همیشه یک موضوع در سینمای ایران مایه رنج و ناراحتیام بوده است؛ چرا هیچگاه سینمای ایران گامی اساسي به سوی اقتباس برنمیدارد؟ نگاهی تاریخچهای به سینمای ایران نشان میدهد اقتباس عامل موفقیت و ماندگاری برخی آثار سینمای ایران شده است از «داش آکل» تا فیلم
«پله آخر» علی مصفا. تنها دلیل موفقیت سازنده، نیمنگاهی به سینمای اقتباسی است. در میان آثار اقتباسی «هیوگو» چهارمین اثر اقتباسی مارتین اسکورسیزی به شمار میرود، البته در کارنامه اسکورسیزی اقتباس از آثار سینمایی دیگر نیز به چشم میآید. سال گذشته مارتین اسکورسیزی کتاب زیبا و فلسفی «دنیس لهین» را به تصویر کشید و امسال در برداشتی اقتباسی «هیوگو» را در قالب فیلم به علاقهمندانش هدیه داده است اما نکته حائز اهمیت درباره این کارگردان این است که خلاقیت بیبدیل مارتین اسکورسیزی ریشه در تسلط وی به سینمای اتوبیوگرافیک دارد، او در همه آثارش از اسلوب و قواعد سینمای اتوبیوگرافیک پیروی میکند، حتی در مرور آثارش به این موضوع پی خواهید برد؛ «راننده تاکسی» نخستین شاهکارش با پیروی از قواعد اتوبیوگرافیک و تاریخنگاری فردی ساخته شده است و امروز «هیوگو» که در گونه فانتزی از همان متدهای آشنای استاد مسلم فیلمسازی بهره میبرد (اگر فضای فانتزی فیلم را در نظر نگیریم)؛ همان سبک و شیوه مرسوم همیشگی در استفاده از قطعهای پرشی، نورپردازیهای اکسپرسیونیستی و استفاده از نماهای نقطه نظر و حرکات آهسته برای نشان دادن حالتهای روحی شخصیتها که در «راننده تاکسی» شاهکارش متجلی بود و همین شیوه را در دیگر آثارش ادامه داد. در فضای فانتزی «هیوگو» نیز اثر قابل تامل و تعمقی است با این تفاوت که دیگر از فضای مردانه، خشونت فراوان، جنایت و رستگاری کاتولیک، چهره خشن از شهر، تدوین سریع و موسیقی راک خبری نیست. در فیلم «هیوگو» سبک کاری مارتین اسکورسیزی در نوع دکوپاژ به تیم برتون شباهت دارد اما اغلب میزانسنها و حرکتهای دوربینش که همیشه متاثر از سبک خلاقانه جان کاساوتیس و اورسن ولز بوده اینبار شباهتهای بیبدیلی به آثار اسپیلبرگ دارد. اتفاقا اینجاست که مولف بودن در حوزه فانتزی بیشتر به چشم میآید و استاد مسلم سینما زیر سایه اسپیلبرگ قرار میگیرد. در مرور آثار اسکورسیزی اقتباسی به نکتهای بااهمیت پی خواهید برد، دلیل موفقیت اسکورسیزی در برگردانهای اقتباسی به عمده خلاقیتهای وی در آشنایی با سینمای اتوبیوگرافیک بازمیگردد.