حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی: در تعریف نفاق بیان شده که نفاق خدعه با خدا و خلق خداست که مسیر آن هم جدایی بین ظاهر زبان و باطن قلب است و بیان شد که منافق در همه مراتبش- چه نفاق اعتقادی و چه نفاق عملی و چه مراتب ضعیف نفاق و چه مراتب شدید آن- زبان و قلبش در پیشگاه حق سبحانه یکی نیست. و حقیقت وجودی ما نیز قلبمان است. دقت فرمایید ما حقیقتی جز قلب خود نداریم. اگر زبان ترجمان قلب بود که بسیار خوب است اما اگر چنین نشد و جدایی بین زبان و قلب افتاد، این یعنی دوچهرگی و نفاق. شما و خود را به 2 نکته توجه می‌دهم؛ نخست اینکه حقیقت وجودی ما قلب ما است. آیات در این زمینه زیاد است که چند آیه را عرض می‌کنیم؛ آنگاه که قرآن می‌فرماید: «خَتَمَ اللهُ عَلى قُلُوبِهِم» [بقره: 7] «خدا بر قلب کفار مُهر نهاد.» یعنی باطن و حقیقت چنین فردی تسلیم حق نیست، به این دلیل به کیفر درحجاب‌بودن از حق دچار شدند. یا وقتی می‌فرماید: «فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللهُ مَرَضاً» [بقره: 10] «در قلب آنان بیماری است و خدا هم بیماری آنان را افزون می‌کند.» یعنی وجود آنان را بیماری درونی فراگرفته است و این بیماری درونی افزون می‌شود. یا آنگاه که می‌فرماید: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُم» [بقره: 74] «قلب‌های آنان چون سنگ سخت بلکه سخت‌تر از سنگ است». یعنی حقیقت و باطن آنان چنان سخت است که درون آنان هیچ لطافت و نرمی ندارد و طبعاً دربرابر حق سخت و مقاوم هستند. یا وقتی می‌فرماید: «فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِک» [بقره: 97] «جبرئیل قرآن را بر قلب تو نازل کرد.» یعنی بر جان تو آن را نازل کرده است. یا آنگاه که می‌فرماید: «تَشابَهَتْ قُلُوبُهُم» [بقره: 118] «کفار سراسر تاریخ دل‌هایشان همگون است.» یعنی کفار و معاندان در هر زمان و مکانی دارای حقیقتی واحد و فکری مشابه هستند، به زبان‌های مختلف و بیانات متعدد بیان می‌شود اما حرف یکی است که نشان از نادانی درونی و عمیق آنان دارد. یا وقتی از زبان حضرت ابراهیم(ع) نقل می‌کند: «لکِنْ لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی» [بقره: 260] «می‌خواهم قلبم مطمئن و آرام شود.» نشان می‌دهد که او جانی آرام می‌خواهد یا آنگاه که می‌فرماید: «فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُه» [بقره: 283] «او قلبش بزهکار است.» یا زمانی که می‌فرماید: «فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغ» [آل‌عمران: 7] «در قلبشان کژی است» یعنی درون آنان انحراف رخنه کرده است.
ما برخی آیات درباره قلب بیان کردیم که نشان می‌دهد قلب حقیقت وجودی آدمی است. و خداوند سبحان با قلب انسان کار دارد، نه با ظاهر او. و خداوند از حقیقت ما آگاه است: «إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ بِذاتِ الصُّدُور» [آل‌عمران: 119] «خداوند به آنچه در ضمیر [حقیقت و دورن خود] دارید، آگاه است.» بنابراین اگر نفاق- کم یا زیادش- در قلب ما خانه کرد، هم بَرکندن آن بسیار سخت است و هم خدا به آن آگاه است.
دوم: قیامت ظرف ظهور حقیقت است و حقیقت قلب ما در قیامت ظهور پیدا می‌کند و ما- همان که هستیم- محشور می‌شویم. عذاب قبر و برزخ و قیامت به این معنی نیست که خداوند از ما عصبانی است و ما را مجازات می‌کند تا- نعوذ بالله- عصبانیتش فروکش کند یا به این معنی نیست که چون جرمی مرتکب شده‌ایم، باید مجازات متناسب آن را بکشیم بلکه به این معناست که قیامت که حقیقت بروز می‌کند، تنها کسانی در آن به سلامت هستند که با قلب سالم وارد آن صحنه شوند: «إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیم» [شعراء: 89] «[نجات در قیامت تنها برای کسی است که] دلی سالم و بی‌آلایش نزد خدا آورد.» به تعبیر توجه فرمایید: باید قلب سالم از شرک و گناه به آستان خدا برد، یعنی در مقام عبودیت تنها قلب سالم را می‌پذیرند و این برای کسی میسر است که قلبش را در دنیا سالم کرده باشد و از هرگونه شرک، شک و گناهی پاک کرده باشد. خداوند درباره حضرت ابراهیم(ع) می‌فرماید: «إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیم» [صافات: 84] «او با قلبی پاک و بی‌آلایش رو به پروردگارش نهاد.» اما اگر افرادی خود را در دنیا سالم نکردند، به اندازه بیماری، قلب باید معالجت شود، کسانی با عذاب قبر سالم می‌شوند، کسانی در طول برزخ، کسانی در حشر و نشر و مواقف قیامت، کسانی باید مدتی را در جهنم بمانند تا قلبشان یعنی حقیقت وجودی‌شان سالم شود و کسانی اصلاً سالم نمی‌شوند و مخلد در جهنم هستند.
پس آنچه باید مرکز توجه ما باشد، قلبمان است اما متاسفانه از آن به‌طورکلی غافل هستیم. تنها چیزی که ما را کفایت می‌کند، قلبی سالم از شرک و نفاق و گناه است. بنابراین باید تا دیر نشده به اصلاح قلب خود بپردازیم. چگونه؟ اگر عمری بود، در شماره‌های آینده توضیح می‌دهیم. در آخر برای سلامتی رهبر فرزانه امت اسلامی که مصداق بارز قلب سالم و مطمئن است، از خداوند متعال درخواست سلامتی عاجل و کامل داریم.