گروه سیاسی: امروز همایش واکاوی ریشه‌های جنبش تسخیر وال‌استریت در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، به همت موسسه مطالعات آمریکا برگزار می‌شود. به این بهانه با حسین الله‌کرم، مدیر موسسه مطالعات آمریکا و دبیر این همایش به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
* * *
نظرات گوناگونی درباره علل شکل‌گیری جنبش وال‌استریت وجود دارد، به عنوان سوال اول مختصرا دیدگاه‌های متفاوت درباره خاستگاه جنبش وال‌استریت را بیان کنید.
هر چند نظرات گوناگونی درباره خاستگاه جنبش وال‌استریت وجود دارد ولی عمدتا این نظرات را می‌توان به 2دیدگاه خلاصه کرد؛ اول آنکه برخی معتقدند جنبش فتح وال‌استریت مانند جنبش تی‌پارتی که توسط یک حزب سیاسی (جمهوریخواهان) به وجود آمده بود توسط اوباما و حزب دموکرات به وجود آمده است. طرفداران این نظریه معتقدند اوباما می‌خواهد با استفاده از ظرفیت‌هایی که یک جنبش اجتماعی ایجاد می‌کند، بتواند از آن استفاده کرده و در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا موفق شود. یک دیدگاه دیگر نیز وجود دارد مبنی بر اینکه خاستگاه جنبش فتح وال‌استریت را تبعیض و اختلاف طبقاتی ناشی از نظام سرمایه‌داری می‌داند به شکلی که این بحران در جامعه نولیبرالیستی آمریکا و در بزرگ‌ترین مرکز اقتصادی جهان آشکار شده است. با توجه به اینکه نظام سرمایه‌داری در بن‌بست قرار دارد و طبقه متوسط به یک طبقه فرودست تبدیل شده است، از این رو با دوستان خود در موسسه مطالعات آمریکا به این نتیجه رسیدیم برای بررسی ریشه‌های این حرکت اعتراضی همایشی را با محوریت اساتید و متخصصان ایرانی برگزار کنیم تا در مرحله بعد بتوانیم از متخصصان کشورهای دیگر نیز استفاده کنیم.
به 2 دیدگاه رایج درباره ریشه‌های جنبش وال‌استریت اشاره کردید، نظر خودتان در این باره چیست؟
من فکر می‌کنم این حرکت، اعتراضی علیه سرمایه‌داری انحصارطلب است چرا که هدف‌گیری این جنبش به سوی پایه‌های نظام سرمایه‌داری انحصارطلب جهانی نشانه رفته است. اگر وال‌استریت را مرکز بورس‌بازی جهان نامگذاری کنیم، بورسی که می‌تواند به عنوان قبله‌گاه بانک‌های سراسر دنیا لقب بگیرد، مورد هدف این جریان است. به عبارت بهتر جریان مسلط و آگاه به نظام سرمایه‌داری هدف اصلی خودش را وال‌استریت قرار می‌دهد که نشان بدهد یک مغز متفکری گرچه بدون یک رهبری ظاهری است هدف‌گیری‌های مشخصی را در نظر دارد. معترضان به نظام سرمایه‌داری در ادامه حرکت اعتراضی خودشان و مشخصا در راستای اعتراض به شرکت‌های چندملیتی، اشغال بنادر را برنامه‌ریزی می‌کنند و به سوی کنگره‌ای می‌روند که قوانین آن همچنان حامی جریان سرمایه‌دار انحصارطلب است. از سوی دیگر شعار اینکه ما 99 درصد هستیم و در مقابل یک‌درصد جریان سرمایه‌داری انحصارطلب می‌ایستیم، نشان‌دهنده یک حرکت عمیق و اعتراضی نسبت به نظام مالی فاسد آمریکاست که علیه توزیع غیرمتعادل ثروت، استمرار بحران اقتصادی، افزایش نرخ بیکاری و رفتار تبعیض‌آمیز نظام سرمایه‌داری در غرب بویژه در آمریکا شکل گرفته است. اصلی‌ترین شعار جنبش تسخیر وال‌استریت عمدتا برآمده از شکاف عمیق اقتصادی است طوری که مردم معترض معتقدند 99 درصد ثروت آمریکا در دست این یک‌درصد قرار گرفته است.
آیا این اعتراضات در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نیز تاثیر می‌گذارد؟
بله! این جریان به نحوی اعتراض خودشان را به انتخاباتی که در آن ثروت، منابع شرکت‌های چندملیتی و شرکت‌های تسلیحاتی که منابع اصلی ثروت آمریکا را در دست دارند، نشان داده‌اند. معترضان می‌خواهند جریان انحصارطلب که در جامعه آمریکایی در اقلیت هستند از تمام جنبه‌های جامعه آمریکایی کنار گذاشته شود.
این اعتراضات فقط به جنبه‌های اقتصادی و اجتماعی محدود می‌شود؟
اگر به یاد بیاورید اعتراض جنبش وال‌استریت به سمت بازار مسکن نیز کشیده شد؛ مسکن‌هایی که در گرو بانک‌ها قرار داشتند. یکی از اهداف جنبش تسخیر وال‌استریت بازپس‌گیری این خانه‌ها و واگذاری آنها به صاحبانشان بود. اینجا این سوال پیش می‌آید که این نوع‌دوستی شکل گرفته در بازپس‌گیری مسکن و واگذاری آن به افرادی که جزو آن 99 درصد هستند، نشان از حرکت جنبش به سمت معنویت دارد؟ من فکر می‌کنم هر چند دلیل اصلی شکل‌گیری جنبش تسخیر وال‌استریت اعتراض به سرمایه‌داری انحصارطلب است اما این حرکت رگه‌هایی از معنویت نیز دارد. تجمع معترضان آمریکایی در پارک زاکوتی همانند تجمع انقلابیون اسلامی در مصر که در میدان التحریر با برپا کردن چادر اعترضات خودشان را پیگیری کردند و همچنین حرکت به سمت انسان‌دوستی نشان‌دهنده آن است که این جنبش برخوردار از معنویت سرخورده از نظام پارادوکسیکال مبتنی بر سکولاریسم است که این نظام به سوی خزان خود منتهی می‌شود. موضوعی که بنده در همایش واکاوی ریشه‌های جنبش فتح وال‌استریت ارائه خواهم داد عنوانش «از فتح وال‌استریت تا رجعت معنوی جنبش» است به این معنا که جنبش وال‌استریت جامعه را به سمت یک معنویت حرکت خواهد داد و مردم نیاز آینده خودشان را در این چارچوب خواهند دید، گرچه ممکن است این جمعیت به شکل محدود کنترل شود اما من معتقدم همین جمعیت سرانجام تبدیل به انفجار خواهد شد. رهبر حكيم انقلاب می‌فرمایند ریشه‌های این حرکت در آینده آنچنان افزایش خواهد یافت که نظام سرمایه‌داری غزب و آمریکا را زمین خواهد زد. ما در این همایش به دنبال این ریشه‌ها هستیم.
نتیجه این جنبش چیست؟ با توجه به اینکه از دامنه آن کاسته شده آیا جنبش تسخیر وال‌استریت توانسته اهداف خود را محقق کند؟
البته این اعتراضات در ایالات متحده ادامه دارد. در برخی ایالات که فرماندارها از سوی دموکرات‌ها بوده‌اند، شاهد هستیم قوانینی به نفع توده مردم تغییر کرده است. مثلا در ويسکانسین شاهد هستیم تغییراتی در قوانین رخ داده است. هدف بعدی معترضان در این ایالت این است که فرماندار را تغییر دهند. به طور کلی می‌توان گفت این جنبش در راستای آگاهی‌رسانی به توده‌ها در حال حرکت است، هرچند در حال حاضر شاید نتیجه ملموسی نداشته باشد. معترضان امیدوارند بتوانند با استفاده از فضای سایبر یارگیری‌های خودشان را ادامه دهند. آنها معتقدند حرکت اعتراضی‌شان در اروپا بویژه در انگلستان، یونان، اسپانیا و ایتالیا رو به توسعه بوده و با متمایل شدن افکار عمومی به سمت برنامه‌ها و اهداف، جنبش وال‌استریت در آینده به نتیجه نهایی خود می‌رسد.
با توجه به سانسور جنبش وال‌استریت در رسانه‌های آمریکایی آیا آگاه‌سازی افکار عمومی محقق می‌شود؟
گرچه رسانه‌های جمعی آمریکا می‌کوشند این مساله را محدود کنند و به هیچ‌وجه پوشش رسانه‌ای ندهند با این حال تعداد طرفداران جنبش وال‌استریت در جوامع غربی رو به افزایش است. این سانسور رسانه‌ای به حدی بوده که اوباما در سخنرانی سالانه خودش حاضر نیست از این جنبش اعتراضی بزرگ که در کشورش ایجاد شده نام ببرد. عدم توجه اوباما به این اعتراضات نشان‌دهنده آن است که سران آمریکا می‌خواهند جنبش را در یک محدودیت خبری به فراموشی بسپارند. با این حال بنده معتقدم حرکت آگاهی‌سازی از سوی این جنبش رو به تزاید است. حداقل این است که رسانه‌ها و برخی شخصیت‌های وابسته به جریان سرمایه‌دار انحصارطلب گفتند افراد معترض به جامعه آمریکا 99 درصد نیستند و 54 درصد هستند که این نشان‌دهنده آن است که نظام سلطه آمریکا تا 54 درصد را می‌پذیرد. در جامعه‌ای که مشروعیتش را از مردم می‌گیرد 54 درصد مخالف یعنی آنکه این نظام مشروعیت ندارد.