اگر موافق باشید ورودی بحث را با سوالی درباره تازه‌ترین برنامه‌های معاونت هنری در سال 91 شروع کنیم.
ما در سال 91 به طور جدی در حوزه تئاتر بر مساله آموزش تکیه خواهیم داشت. از طرفی در حیطه موسیقی رویکردمان ساماندهی و برنامه‌ریزی ویژه و خاص توسط هر دو ارکستر خواهد بود. همچنین در حوزه هنرهای تجسمی تمرکز کارمان روی اجرای طرح یک‌دهم درصد از بودجه عمرانی و تخصیص آن برای خرید آثار هنرمندان خواهد بود اما به طور کلی همان‌طور که اشاره کردم بیشترین تاکید ما در سال جدید بر آموزش خواهد بود و از این رهگذر به ساماندهی و توجه بیشتر به مراکز آموزش عالی و علمی- کاربردی که امسال برای نخستین‌بار به معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سپرده شده است، خواهیم پرداخت. به این ترتیب که امسال ما یکباره صاحب 69 دانشگاه و 61هزار دانشجو شده‌ایم. علاوه بر اینها در حوزه مد و لباس تمرکزمان بر سامان‌بخشی مجموعه صدور پروانه موقت برای آثار هنرمندان طراح خواهد بود اما اجمالا هر کدام از این حوزه‌ها نشان می‌دهد ما پکیج مشخصی از این برنامه‌ها در سال جدید خواهیم داشت و برای این بازه زمانی 3 ساله خود تدبیراتی اندیشیده‌ایم. سال آینده چون به نوعی سال پایانی دولت دهم به شمار می‌رود، قصد داریم به رفع ایرادات در کارهایمان بپردازیم تا پایان دولت دهم. یک معاونت هنری شسته- رفته داشته باشیم. به نظر می‌آید سال آینده شاهد به بار نشستن پروژه‌هایی خواهیم بود که معاونت هنری از ابتدای ورودش تا امروز در انجام این پروژه‌ها اهتمام ورزیده است.
شما به بحث آموزش و پررنگ کردن آن در سال جدید در حیطه‌هایی چون تئاتر و تجسمی اشاره کردید اما با این حال می‌بینیم که هنرهای سنتی ما به‌رغم توصیه‌های مکرر پیشکسوتان این حیطه همچنان در انزوا قرار دارد و ورود هنرهای سنتی به بستر آکادمیک دانشگاه‌ها همچنان میسر نشده است. آیا قرار است در زمان مدیریت شما چنین کاری به ثمر برسد و هنرهای سنتی شکلی دانشگاهی بیابند؟
در این زمینه باید به ریشه‌یابی اشکالات پرداخت، ضمن اینکه متولی امر آموزش و تداوم و احیای هنرهای سنتی در حوزه وزارت علوم بوده است و سازوکار مشخصی دارد. ما نیز در این حوزه‌ها به دلیل وجود 2میدان کاری متفاوت با خلأهای زیادی مواجه بوده‌ایم. در بخش تئاتر تقریبا این مشکل را حل کرده‌ایم و ان‌شاءالله در دیگر بخش‌ها نیز به مرتفع کردن مشکلاتی از این دست خواهیم پرداخت. در واقع قصد داریم به تاسیس مراکزی بپردازیم که رتبه علمی و جایگاه هنری هنرمندان را مورد بررسی قرار دهد. در حوزه تئاتر و به طور مشخص تعزیه، این معضل جدی را داشته‌ایم. با وجود این همه قوانین شاخص و معین برای تعیین درجات هنری و با گذشت 3 سال، نگاه مجموعه به هنرهای آیینی- سنتی همواره نگاهی دست دوم و غیرعلمی بوده است. کاری که در دوره ما اتفاق افتاد و امسال انجام شد و به عنوان یکی از طرح‌های ارزشمند معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌توان از آن یاد کرد، احیای حوزه هنرهای آیینی- سنتی، همچنین تاسیس کمیته‌هایی در این ارتباط بوده است. ما این کمیته‌های تخصصی را ایجاد کرده و فراخوانی نیز منتشر کرده‌ایم، طوری که با تشکیل هیات‌های تخصصی در این زمینه و ایجاد 7 کمیته تخصصی، فرآیند اعطای درجه هنری به هنرمندان امروز در حال طی شدن است. این نخستین سازوکاری است برای اینکه یک مرجع علمی جایگاه این هنرمندان را مورد ارزیابی قرار دهد، در حالی که در سال‌های گذشته چنین کمیته تخصصی‌ای تاسیس نشده بود و حتی مرکز هنرهای نمایشی نیز در این ارتباط کاری انجام نداده بود. در حوزه نقاشی‌ها، نقاشی‌هایی که در حال حاضر در دانشگاه تدریس می‌شود و اصولا سیلابس‌ها و پیش‌نیازهای درسی متاثر از یک نظام تعریف شده است که وزارت علوم تعیین کرده است. ما برای این کار اولا باید اقدام مشابه برای اساتید این رشته داشته باشیم و بالاخره کاری کنیم که به عنوان مثال استادان رشته نقاشی قهوه‌خانه‌ای حداقل در داخل مجموعه دارای درجه هنری شوند. در واقع تصورمان این است که تعیین درجه هنری در این حیطه مانند تئاتر ضروری است. صرفنظر از اینها، در حوزه موسیقی مقامی مصوبه‌ای در سفر استانی مطرح شد که پژوهشکده موسیقی مقامی تشکیل شود ولی وزارت علوم می‌گوید وقتی می‌خواهید پژوهشکده درست کنید باید تعریف علمی از یک پژوهشکده داشته باشید اما امروز این مساله را در دستور کار خود قرار داده‌ایم که اگر نمی‌توانیم پژوهشکده موسیقی مقامی دایر کنیم به تاسیس یک مکتبخانه موسیقی مقامی بپردازیم تا آن فضا را تا حدود زیادی حفظ کرده باشیم. از جمله کارهایی که در معاونت هنری انجام شد، تاسیس آموزشگاه‌های هنر قهوه‌خانه‌ای بوده اما متاسفانه اقبال در این زمینه اندک بوده است، یعنی ما آموزشگاه را ایجاد کرده‌ایم و کارهایش در حال انجام شدن است، برایش تبلیغ و هزینه می‌کنیم اما خب شاگرد در این زمینه انگشت‌شمار است و آن‌طور که گفتم از این هنر استقبالی نمی‌شود. نکته پایانی من در این بخش این است که از ظرفیت علمی، فرهنگی و هنری استفاده کنیم و در رشته‌های هنری که نمی‌توانیم آنها را در دانشگاه و شورای گسترش به تصویب برسانیم، در گام اول به عنوان رشته‌های هنر سنتی مانند نقاشی سنتی یا نگارگری ایرانی در شورای گسترش دانشگاه جامع علمی- کاربردی به تصویب برسانیم تا در پایان دولت دهم این رشته‌ها تا مقطع کاردانی در دانشگاه‌های علمی- کاربردی به انجام برسند.
دیدگاه شخصی شما نسبت به هنرهای سنتی چیست؟ آیا فکر می‌کنید این هنرها اصلا قابلیت دانشگاهی شدن یا به اصطلاح احیا شدن را دارند یا باید آنها را در قالب موزه‌ای حفظ کرد؟
این هنرها شناسنامه ما هستند. یک اثر هنری وقتی در نقطه‌ای از دنیا روی دیوار یک نگارخانه قرار می‌گیرد در واقع نماینده ایران به‌شمار می‌رود. به بیان ساده‌تر یک اثر هنری سفیر فرهنگ دینی، مذهبی و ملی کشور خویش است، بنابراین هر چه این اثر ایرانی‌تر و خاص‌تر باشد، می‌تواند نقش بیشتری در معرفی فرهنگ و هنر ایرانی به جوامع بین‌المللی داشته باشد. به عنوان مثال در نگارگری ما بعد وجود ندارد؛ اصولا اثر نگارگری اثری سه‌بعدی نیست اما در همین 2 بعد آن نیز می‌توان به ویژگی‌های عرفانی و معنوی مستتر در اثر پی برد؛ ویژگی‌هایی که خاص فرهنگ شرقی است، بنابراین وقتی یک اثر نگارگری به نمایش درمی‌آید، شرقی بودن اصلی‌ترین مولفه آن است و حتی به محض قرار گرفتن در کنار یک اثر نگارگری چینی، تمایز خود را با آن اثر نشان می‌دهد.
البته بماند که امروز چینی‌ها صرفنظر از موارد دیگر در وادی هنر نیز از ما جلو زده‌اند.
در حوزه کمیت همین‌طور است. به دلیل تولید انبوه در فضای تجاری آنها موفق شده‌اند. متاسفانه ما در این حوزه‌ها نیز هنوز به شکل فردی و آرام و بطئی عمل می‌کنیم. چینی‌ها به واسط انسجامی که درون خود دارند، توانسته‌اند به ساماندهی مشخصی در زمینه تولیداتشان برسند. واقعا جای تاسف است که حتی در فضای کاشیکاری ما در حال حاضر، کپی چینی تولید می‌شود. به هر حال ما در این حوزه اعتقاد داریم هنرهای سنتی، شناسنامه ما قلمداد می‌شوند و اگر می‌خواهیم با زبان هنر با دنیا صحبت کنیم باید زبانی را در پیش گیریم که خاستگاه‌اش فرهنگ و تمدن ایرانی است و ریشه در ایران دارد، بنابراین تمام مولفه‌هایی که به تاریخ کشور ما در حوزه فرهنگ و هنر برمی‌گردد، نیازمند برنامه‌ریزی است و ما کارهایی در این باره انجام می‌دهیم. یعنی در تک‌تک بخش‌ها حرکت‌هایی انجام داده‌ایم و امیدواریم محصول این کار را در بازه زمانی کوتاهی که در معاونت هنری هستیم، مشاهده کنیم.
سوال بعدی من درباره تعدد دوسالانه‌ها در حوزه هنرهای تجسمی است. ما در طول یک‌سال با برپایی دوسالانه‌های مختلفی مواجه می‌شویم و این تعدد گاه ما را به مرز جشنواره‌زدگی می‌رساند. اخیرا هم که قرار شده در سال 91 دوسالانه‌ای با عنوان مولتی‌آرت یا هنر جدید برگزار شود. اصلا ضرورت برگزاری این همه دوسالانه در طول یک سال چیست؟
حال و هوای هر رشته با رشته‌های دیگر کاملا متفاوت است. شاید من که هنرمند نیستم همه این هنرها را از منظر مدیریتی نگاه کنم اما واقعیت این است که حال و هوای فضای مجسمه‌سازی هیچ ربطی به حال و هوای مثلا رشته نقاشی ندارد. ممکن است هنرمندان هردوی این شاخه‌ها یکدیگر را بشناسند اما دنیایشان با یکدیگر متفاوت است. شما هیچ‌وقت سوال نمی‌کنید جشنواره موسیقی با جشنواره کاریکاتور تلاقی داشته باشد. چون اینها را 2 حوزه منفک از هم می‌دانید، در حالی که ما در این سیستم آمدیم و به تفکیک این شاخه پرداختیم، بنابراین یک بار دیگر تکرار می‌کنم هر شاخه هنری، حال و هوا و اصحاب خود را دارد و این هنرمندان 2 سال یکبار باید بالاترین تکلیف‌ها را ببینند. اگر امروز در حوزه هنرهای تجسمی، رشته اضافه شده است، من و شما مقصر نیستیم. اگر هنر جدید یک رشته است و جهان امروز آن را به عنوان یک هنر مستقل می‌شناسد، من تخصصی ندارم اما بدون شک حیطه هنر جدید نیز اصحابی برای خود دارد. هر رشته هنری باید آخرین دستاوردهای خود را فارغ از هرگونه مولفه دیگری هر 2 سال یکبار، به معرض نمایش بگذارد و علاوه بر نمایش دادن آخرین دستاوردهای هنری در هر شاخه برای آن نشست و همایش برگزار کرد و در به‌روز کردن آن هنر کوشید. 3 سال زیاد است. یک سال هم زود است. 2 سال برای برگزاری چنین امری خوب است. اگر تصویرگری یک رشته است و آموزه‌ها و مکانیسم‌های خاص خود را دارد که دارد، چرا 2 سال یکبار نباید هنرمندان این عرصه را جمع کنیم و آنها را با هنرمندان دیگر کشورها مورد سنجش قرار دهیم. در جامعه 60 میلیونی کنونی، 60 هزار هنرمند داریم که هر یک به کار خود مشغول هستند و می‌خواهند پیشرفت کنند. از طرفی ما آمده‌ایم مرزی میان برپایی این دوسالانه‌ها و جشنواره هنرهای تجسمی فجر قائل شده‌ایم. در واقع بین دوسالانه‌ها و جشنواره فجر یک تعریف علمی قرار داده‌ایم و خطوط میان این دو وادی را مشخص کرده‌ایم. البته این نقد هم در این‌باره وجود دارد که چرا اغلب بی‌ینال‌های ما در 6 ماه دوم برگزار شده‌اند. ما اعتقاد داریم جشنواره تجسمی فجر کارکردش نماد قدرت اسلامی است و باید به این سمت و سو برود یعنی هنرمندانی که در چنین جشنواره‌ای شرکت می‌کنند باید آثار خود را به این سمت سوق دهند، همان‌طور که امسال این حرکت ویژه با گنجاندن بخش بیداری اسلامی و با در نظر گرفتن 50 سکه بهار آزادی در جشنواره تجسمی فجر میسر شده است، ضمن اینکه قرار است سال دیگر این بخش را در جشنواره تجسمی فجر تقویت کنیم و در کنار آن از تقویت کردن بی‌ینال‌ها نیز غافل نمانیم یعنی بیشتر از هرچیز بر تولید آثاری که نماد فرهنگ انقلاب هستند تکیه کنیم.
شما در اوایل صحبت‌تان به این مساله اشاره کردید که یکی از برنامه‌هایتان در سال آتی تمرکز بر مساله یک‌دهم درصد بودجه عمرانی کشور و تخصیص آن به خرید آثار هنری است. چندین سال است با برپایی حراجی‌های مهمی چون کریستی و ساتبی که غالبا در امارات برگزار می‌شوند شاهد فروش آثار هنرمندان ایرانی هستیم. این موج فروش آثار در شهری چون دوبی در حالی اتفاق می‌افتد که برگزاری یک اکسپو در داخل کشور با توفیقی که باید مواجه نمی‌شود و مثلا همان هنرمندی که در حراجی کریستی اثر خود را به بالاترین قیمت می‌فروشد در داخل کشور با رکود خرید اثر خود مواجه می‌شود. به نظر شما چرا نباید در داخل کشور خودمان چنین بستری برای خرید آثار هنری مهیا شود؟
یکی از مهم‌ترین مسائل ما بویژه در حوزه تئاتر و تجسمی، ارتقای دانش عمومی در حوزه هنر است، یعنی اگر ما می‌توانستیم استعدادسنجی هنری داشته باشیم که همین حالا نیز این بحث در دستور کار آموزش عالی قرار دارد و اگر می‌توانستیم در این حوزه اقداماتی را انجام دهیم که نتیجه آن ارتقای دانش بصری و سواد عمومی باشد تا استفاده از آثار هنری بیشتر در سبد خانوار به چشم بیاید. برای این کار نیز باید اول چنین موضوعی نیاز یک خانواده شود تا بتوان آن را به مرحله عملی رساند. اگرچه امروز در این زمینه پیشرفت‌هایی نیز داشته‌ایم، همان‌طور که به نسبت یک سال گذشته در تئاتر پیشرفت داشته‌ایم و کسانی که تئاترهای ما را دیده‌اند متوجه این پیشرفت شده‌اند. حتی تعداد کسانی که از آثار هنری به مناسبت‌های مختلف بازدید کرده‌اند بیشتر شده است. وظیفه ما نیز این است که در این راستا نگارخانه اضافه کنیم، نمایشگاه بگذاریم و فضای تشویقی به وجود بیاوریم تا هنرمند انگیزه داشته باشد تا به فروش اثر خود بپردازد. اما خب وقتی مردم اثر یک هنرمند را خریداری نمی‌کنند، هنرمند به دولت فشار می‌آورد که تو بیا بخر. درست است که ما هم این کار را می‌کنیم اما اصلش این است که فرهنگ خرید اثر توسط مردم جابیفتد. طبعا مساله خرید آثار هنری به فرهنگسازی نیاز دارد. در حال حاضر برنامه‌هایی که از شبکه 4 یا کانال‌های دیگر با حمایت و همکاری معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پخش می‌شود به نوعی می‌کوشد این بسترسازی را در بین آحاد مردم ایجاد کند اما باید برنامه‌هایی از این دست بیشتر ساخته شوند تا میل و آگاهی مردم نسبت به خرید یک تابلو بیشتر افزایش یابد. الان متاسفانه چنین فضایی مشاهده نمی‌شود. شما نگاه کنید چرا امروز وقتی مردم می‌خواهند به یکدیگر هدیه دهند یک تابلوي هنري در بین این هدایا نیست یا به عنوان مثال در عروسی‌ها، صد تا پلوپز و پتو کادو داده می‌شود اما یک اثر هنری در این کادوها به چشم نمی‌خورد. در هر حال ما کارمان این است که چنین فضایی را ایجاد کنیم اما می‌گویم در این باره همه مسؤولند بویژه مطبوعات که می‌توانند با تخصیص نیم‌صفحه از نشریات خود در طول هفته به خرید آثار هنری در ایجاد چنین فضایی سهم بسزایی داشته باشند اما متاسفانه می‌بینیم که در صفحه نشریات در بخش حوادث، وقایع را به شکل رنگی و در قالب رپرتاژ آگهی می‌روند ولی وقتی می‌خواهند یک اثر هنری را در یک روزنامه نشان دهند با کیفیت نامطلوب و سیاه و سفید نشان می‌دهند. به طور کلی اطلاع‌رسانی عمومی در این حوزه ضعیف است.
از این بحث که بگذریم مدتی پیش پای صحبت یکی از اهالی هنر نشسته بودم. او به این مساله اشاره کرد که برای بازدید از موزه آرمیتاژ به روسیه رفته و وقتی می‌خواسته از بخش آثار ایرانی این موزه که می‌گویند بازدید از کل آن 11 سال طول می‌کشد دیدن کند با ویترین‌های خاموش مواجه می‌شود، وقتی علت را جویا می‌شود به او می‌گویند ایران شارژ این قسمت را پرداخت نکرده است. آیا ممکن است این مساله در زمان مدیریت شما برطرف شود یا شما این صحبت را به گوش مسؤولان دیگر برسانید؟
ما قطعا این مساله را پیگیری خواهیم کرد و حتما سفارت ایران در آنجا که مسؤول اصلی است این مساله را حل می‌کند. در جایگاه جهانی امروز، سیاست‌های خارجی ما اتفاقا عملکردهای فعالانه‌ای داشته‌اند. اگر در کشورهای اروپایی به ما میدان داده شود خیلی خوب کار کرده‌ایم اما به طور کلی فعالیت‌های بخش خارجی نیازمند اقدامات زیرساختی است. یکی از طرح‌هایی که در این مدت کار کرده‌ایم و اوایل سال آینده به مرحله تحقق برسد بحث اکسپوی مجازی بوده است. اینها اقدامات زیرساختی است تا آثار ایران نزد مجامع بین‌المللی بیش از پیش دیده شود. اگرچه همه اینها به دلیل منابع محدود مالی، نگاه‌های غالبا سطحی و عدم اهمیت به این بخش، جوابگو نیست.
ممکن است در این ارتباط مناسبات سیاسی ما با کشورهای دیگر هم دخیل باشد؟
قطعا بی‌تاثیر نیست. وقتی کشوری روابط خوبی با ما داشته باشد سفیر و رایزن ما دستشان برای انجام فعالیت‌های فرهنگی باز‌تر است. البته این را یادآور شوم که فرهنگ و هنر ایران وابسته به این مساله نیست. تصور کنید ما سال‌ها با عراق جنگیدیم اما امروز مردم ما اشتیاق زیادی برای رفتن به این کشور دارند. این نشان می‌دهد فرهنگ ما این مناسبات را نمی‌شناسد بویژه درباره کشورهای اسلامی این تعلقات بیشتر به چشم می‌خورد. به نظرم حتی اگر در کشورهایی که با ما خوب نیستند اثر هنری هنرمندان ما راه یابد نشانه خوبی است. اصلا ویژگی هنر همین است که خود به تنهایی و بدون توضیح گویای همه چیز است طوری که آثار استاد فرشچیان امروز در سطح سران کشورها عرضه می‌شود و اخیرا وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از آثار این هنرمند را به نخست‌وزیر و رئیس مجلس لبنان اهدا کرد. گرچه قبول دارم انجام چنین کارهایی در کشورهای دیگر نیازمند تعاملات جدی است و احیانا در برخی کشورها، کوتاهی مدیران نیز بی‌تاثیر نبوده است.