال ارمغان تاریکی از سوی مردم نمره قبولی گرفت و ما هم سعی کردیم با شروع ساخت سریال «ششمین نفر» این امتیاز را از مردم کسب کنیم و حتی عملکرد بهتری هم داشته باشیم و فکر می‌کنم فاصله گرفتن از کلیشه‌ها به ما در این مسیر کمک زیادی کرد یعنی سعی کردیم از زاویه دیگری به مساله پیروزی انقلاب اسلامی و مبارزاتی که در دل این پیروزی وجود داشت، نگاه کنیم. کمااینکه برخی مخاطبان می‌گفتند سریال «ششمین نفر» را می‌بینند و سریال «عشق ممنوع» که از ماهواره پخش می‌شود را دیگر دنبال نمی‌کنند. در مجموع، بازخوردهای سریال امیدوارکننده بوده و تماشاچی جذب شده است. به نظرم حیف پتانسیل مخاطبان است که سرگرم تماشای کارهایی از ماهواره شوند که موجب بدآموزی نیز هست. اگر سیاستگذاران دست سازندگان فیلم و سریال را بازتر بگذارند، می‌شود امیدوار بود مردم بیش از آنکه به سمت تولیدات دیگر کشورها بروند به آثار داخلی خودمان گرایش پیدا کنند.
این مساله دست بازگذاشتن مسؤولان را از چه منظر مطرح می‌کنید؛ منظورتان موضوع است یا پرداخت و پرورش آثار تلویزیونی و سینمایی؟
هم از نظر موضوع هم از نظر پرداخت و ممیزی‌هایی که در مواقعی درباره کارها اعمال می‌شود. کسانی مثل ما که سال‌هاست در بستر هنری این جامعه در قالب‌های تلویزیون و سینما فعالیت می‌کنیم طبعا با خط‌قرمزها آشنایی داریم و می‌دانیم چه اثری باید بسازیم که از این خط قرمزها عدول نکند اما تصورم بر این است که از سوی مسؤولان اتفاقی بیفتد که منجر به خودسانسوری هنرمند نشود و به او دیکته نشود تا هنرمند بتواند در یک فضای خلاقانه به ارائه یک کار مطلوب بپردازد. البته این را اضافه کنم که ما در ساخت این سریال تا حدود زیادی آزادی عمل داشتیم.
در یکی از قسمت‌های سریال شخصیت ادیب (پولاد کیمیایی) به قهوه‌خانه می‌رود و قهوه‌چی به او می‌گوید «می‌دانی چرا دیگر مردانگی وجود ندارد؟ چون همه‌اش را تو قبضه کردهای». این دیالوگ را ما پیش از ین نیز در فیلم «قیصر» مسعود کیمیایی شنیده بودیم. ضرورت گنجاندن این دیالوگ در این سریال چه بوده است؟
عامدانه بوده است. حتی شما با دیدن شخصیت پولاد کیمیایی ممکن است یاد پدرش و فضای فیلم‌هایی که مسعود کیمیایی می‌سازد نیز بیفتید. به نظرم این هیچ اشکالی ندارد. ما عامدانه قصد داشتیم مخاطب را به فضای آن سال‌ها ببریم؛ چنانچه در انتخاب نوع موسیقی تا تیتراژ و نوع فونت، گریم و لباس نیز چنین هدفی مشاهده می‌شود.
آیا کار دیگری هم بعد از مجموعه تلویزیونی «ششمین نفر» در دست دارید؟
قرار است پشت صحنه این سریال ساخته شود. یک قرارداد هم با هدایت‌فیلم برای ساخت یک اثر سینمایی بسته‌ام که قسمت دوم فیلم «شیش و بش» است و
«جفت شش» نام دارد.